शुनमस्मभ्यमूतये वरुणो मित्रो अर्यमा । शर्म यच्छन्तु सप्रथ आदित्यासो यदीमहे अति द्विषः
वरुण, मित्र, अर्यमान आणि आदित्य, तुम्ही आम्हाला सुरक्षिततेसाठी विस्तृत आश्रय द्या, जसे आम्ही शत्रूंपलीकडे जाण्याची इच्छा धरतो.
यथा ह त्यद्वसवो गौर्यं चित्पदि षिताममुञ्चता यजत्राः । एवो ष्वस्मन्मुञ्चता व्यंहः प्र तार्यग्ने प्रतरं न आयुः
जसे देवांनी एकदा गोठ्यात बांधलेल्या गायीला मुक्त केले, तसेच आता आम्हाला संकटातून सोडा; अग्नी, आमचे दुःख दूर करा, जसे नावाडी जीवनाच्या प्रवाहातून पार नेतो.
रात्री व्यख्यदायती पुरुत्रा देव्यक्षभिः । विश्वा अधि श्रियोऽधित
रात्र सर्वत्र प्रकट झाली आहे, ती आपल्या असंख्य तारकांनी शोभून आली आहे; तिने सर्व सौंदर्ये आपल्या अधीन केली आहेत.
ओर्वप्रा अमर्त्या निवतो देव्युद्वतः । ज्योतिषा बाधते तमः
अमर देवी दूरवर पसरते, ती खालील प्रदेशात आणि उंच डोंगरांवर उतरते; तिच्या प्रकाशाने ती अंधार दूर करते.
निरु स्वसारमस्कृतोषसं देव्यायती । अपेदु हासते तमः
ती देवी पुढे जाताना, तिने आपली बहीण उषा दूर पाठवली आहे; आता अंधार नाहीसा झाला आहे आणि तो हसत नाही.
सा नो अद्य यस्या वयं नि ते यामन्नविक्ष्महि । वृक्षे न वसतिं वयः
जिच्या मार्गावर आपण आज चालतो, ती देवी आपल्याला आश्रय देवो, जसे पक्षी झाडात निवारा घेतात.
नि ग्रामासो अविक्षत नि पद्वन्तो नि पक्षिणः । नि श्येनासश्चिदर्थिनः
गावे शांत झाली आहेत, पायी चालणारे आणि पंख असणारे सर्व निवांत झाले आहेत, अगदी भुकेले घारसुद्धा थांबल्या आहेत.
यावया वृक्यं वृकं यवय स्तेनमूर्म्ये । अथा नः सुतरा भव
रानातील लांडगा, हिंस्र प्राणी आणि चोर यांना दूर कर; मग तू आमची मजबूत रक्षणकर्ती हो.
उप मा पेपिशत्तमः कृष्णं व्यक्तमस्थित । उष ऋणेव यातय
काळा आणि स्पष्ट अंधार माझ्या जवळ येऊन उभा आहे; हे रात्री, कर्जासारखा हा अंधार दूर कर.
उप ते गा इवाकरं वृणीष्व दुहितर्दिवः । रात्रि स्तोमं न जिग्युषे
गायी गोठ्यात येतात तसे मी तुझ्याकडे आलो आहे; हे दिवेची कन्या रात्री, पराजित न होणारा स्तुतीगीत स्वीकार.
ममाग्ने वर्चो विहवेष्वस्तु वयं त्वेन्धानास्तन्वं पुषेम । मह्यं नमन्तां प्रदिशश्चतस्रस्त्वयाध्यक्षेण पृतना जयेम
हे अग्नि, माझा तेज सभा-मंडळांमध्ये असो; आम्ही तुझे पूजन करणारे शरीराने वाढू. चारही दिशा माझ्यासमोर नतमस्तक होवोत; तुझ्या देखरेखीखाली आम्ही युद्ध जिंकू.
मम देवा विहवे सन्तु सर्व इन्द्रवन्तो मरुतो विष्णुरग्निः । ममान्तरिक्षमुरुलोकमस्तु मह्यं वातः पवतां कामे अस्मिन्
सभेत सर्व देव माझ्यासोबत असोत—इंद्र, मरुत, विष्णु, अग्नि; माझ्यासाठी आकाश मोकळं आणि विस्तृत असो; माझ्या इच्छेनुसार वारा वाहो.
मयि देवा द्रविणमा यजन्तां मय्याशीरस्तु मयि देवहूतिः । दैव्या होतारो वनुषन्त पूर्वेऽरिष्टाः स्याम तन्वा सुवीराः
देवांनी यज्ञ करताना मला संपत्ती द्यावी; माझ्यावर आशीर्वाद आणि देवपूजा असो; प्राचीन देवपुरोहित माझ्यावर कृपा करो; आपण शरीराने आणि संततीने सुरक्षित आणि बलवान राहो.
मह्यं यजन्तु मम यानि हव्याकूतिः सत्या मनसो मे अस्तु । एनो मा नि गां कतमच्चनाहं विश्वे देवासो अधि वोचता नः
माझ्यासाठी जे यज्ञ आहेत, ते त्यांनी मला अर्पण करावेत; माझा संकल्प सत्य असो; कोणतेही पाप माझ्याजवळ येऊ नये; सर्व देवांनी हे आमच्यासाठी घोषित करावे.
देवीः षळुर्वीरुरु नः कृणोत विश्वे देवास इह वीरयध्वम् । मा हास्महि प्रजया मा तनूभिर्मा रधाम द्विषते सोम राजन्
देवी आमच्यात वीरता निर्माण करो; सर्व देव इथे आम्हाला बळ द्या. आपण संततीने किंवा शरीराने नष्ट होऊ नये; हे सोमराजा, शत्रूंपासून आपल्याला हानी होऊ नये.
अग्ने मन्युं प्रतिनुदन्परेषामदब्धो गोपाः परि पाहि नस्त्वम् । प्रत्यञ्चो यन्तु निगुतः पुनस्तेऽमैषां चित्तं प्रबुधां वि नेशत्
हे अग्नि, तू अचूक रक्षक आहेस, दुसऱ्यांच्या रागापासून आम्हा सर्वांना वाचव; जे आमच्याविरुद्ध कट करतात, ते मागे वळावेत, त्यांचे जागृत मन आपल्यावर प्रभाव टाकू नये.
धाता धातॄणां भुवनस्य यस्पतिर्देवं त्रातारमभिमातिषाहम् । इमं यज्ञमश्विनोभा बृहस्पतिर्देवाः पान्तु यजमानं न्यर्थात्
सृष्टीचा निर्माता, सर्वांचा स्वामी, जगाचा अधिपती, देव आणि संकटातून वाचवणारा—अश्विनी, बृहस्पति आणि देवांनी या यज्ञाचे आणि यजमानाचे रक्षण करावे.
उरुव्यचा नो महिषः शर्म यंसदस्मिन्हवे पुरुहूतः पुरुक्षुः । स नः प्रजायै हर्यश्व मृळयेन्द्र मा नो रीरिषो मा परा दाः
अनेकदा आवाहन केलेल्या बलाढ्याने या सभेत आपल्याला मोठा आश्रय मिळो; हे इंद्र, घोड्यांना प्रिय असणारा, आपल्या संततीसाठी कृपावंत हो—आपल्याला हानी करू नकोस, दूर नेऊ नकोस.
ये नः सपत्ना अप ते भवन्त्विन्द्राग्निभ्यामव बाधामहे तान् । वसवो रुद्रा आदित्या उपरिस्पृशं मोग्रं चेत्तारमधिराजमक्रन्
जे आपले प्रतिस्पर्धी आहेत, ते दूर जावोत; इंद्र आणि अग्निच्या साहाय्याने आपण त्यांना पराभूत करू. वसु, रुद्र, आदित्य, त्यांना वरून स्पर्श करा; त्या कठोर, कट करणाऱ्या प्रमुखाला शक्तिहीन करा.
नासदासीन्नो सदासीत्तदानीं नासीद्रजो नो व्योमा परो यत्। किमावरीवः कुह कस्य शर्मन्नम्भः किमासीद्गहनं गभीरम्
त्या वेळी अस्तित्वही नव्हते आणि अनस्तित्वही नव्हते; वायुमंडळ नव्हते, त्यापलीकडे आकाश नव्हते. काय झाकून होते? कुठे? कोणाच्या आश्रयात? खोल, अगम्य पाणी होते का?
न मृत्युरासीदमृतं न तर्हि न रात्र्या अह्न आसीत्प्रकेतः। आनीदवातं स्वधया तदेकं तस्माद्धान्यन्न परः किं चनास
मृत्यू नव्हता, अमरत्वही नव्हते; रात्र किंवा दिवसाची चिन्हे नव्हती. ते एकच स्वतःच्या इच्छेने, वाऱ्याविना श्वास घेत होते; त्या एकाशिवाय दुसरे काहीच नव्हते.
तम आसीत्तमसा गूळ्हमग्रेऽप्रकेतं सलिलं सर्वमा इदम्। तुच्छ्येनाभ्वपिहितं यदासीत्तपसस्तन्महिनाजायतैकम्
सुरुवातीला सर्वत्र काळोखच होता, काळोखातच सर्व काही लपलेलं होतं. सगळं विश्व पाण्याने भरलेलं होतं, काहीच वेगळेपण नव्हतं. रिकाम्या शून्यात झाकलेलं जे काही होतं, त्यातूनच उष्णतेच्या सामर्थ्याने एकच तत्त्व उत्पन्न झालं.
कामस्तदग्रे समवर्तताधि मनसो रेतः प्रथमं यदासीत्। सतो बन्धुमसति निरविन्दन् हृदि प्रतीष्या कवयो मनीषा
सुरुवातीला इच्छा उत्पन्न झाली, तीच मनाचा पहिला अंकुर होता. ज्ञानी लोकांनी आपल्या अंतःकरणात शोध घेतला आणि अस्तित्वाचं मूळ नसलेल्या ठिकाणी सापडलं.
तिरश्चीनो विततो रश्मिरेषामधः स्विदासी३दुपरि स्विदासी३त्। रेतोधा आसन्महिमान आसन्त्स्वधा अवस्तात्प्रयतिः परस्तात्
त्यांची रेषा आडवी पसरली होती—खाली काय होतं, वर काय होतं? बीजधारक होते, सामर्थ्य होतं; खाली आपोआप असणं होतं, वर प्रेरणा होती.
को अद्धा वेद क इह प्र वोचत्कुत आजाता कुत इयं विसृष्टिः। अर्वाग्देवा अस्य विसर्जनेनाथा को वेद यत आबभूव
खरंच कोणाला माहीत आहे? इथे कोण सांगू शकतो की हे सृष्टी कुठून आली, कशी निर्माण झाली? देवही या सृष्टीच्या निर्मितीनंतर आले—मग कोणाला खरंच माहीत आहे की हे कशातून उत्पन्न झालं?
इयं विसृष्टिर्यत आबभूव यदि वा दधे यदि वा न। यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन्त्सो अङ्ग वेद यदि वा न वेद
ही सृष्टी कशातून निर्माण झाली, ती घडली की नाही, हे ज्याने सर्वकाही पाहिलं, जो सर्वोच्च आकाशात आहे, त्याला कदाचित माहीत असेल, किंवा कदाचित त्यालाही माहीत नसेल.
यो यज्ञो विश्वतस्तन्तुभिस्तत एकशतं देवकर्मेभिरायतः । इमे वयन्ति पितरो य आययुः प्र वयाप वयेत्यासते तते
तो यज्ञ सर्व बाजूंनी तंतूंनी विणलेला आहे, शंभर दैवी कर्मांनी वाढवलेला आहे. हे पूर्वज, जे आले, ते तो यज्ञ विणतात; ते त्याच्याजवळ बसतात आणि म्हणतात, 'चला, पुढे जाऊ या.'
पुमाँ एनं तनुत उत्कृणत्ति पुमान्वि तत्ने अधि नाके अस्मिन् । इमे मयूखा उप सेदुरू सदः सामानि चक्रुस्तसराण्योतवे
एक पुरुष तो यज्ञ पसरवतो, एक तो कापतो, एक तो या आकाशात विणतो. हे किरण त्या आसनाजवळ आले; त्यांनी गाणी तयार केली, आणि सर्व मार्ग उघडले.
कासीत्प्रमा प्रतिमा किं निदानमाज्यं किमासीत्परिधिः क आसीत् । छन्दः किमासीत्प्रउगं किमुक्थं यद्देवा देवमयजन्त विश्वे
काय माप होतं? काय आदर्श होतं? काय पाया होता? तुप काय होतं? परिघ काय होता? छंद काय होतं? प्रौग काय? आणि जेव्हा सर्व देवांनी देवासाठी यज्ञ केला, तेव्हा गाणं कोणतं होतं?
अग्नेर्गायत्र्यभवत्सयुग्वोष्णिहया सविता सं बभूव । अनुष्टुभा सोम उक्थैर्महस्वान्बृहस्पतेर्बृहती वाचमावत्
अग्नीतून गायत्री छंद जुळला; सवितृपासून उष्णिक निर्माण झाली. सोमापासून अनुष्टुभ छंद आणि स्तुती आली; बृहस्पतीपासून बृहतीने वाणी प्रकट केली.