ममाग्ने वर्चो विहवेष्वस्तु वयं त्वेन्धानास्तन्वं पुषेम । मह्यं नमन्तां प्रदिशश्चतस्रस्त्वयाध्यक्षेण पृतना जयेम
हे अग्नि, माझा तेज सभा-मंडळांमध्ये असो; आम्ही तुझे पूजन करणारे शरीराने वाढू. चारही दिशा माझ्यासमोर नतमस्तक होवोत; तुझ्या देखरेखीखाली आम्ही युद्ध जिंकू.
मम देवा विहवे सन्तु सर्व इन्द्रवन्तो मरुतो विष्णुरग्निः । ममान्तरिक्षमुरुलोकमस्तु मह्यं वातः पवतां कामे अस्मिन्
सभेत सर्व देव माझ्यासोबत असोत—इंद्र, मरुत, विष्णु, अग्नि; माझ्यासाठी आकाश मोकळं आणि विस्तृत असो; माझ्या इच्छेनुसार वारा वाहो.
मयि देवा द्रविणमा यजन्तां मय्याशीरस्तु मयि देवहूतिः । दैव्या होतारो वनुषन्त पूर्वेऽरिष्टाः स्याम तन्वा सुवीराः
देवांनी यज्ञ करताना मला संपत्ती द्यावी; माझ्यावर आशीर्वाद आणि देवपूजा असो; प्राचीन देवपुरोहित माझ्यावर कृपा करो; आपण शरीराने आणि संततीने सुरक्षित आणि बलवान राहो.
मह्यं यजन्तु मम यानि हव्याकूतिः सत्या मनसो मे अस्तु । एनो मा नि गां कतमच्चनाहं विश्वे देवासो अधि वोचता नः
माझ्यासाठी जे यज्ञ आहेत, ते त्यांनी मला अर्पण करावेत; माझा संकल्प सत्य असो; कोणतेही पाप माझ्याजवळ येऊ नये; सर्व देवांनी हे आमच्यासाठी घोषित करावे.
देवीः षळुर्वीरुरु नः कृणोत विश्वे देवास इह वीरयध्वम् । मा हास्महि प्रजया मा तनूभिर्मा रधाम द्विषते सोम राजन्
देवी आमच्यात वीरता निर्माण करो; सर्व देव इथे आम्हाला बळ द्या. आपण संततीने किंवा शरीराने नष्ट होऊ नये; हे सोमराजा, शत्रूंपासून आपल्याला हानी होऊ नये.
अग्ने मन्युं प्रतिनुदन्परेषामदब्धो गोपाः परि पाहि नस्त्वम् । प्रत्यञ्चो यन्तु निगुतः पुनस्तेऽमैषां चित्तं प्रबुधां वि नेशत्
हे अग्नि, तू अचूक रक्षक आहेस, दुसऱ्यांच्या रागापासून आम्हा सर्वांना वाचव; जे आमच्याविरुद्ध कट करतात, ते मागे वळावेत, त्यांचे जागृत मन आपल्यावर प्रभाव टाकू नये.
धाता धातॄणां भुवनस्य यस्पतिर्देवं त्रातारमभिमातिषाहम् । इमं यज्ञमश्विनोभा बृहस्पतिर्देवाः पान्तु यजमानं न्यर्थात्
सृष्टीचा निर्माता, सर्वांचा स्वामी, जगाचा अधिपती, देव आणि संकटातून वाचवणारा—अश्विनी, बृहस्पति आणि देवांनी या यज्ञाचे आणि यजमानाचे रक्षण करावे.
उरुव्यचा नो महिषः शर्म यंसदस्मिन्हवे पुरुहूतः पुरुक्षुः । स नः प्रजायै हर्यश्व मृळयेन्द्र मा नो रीरिषो मा परा दाः
अनेकदा आवाहन केलेल्या बलाढ्याने या सभेत आपल्याला मोठा आश्रय मिळो; हे इंद्र, घोड्यांना प्रिय असणारा, आपल्या संततीसाठी कृपावंत हो—आपल्याला हानी करू नकोस, दूर नेऊ नकोस.
ये नः सपत्ना अप ते भवन्त्विन्द्राग्निभ्यामव बाधामहे तान् । वसवो रुद्रा आदित्या उपरिस्पृशं मोग्रं चेत्तारमधिराजमक्रन्
जे आपले प्रतिस्पर्धी आहेत, ते दूर जावोत; इंद्र आणि अग्निच्या साहाय्याने आपण त्यांना पराभूत करू. वसु, रुद्र, आदित्य, त्यांना वरून स्पर्श करा; त्या कठोर, कट करणाऱ्या प्रमुखाला शक्तिहीन करा.
नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत्। किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्
त्या वेळी अस्तित्वही नव्हते आणि अनस्तित्वही नव्हते; वायुमंडळ नव्हते, त्यापलीकडे आकाश नव्हते. काय झाकून होते? कुठे? कोणाच्या आश्रयात? खोल, अगम्य पाणी होते का?
न मृत्युरासीदमृतं न तर्हि न रात्र्या अह्न आसीत्प्रकेतः। आनीदवातं स्वधया तदेकं तस्माद्धान्यन्न परः किं चनास
मृत्यू नव्हता, अमरत्वही नव्हते; रात्र किंवा दिवसाची चिन्हे नव्हती. ते एकच स्वतःच्या इच्छेने, वाऱ्याविना श्वास घेत होते; त्या एकाशिवाय दुसरे काहीच नव्हते.
तम आसीत्तमसा गूळ्हमग्रेऽप्रकेतं सलिलं सर्वमा इदम्। तुच्छ्येनाभ्वपिहितं यदासीत्तपसस्तन्महिनाजायतैकम्
सुरुवातीला सर्वत्र काळोखच होता, काळोखातच सर्व काही लपलेलं होतं. सगळं विश्व पाण्याने भरलेलं होतं, काहीच वेगळेपण नव्हतं. रिकाम्या शून्यात झाकलेलं जे काही होतं, त्यातूनच उष्णतेच्या सामर्थ्याने एकच तत्त्व उत्पन्न झालं.
कामस्तदग्रे समवर्तताधि मनसो रेतः प्रथमं यदासीत्। सतो बन्धुमसति निरविन्दन् हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा
सुरुवातीला इच्छा उत्पन्न झाली, तीच मनाचा पहिला अंकुर होता. ज्ञानी लोकांनी आपल्या अंतःकरणात शोध घेतला आणि अस्तित्वाचं मूळ नसलेल्या ठिकाणी सापडलं.
तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधः स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त्। रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः परस्तात्
त्यांची रेषा आडवी पसरली होती—खाली काय होतं, वर काय होतं? बीजधारक होते, सामर्थ्य होतं; खाली आपोआप असणं होतं, वर प्रेरणा होती.
को अद्धा वेद क इह प्र वोचत्कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः। अर्वाग्देवा अस्य विसर्जनेनाथा को वेद यत आबभूव
खरंच कोणाला माहीत आहे? इथे कोण सांगू शकतो की हे सृष्टी कुठून आली, कशी निर्माण झाली? देवही या सृष्टीच्या निर्मितीनंतर आले—मग कोणाला खरंच माहीत आहे की हे कशातून उत्पन्न झालं?
इयं विसृष्टिर्यत आबभूव यदि वा दधे यदि वा न। यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन्त्सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद
ही सृष्टी कशातून निर्माण झाली, ती घडली की नाही, हे ज्याने सर्वकाही पाहिलं, जो सर्वोच्च आकाशात आहे, त्याला कदाचित माहीत असेल, किंवा कदाचित त्यालाही माहीत नसेल.
यो यज्ञो विश्वतस्तन्तुभिस्तत एकशतं देवकर्मेभिरायतः । इमे वयन्ति पितरो य आययुः प्र वयाप वयेत्यासते तते
तो यज्ञ सर्व बाजूंनी तंतूंनी विणलेला आहे, शंभर दैवी कर्मांनी वाढवलेला आहे. हे पूर्वज, जे आले, ते तो यज्ञ विणतात; ते त्याच्याजवळ बसतात आणि म्हणतात, 'चला, पुढे जाऊ या.'
पुमाँ एनं तनुत उत्कृणत्ति पुमान्वि तत्ने अधि नाके अस्मिन् । इमे मयूखा उप सेदुरू सदः सामानि चक्रुस्तसराण्योतवे
एक पुरुष तो यज्ञ पसरवतो, एक तो कापतो, एक तो या आकाशात विणतो. हे किरण त्या आसनाजवळ आले; त्यांनी गाणी तयार केली, आणि सर्व मार्ग उघडले.
कासीत्प्रमा प्रतिमा किं निदानमाज्यं किमासीत्परिधिः क आसीत् । छन्दः किमासीत्प्रउगं किमुक्थं यद्देवा देवमयजन्त विश्वे
काय माप होतं? काय आदर्श होतं? काय पाया होता? तुप काय होतं? परिघ काय होता? छंद काय होतं? प्रौग काय? आणि जेव्हा सर्व देवांनी देवासाठी यज्ञ केला, तेव्हा गाणं कोणतं होतं?
अग्नेर्गायत्र्यभवत्सयुग्वोष्णिहया सविता सं बभूव । अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्बृहस्पतेर्बृहती वाचमावत्
अग्नीतून गायत्री छंद जुळला; सवितृपासून उष्णिक निर्माण झाली. सोमापासून अनुष्टुभ छंद आणि स्तुती आली; बृहस्पतीपासून बृहतीने वाणी प्रकट केली.
विराण्मित्रावरुणयोरभिश्रीरिन्द्रस्य त्रिष्टुबिह भागो अह्नः । विश्वान्देवाञ्जगत्या विवेश तेन चाकॢप्र ऋषयो मनुष्याः
मित्र आणि वरुण यांची शोभा विराज होती; दिवसाचा भाग इंद्राचा त्रिष्टुभ छंद होता. जगती छंद सर्व देवांमध्ये प्रवेशली; त्याच्यामुळे ऋषी आणि माणसं समर्थ झाली.
चाकॢप्रे तेन ऋषयो मनुष्या यज्ञे जाते पितरो नः पुराणे । पश्यन्मन्ये मनसा चक्षसा तान्य इमं यज्ञमयजन्त पूर्वे
त्याच्यामुळे ऋषी आणि माणसं समर्थ झाली, जेव्हा यज्ञ निर्माण झाला, आपले जुने पूर्वज. काहींनी ते मनाने, डोळ्यांनी पाहिलं; त्या पूर्वजांनी हाच यज्ञ केला.
सहस्तोमाः सहछन्दस आवृतः सहप्रमा ऋषयः सप्त दैव्याः । पूर्वेषां पन्थामनुदृश्य धीरा अन्वालेभिरे रथ्यो न रश्मीन्
स्तुती आणि छंदांनी ते व्यापले गेले; प्रमाणासह, सात दैवी ऋषी. पूर्वजांचा मार्ग अनुसरून, ज्ञानी लोकांनी तो मार्ग पकडला, जसा सारथी लगाम धरतो.
अप प्राच इन्द्र विश्वाँ अमित्रानपापाचो अभिभूते नुदस्व । अपोदीचो अप शूराधराच उरौ यथा तव शर्मन्मदेम
इंद्रा, पूर्वेकडून, पश्चिमेकडून, खालीवरून, सर्व शत्रूंना दूर लोट. त्यांना दूर लोट, म्हणजे तुझ्या विशाल आश्रयात आम्ही आनंद मानू.
कुविदङ्ग यवमन्तो यवं चिद्यथा दान्त्यनुपूर्वं वियूय । इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नमोवृक्तिं न जग्मुः
इंद्रा, कदाचित ज्या लोकांकडे जव आहे, किंवा जवच, ते जसे चावत आहेत, तसे त्यांना वेगळं कर. इथे, जे यज्ञात आले नाहीत, जे स्तुती करत नाहीत, त्यांच्यासाठी तू अन्न तयार कर.
नहि स्थूर्यृतुथा यातमस्ति नोत श्रवो विविदे संगमेषु । गव्यन्त इन्द्रं सख्याय विप्रा अश्वायन्तो वृषणं वाजयन्तः
ऋतू प्रमाणे कोणी जात नाही, आणि एकत्र येण्यात कीर्ती मिळत नाही. ज्ञानी लोक गायींसाठी, मैत्रीसाठी इंद्राला शोधतात; घोड्यांसाठी, बलवानाला प्रोत्साहन देतात.
युवं सुराममश्विना नमुचावासुरे सचा । विपिपाना शुभस्पती इन्द्रं कर्मस्वावतम्
अश्विनीद्वय, तुम्ही नमुची असुरासोबत सोम प्यायलात. सौंदर्याचे स्वामी, तुम्ही इंद्राला कर्मात बलवान केलंत.
पुत्रमिव पितरावश्विनोभेन्द्रावथुः काव्यैर्दंसनाभिः । यत्सुरामं व्यपिबः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्नभिष्णक्
जसं आईवडील मुलाचं रक्षण करतात, तसं अश्विनीद्वय, तुम्ही तुमच्या ज्ञानाने आणि दातांनी इंद्राचं रक्षण केलंत, जेव्हा तुम्ही तुमच्या शक्तीने सोम प्यायलात. सरस्वती, तू, दानशूर, नेहमी जवळ आहेस.
इन्द्रः सुत्रामा स्ववाँ अवोभिः सुमृळीको भवतु विश्ववेदाः । बाधतां द्वेषो अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य पतयः स्याम
इंद्रा, सर्वत्र जाणणारा, बलशाली, तुझ्या मदतीने आम्हांला कृपावंत हो. द्वेष दूर कर, आम्हांला निर्भय कर; आम्ही वीरशक्तीचे स्वामी होऊ.
तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम । स सुत्रामा स्ववाँ इन्द्रो अस्मे आराच्चिद्द्वेषः सनुतर्युयोतु
त्या पूज्य देवाच्या कृपेने आम्हाला सुख आणि प्रसन्नता लाभो. स्वतःच्या सामर्थ्याचा धनी असलेला इंद्र आमच्यापासून द्वेष दूर लोटो, अगदी दूर असला तरी.