समुद्रादूर्मिमुदियर्ति वेनो नभोजाः पृष्ठं हर्यतस्य दर्शि । ऋतस्य सानावधि विष्टपि भ्राट् समानं योनिमभ्यनूषत व्राः
वेन समुद्रातून लाटेसारखा वर येतो, आकाशातील तेजस्वीच्या पाठीवर चढतो; सत्याच्या शिखरावर पोहोचून, जमातींनी एकाच मूळाचा शोध घेतला.
समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्ठन्वत्सस्य मातरः सनीळाः । ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणीः
खूप जुन्या मातांनी, उत्कंठेने, वासराच्या जवळ उभं राहून त्याला पोसले; सत्याच्या शिखरावर जात, त्या मध आणि अमरत्वाच्या धारांचा शोध घेतात.
जानन्तो रूपमकृपन्त विप्रा मृगस्य घोषं महिषस्य हि ग्मन् । ऋतेन यन्तो अधि सिन्धुमस्थुर्विदद्गन्धर्वो अमृतानि नाम
त्याचा रूप ओळखून, ऋषींनी त्याला इजा केली नाही; त्यांनी त्या वाघासारख्या बैलाचा आवाज ऐकला; सत्याच्या मार्गाने जात, ते नदीकाठी थांबले—गंधर्वाने अमर नावं शोधली.
अप्सरा जारमुपसिष्मियाणा योषा बिभर्ति परमे व्योमन् । चरत्प्रियस्य योनिषु प्रियः सन्सीदत्पक्षे हिरण्यये स वेनः
अप्सरा आपल्या प्रियकराजवळ येते, ती कन्या त्याला परम आकाशात धरते; प्रिय प्रिय स्थळी फिरतो, वेन सोन्याच्या पंखावर विसावतो.
नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युम्
सोन्याच्या पंखांचा गरुड आकाशात उडताना, वेनासाठी आसुसलेल्यांनी तुला हृदयाने पाहिलं—वरुणाचा दूत, पक्षी, यमाच्या स्थानी वेगवान.
ऊर्ध्वो गन्धर्वो अधि नाके अस्थात्प्रत्यङ्चित्रा बिभ्रदस्यायुधानि । वसानो अत्कं सुरभिं दृशे कं स्वर्ण नाम जनत प्रियाणि
गंधर्व आकाशात ताठ उभा राहिला, या तेजस्वीचे शस्त्र घेऊन; सुगंधी वस्त्र परिधान करून सर्वांना दिसावा, त्याने प्रिय सोन्याची नावं निर्माण केली.
द्रप्सः समुद्रमभि यज्जिगाति पश्यन्गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् । भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि
जेव्हा थेंब समुद्राकडे जातो, गिधाडाच्या नजरेने पाहतो, तेजस्वी शुद्ध प्रकाशाने चमकतो, आणि तिसऱ्या आकाशात प्रिय गोष्टी निर्माण करतो.
इमं नो अग्न उप यज्ञमेहि पञ्चयामं त्रिवृतं सप्ततन्तुम् । असो हव्यवाळुत नः पुरोगा ज्योगेव दीर्घं तम आशयिष्ठाः
अग्ने, या आमच्या पाच भागांच्या, तीन तंतूंच्या, सात धाग्यांच्या यज्ञाकडे ये; तू हव्याचा वाहक, आम्हाला पुढे ने—सूर्यासारखा, दीर्घ काळचं अंधार दूर कर.
अदेवाद्देवः प्रचता गुहा यन्प्रपश्यमानो अमृतत्वमेमि । शिवं यत्सन्तमशिवो जहामि स्वात्सख्यादरणीं नाभिमेमि
देवतांमध्ये राहून, अधार्मिकांपासून दूर जातो, गुप्तपणे पाहून अमरत्व मिळवतो; जे अशुभ आहे ते सोडतो, जरी ते शुभ वाटलं तरी, आणि आपल्या मैत्रीतून मी अग्निकाठी जात नाही.
पश्यन्नन्यस्या अतिथिं वयाया ऋतस्य धाम वि मिमे पुरूणि । शंसामि पित्रे असुराय शेवमयज्ञियाद्यज्ञियं भागमेमि
दुसऱ्याच्या पाहुण्याला पाहून, पक्ष्यासारखा वेगाने, सत्याची अनेक ठिकाणं मोजली; मी पित्याला, त्या महानास सांगतो—मी यज्ञासाठी योग्य भागाकडे येतो, अयोग्य नाही.
बह्वीः समा अकरमन्तरस्मिन्निन्द्रं वृणानः पितरं जहामि । अग्निः सोमो वरुणस्ते च्यवन्ते पर्यावर्द्राष्ट्रं तदवाम्यायन्
खूप वर्षं मी आतून कार्य केलं, इंद्राला निवडलं, पित्याला सोडलं; अग्नी, सोम, वरुण हे हलले—राजाच्या आसनाभोवती ते एकत्र आले.
निर्माया उ त्ये असुरा अभूवन्त्वं च मा वरुण कामयासे । ऋतेन राजन्ननृतं विविञ्चन्मम राष्ट्रस्याधिपत्यमेहि
हे महान असुर त्यांच्या सामर्थ्याने प्रकट झाले, आणि वरुणा, तू मला इच्छितोस; राजांनो, सत्य आणि असत्य ओळखून, माझ्या राज्याच्या अधिपत्याकडे ये.
इदं स्वरिदमिदास वाममयं प्रकाश उर्वन्तरिक्षम् । हनाव वृत्रं निरेहि सोम हविष्ट्वा सन्तं हविषा यजाम
हेच प्रकाश, हेच धन, हेच पृथ्वी आणि आकाशातील विशाल तेजस्वी स्थान; आपण वृत्राचा नाश करू, सोम, पुढे ये—हव्याने पूजाव्या त्या देवतेची पूजा करूया.
कविः कवित्वा दिवि रूपमासजदप्रभूती वरुणो निरपः सृजत् । क्षेमं कृण्वाना जनयो न सिन्धवस्ता अस्य वर्णं शुचयो भरिभ्रति
कवीने आपल्या काव्याने आकाशात रूप निर्माण केलं; वरुणाने, कुणीही विरोध न करता, पाणी सोडलं; जसं लोक सुरक्षित घर करतात, तशा शुद्ध नद्या त्याचा रंग वाहतात.
ता अस्य ज्येष्ठमिन्द्रियं सचन्ते ता ईमा क्षेति स्वधया मदन्तीः । ता ईं विशो न राजानं वृणाना बीभत्सुवो अप वृत्रादतिष्ठन्
त्या त्याच्या श्रेष्ठ सामर्थ्याला धरून राहतात; आपल्या स्वभावाने इथे राहतात, आनंद घेतात; जसं प्रजा राजा निवडते, तशा त्या भीषण, वृत्रापासून वेगळ्या उभ्या राहिल्या.
बीभत्सूनां सयुजं हंसमाहुरपां दिव्यानां सख्ये चरन्तम् । अनुष्टुभमनु चर्चूर्यमाणमिन्द्रं नि चिक्युः कवयो मनीषा
ज्ञानी लोक त्याला हंस म्हणतात, जो भीषण शक्तींमध्ये एकरूप आहे, दिव्य जलांमध्ये आणि आकाशात मित्रत्वाने वावरतो. कवि आणि विचारशील लोकांनी अनुष्टुभ छंदात त्याचा गूढ अर्थ जाणून घेतला आणि तोच इंद्र आहे हे ओळखले.
अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणोभा बिभर्म्यहमिन्द्राग्नी अहमश्विनोभा
मी रुद्र आणि वसु यांच्यासोबत वावरते, मी आदित्यांसोबत आणि सर्व देवतांसोबत फिरते. मी मित्र आणि वरुण यांना धारण करते, मी इंद्र आणि अग्नी, तसेच अश्विनीद्वय यांनाही धारण करते.
अहं सोममाहनसं बिभर्म्यहं त्वष्टारमुत पूषणं भगम् । अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुप्राव्ये यजमानाय सुन्वते
मी पोषक सोमाला धारण करते, मी त्वष्टा, पूषण आणि भगालाही धारण करते. जो भक्तिपूर्वक होम करतो त्याला मी संपत्ती देते, यज्ञ करणाऱ्याला मी भरपूर धन देते.
अहं राष्ट्री संगमनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा यज्ञियानाम् । तां मा देवा व्यदधुः पुरुत्रा भूरिस्थात्रां भूर्यावेशयन्तीम्
मीच या विश्वाची राणी आहे, मीच सर्व संपत्ती एकत्र करणारी आणि ज्ञानी, यज्ञास पात्र अशांमध्ये प्रथम आहे. देवांनी मला अनेक ठिकाणी विभागले आहे, मी सर्वत्र भरपूर प्रमाणात वावरते आणि अनेक रूपे धारण करते.
मया सो अन्नमत्ति यो विपश्यति यः प्राणिति य ईं शृणोत्युक्तम् । अमन्तवो मां त उप क्षियन्ति श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि
माझ्यामुळेच पाहणारा अन्न खातो, श्वास घेणारा श्वास घेतो, आणि ऐकणारा माझे बोललेले ऐकतो. ज्यांना समज नाही, तेही माझ्याजवळ राहतात; ऐका, जे ऐकता, मी तुम्हाला श्रद्धायोग्य गोष्ट सांगते.
अहमेव स्वयमिदं वदामि जुष्टं देवेभिरुत मानुषेभिः । यं कामये तंतमुग्रं कृणोमि तं ब्रह्माणं तमृषिं तं सुमेधाम्
मीच स्वतः हे सांगते, जे देवांना आणि माणसांना प्रिय आहे. ज्याला मी इच्छिते, त्याला मी बलवान करते, त्याला ब्राह्मण, ऋषी आणि बुद्धिमान बनवते.
अहं रुद्राय धनुरा तनोमि ब्रह्मद्विषे शरवे हन्तवा उ । अहं जनाय समदं कृणोम्यहं द्यावापृथिवी आ विवेश
मी रुद्रासाठी धनुष्य ताणते, प्रार्थनेचे वैरी असलेल्या शत्रूवर बाण सोडते. मी लोकांमध्ये उत्साह निर्माण करते; मी आकाश आणि पृथ्वीमध्ये प्रवेश केला आहे.
अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन्मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । ततो वि तिष्ठे भुवनानु विश्वोतामूं द्यां वर्ष्मणोप स्पृशामि
मी या जगाच्या शिखरावर वडिलांना निर्माण करते; माझा उगम पाण्यात, समुद्रात आहे. तिथून मी सर्व जगात पसरते आणि माझ्या सामर्थ्याने त्या आकाशालाही स्पर्श करते.
अहमेव वात इव प्र वाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वा । परो दिवा पर एना पृथिव्यैतावती महिना सं बभूव
मी वाऱ्यासारखी सर्व जगात प्राण फुंकते; मी आकाशापलीकडे, पृथ्वीपलीकडे, सर्व जगांपेक्षा मोठी आहे. माझे सामर्थ्य इतके विशाल आहे.
न तमंहो न दुरितं देवासो अष्ट मर्त्यम् । सजोषसो यमर्यमा मित्रो नयन्ति वरुणो अति द्विषः
ज्याला अर्यमान, मित्र आणि वरुण एकत्रितपणे मार्गदर्शन करतात, त्या माणसाला देव कधीही संकट किंवा वाईट गोष्टी जवळ येऊ देत नाहीत; ते त्याला शत्रूंपलीकडे नेतात.
तद्धि वयं वृणीमहे वरुण मित्रार्यमन् । येना निरंहसो यूयं पाथ नेथा च मर्त्यमति द्विषः
हे वरुण, मित्र, अर्यमान, आम्ही तेच मागतो, ज्यामुळे तुम्ही आम्हाला संकटांपासून वाचवता आणि शत्रूंपलीकडे नेतात.
ते नूनं नोऽयमूतये वरुणो मित्रो अर्यमा । नयिष्ठा उ नो नेषणि पर्षिष्ठा उ नः पर्षण्यति द्विषः
वरुण, मित्र, अर्यमान, तुम्ही आम्हाला खऱ्या अर्थाने सुरक्षिततेकडे न्या; आम्हाला योग्य मार्गदर्शन करा आणि शत्रूंपलीकडे पोहोचवा.
यूयं विश्वं परि पाथ वरुणो मित्रो अर्यमा । युष्माकं शर्मणि प्रिये स्याम सुप्रणीतयोऽति द्विषः
वरुण, मित्र, अर्यमान, तुम्ही संपूर्ण जगाचे रक्षण करा; तुमच्या छायेत आम्ही प्रिय राहू, आणि चांगल्या मार्गदर्शनाने शत्रूंपलीकडे जाऊ.
आदित्यासो अति स्रिधो वरुणो मित्रो अर्यमा । उग्रं मरुद्भी रुद्रं हुवेमेन्द्रमग्निं स्वस्तयेऽति द्विषः
वरुण, मित्र, अर्यमान हे आदित्य सर्व अडथळ्यांवर मात करतात; मी बलवान रुद्र, मरुत, इंद्र आणि अग्नी यांना कल्याणासाठी, शत्रूंपलीकडे जाण्यासाठी आळवतो.
नेतार ऊ षु णस्तिरो वरुणो मित्रो अर्यमा । अति विश्वानि दुरिता राजानश्चर्षणीनामति द्विषः
वरुण, मित्र, अर्यमान, हे नेते, आम्हाला मार्गदर्शन करो; हे राजे आम्हाला सर्व वाईट गोष्टींपासून आणि शत्रूंपलीकडे घेऊन जाऊ देत.