प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव । यत्कामास्ते जुहुमस्तन्नो अस्तु वयं स्याम पतयो रयीणाम्
प्रजापती, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही या सर्व सृष्टीला व्यापू शकत नाही. तुझ्या ज्या इच्छा आहेत, त्यासाठी आम्ही हवन करतो, त्या पूर्ण होऊ देत. आम्ही संपत्तीचे स्वामी होऊ दे.
वसुं न चित्रमहसं गृणीषे वामं शेवमतिथिमद्विषेण्यम् । स रासते शुरुधो विश्वधायसोऽग्निर्होता गृहपतिः सुवीर्यम्
मी अग्नीचे स्तवन करतो, जो तेजस्वी, अद्भुत सामर्थ्याचा, कल्याणकारी, शुभ, पाहुण्यासारखा स्वागतार्ह आणि द्वेषरहित आहे. तो सर्वांना ऐकतो, सर्वांना संपत्ती देतो, अग्नी हा यजमान व घराचा स्वामी, वीर्य देणारा आहे.
जुषाणो अग्ने प्रति हर्य मे वचो विश्वानि विद्वान्वयुनानि सुक्रतो । घृतनिर्णिग्ब्रह्मणे गातुमेरय तव देवा अजनयन्ननु व्रतम्
हे अग्ने, माझे शब्द कृपापूर्वक स्वीकार. तू सर्व मार्ग जाणणारा, सर्व कर्मे जाणणारा आहेस. तुपाच्या प्रवाहासारखा, पुजाऱ्यासाठी गाणे पुढे ने. देवांनी तुला धर्मानुसार स्थापन केले आहे.
सप्त धामानि परियन्नमर्त्यो दाशद्दाशुषे सुकृते मामहस्व । सुवीरेण रयिणाग्ने स्वाभुवा यस्त आनट् समिधा तं जुषस्व
अमर अग्नी सात ठिकाणी फिरतो, भक्ताला, सत्कर्म करणाऱ्याला देतो, कृपावंत हो. वीर्यसंपन्न संपत्तीने, स्वयंभू अग्ने, जो तुला समिधा अर्पण करतो, त्याला स्वीकार.
यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरोहितं हविष्मन्त ईळते सप्त वाजिनम् । शृण्वन्तमग्निं घृतपृष्ठमुक्षणं पृणन्तं देवं पृणते सुवीर्यम्
यज्ञाचा चिन्ह, पहिला पुरोहित, सात घोड्यांचा, हव्यांनी परिपूर्ण असा अग्नी, त्याला लोक शोधतात. तुपाने अभिषिक्त असलेल्या, ऐकणाऱ्या, दानशूर देवतेला, वीर्य देणाऱ्या अग्नीला ते ऐकतात.
त्वं दूतः प्रथमो वरेण्यः स हूयमानो अमृताय मत्स्व । त्वां मर्जयन्मरुतो दाशुषो गृहे त्वां स्तोमेभिर्भृगवो वि रुरुचुः
तू पहिला दूत, श्रेष्ठ आहेस, अमरत्वासाठी बोलावला गेल्यावर प्रसन्न हो. मरुतगणांनी तुला त्यांच्या घरी शुद्ध केले, भृगुंनी स्तोत्रांनी तुला अलंकृत केले.
इषं दुहन्सुदुघां विश्वधायसं यज्ञप्रिये यजमानाय सुक्रतो । अग्ने घृतस्नुस्त्रिरृतानि दीद्यद्वर्तिर्यज्ञं परियन्सुक्रतूयसे
सर्वांना पोसणारे, नेहमी दूध देणारे, यज्ञाला प्रिय, भक्तासाठी, हे बुद्धिमान अग्ने, तुपाने स्नान केलेला, तीन ऋतूंमध्ये तेजस्वी, तू यज्ञाभोवती फिरतोस, बुद्धीसाठी.
त्वामिदस्या उषसो व्युष्टिषु दूतं कृण्वाना अयजन्त मानुषाः । त्वां देवा महयाय्याय वावृधुराज्यमग्ने निमृजन्तो अध्वरे
या उषःकाळात माणसांनी तुला दूत मानून पूजलं; अग्ने, देवांनी तुझं मोठेपण वाढवलं, यज्ञात तुपाने शुद्ध करून.
नि त्वा वसिष्ठा अह्वन्त वाजिनं गृणन्तो अग्ने विदथेषु वेधसः । रायस्पोषं यजमानेषु धारय यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः
वसिष्ठांनी, गाणं गात, तुला बळ देणारा म्हणून बोलावलं; अग्ने, यजमानांना समृद्धी दे, आणि तुम्ही सर्वजण नेहमी आमचं कल्याण करा.
अयं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने । इममपां संगमे सूर्यस्य शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति
हा वेन, पृश्नीच्या गर्भातून जन्मलेला, आकाशाच्या पात्रात प्रकाश उगवतो; पाणी आणि सूर्य यांच्या संगमावर, ऋषी आपापल्या मनाने त्याला शोधतात, जणू एखादं बाळ.
समुद्रादूर्मिमुदियर्ति वेनो नभोजाः पृष्ठं हर्यतस्य दर्शि । ऋतस्य सानावधि विष्टपि भ्राट् समानं योनिमभ्यनूषत व्राः
वेन समुद्रातून लाटेसारखा वर येतो, आकाशातील तेजस्वीच्या पाठीवर चढतो; सत्याच्या शिखरावर पोहोचून, जमातींनी एकाच मूळाचा शोध घेतला.
समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्ठन्वत्सस्य मातरः सनीळाः । ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणीः
खूप जुन्या मातांनी, उत्कंठेने, वासराच्या जवळ उभं राहून त्याला पोसले; सत्याच्या शिखरावर जात, त्या मध आणि अमरत्वाच्या धारांचा शोध घेतात.
जानन्तो रूपमकृपन्त विप्रा मृगस्य घोषं महिषस्य हि ग्मन् । ऋतेन यन्तो अधि सिन्धुमस्थुर्विदद्गन्धर्वो अमृतानि नाम
त्याचा रूप ओळखून, ऋषींनी त्याला इजा केली नाही; त्यांनी त्या वाघासारख्या बैलाचा आवाज ऐकला; सत्याच्या मार्गाने जात, ते नदीकाठी थांबले—गंधर्वाने अमर नावं शोधली.
अप्सरा जारमुपसिष्मियाणा योषा बिभर्ति परमे व्योमन् । चरत्प्रियस्य योनिषु प्रियः सन्सीदत्पक्षे हिरण्यये स वेनः
अप्सरा आपल्या प्रियकराजवळ येते, ती कन्या त्याला परम आकाशात धरते; प्रिय प्रिय स्थळी फिरतो, वेन सोन्याच्या पंखावर विसावतो.
नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युम्
सोन्याच्या पंखांचा गरुड आकाशात उडताना, वेनासाठी आसुसलेल्यांनी तुला हृदयाने पाहिलं—वरुणाचा दूत, पक्षी, यमाच्या स्थानी वेगवान.
ऊर्ध्वो गन्धर्वो अधि नाके अस्थात्प्रत्यङ्चित्रा बिभ्रदस्यायुधानि । वसानो अत्कं सुरभिं दृशे कं स्वर्ण नाम जनत प्रियाणि
गंधर्व आकाशात ताठ उभा राहिला, या तेजस्वीचे शस्त्र घेऊन; सुगंधी वस्त्र परिधान करून सर्वांना दिसावा, त्याने प्रिय सोन्याची नावं निर्माण केली.
द्रप्सः समुद्रमभि यज्जिगाति पश्यन्गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् । भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि
जेव्हा थेंब समुद्राकडे जातो, गिधाडाच्या नजरेने पाहतो, तेजस्वी शुद्ध प्रकाशाने चमकतो, आणि तिसऱ्या आकाशात प्रिय गोष्टी निर्माण करतो.
इमं नो अग्न उप यज्ञमेहि पञ्चयामं त्रिवृतं सप्ततन्तुम् । असो हव्यवाळुत नः पुरोगा ज्योगेव दीर्घं तम आशयिष्ठाः
अग्ने, या आमच्या पाच भागांच्या, तीन तंतूंच्या, सात धाग्यांच्या यज्ञाकडे ये; तू हव्याचा वाहक, आम्हाला पुढे ने—सूर्यासारखा, दीर्घ काळचं अंधार दूर कर.
अदेवाद्देवः प्रचता गुहा यन्प्रपश्यमानो अमृतत्वमेमि । शिवं यत्सन्तमशिवो जहामि स्वात्सख्यादरणीं नाभिमेमि
देवतांमध्ये राहून, अधार्मिकांपासून दूर जातो, गुप्तपणे पाहून अमरत्व मिळवतो; जे अशुभ आहे ते सोडतो, जरी ते शुभ वाटलं तरी, आणि आपल्या मैत्रीतून मी अग्निकाठी जात नाही.
पश्यन्नन्यस्या अतिथिं वयाया ऋतस्य धाम वि मिमे पुरूणि । शंसामि पित्रे असुराय शेवमयज्ञियाद्यज्ञियं भागमेमि
दुसऱ्याच्या पाहुण्याला पाहून, पक्ष्यासारखा वेगाने, सत्याची अनेक ठिकाणं मोजली; मी पित्याला, त्या महानास सांगतो—मी यज्ञासाठी योग्य भागाकडे येतो, अयोग्य नाही.
बह्वीः समा अकरमन्तरस्मिन्निन्द्रं वृणानः पितरं जहामि । अग्निः सोमो वरुणस्ते च्यवन्ते पर्यावर्द्राष्ट्रं तदवाम्यायन्
खूप वर्षं मी आतून कार्य केलं, इंद्राला निवडलं, पित्याला सोडलं; अग्नी, सोम, वरुण हे हलले—राजाच्या आसनाभोवती ते एकत्र आले.
निर्माया उ त्ये असुरा अभूवन्त्वं च मा वरुण कामयासे । ऋतेन राजन्ननृतं विविञ्चन्मम राष्ट्रस्याधिपत्यमेहि
हे महान असुर त्यांच्या सामर्थ्याने प्रकट झाले, आणि वरुणा, तू मला इच्छितोस; राजांनो, सत्य आणि असत्य ओळखून, माझ्या राज्याच्या अधिपत्याकडे ये.
इदं स्वरिदमिदास वाममयं प्रकाश उर्वन्तरिक्षम् । हनाव वृत्रं निरेहि सोम हविष्ट्वा सन्तं हविषा यजाम
हेच प्रकाश, हेच धन, हेच पृथ्वी आणि आकाशातील विशाल तेजस्वी स्थान; आपण वृत्राचा नाश करू, सोम, पुढे ये—हव्याने पूजाव्या त्या देवतेची पूजा करूया.
कविः कवित्वा दिवि रूपमासजदप्रभूती वरुणो निरपः सृजत् । क्षेमं कृण्वाना जनयो न सिन्धवस्ता अस्य वर्णं शुचयो भरिभ्रति
कवीने आपल्या काव्याने आकाशात रूप निर्माण केलं; वरुणाने, कुणीही विरोध न करता, पाणी सोडलं; जसं लोक सुरक्षित घर करतात, तशा शुद्ध नद्या त्याचा रंग वाहतात.
ता अस्य ज्येष्ठमिन्द्रियं सचन्ते ता ईमा क्षेति स्वधया मदन्तीः । ता ईं विशो न राजानं वृणाना बीभत्सुवो अप वृत्रादतिष्ठन्
त्या त्याच्या श्रेष्ठ सामर्थ्याला धरून राहतात; आपल्या स्वभावाने इथे राहतात, आनंद घेतात; जसं प्रजा राजा निवडते, तशा त्या भीषण, वृत्रापासून वेगळ्या उभ्या राहिल्या.
बीभत्सूनां सयुजं हंसमाहुरपां दिव्यानां सख्ये चरन्तम् । अनुष्टुभमनु चर्चूर्यमाणमिन्द्रं नि चिक्युः कवयो मनीषा
ज्ञानी लोक त्याला हंस म्हणतात, जो भीषण शक्तींमध्ये एकरूप आहे, दिव्य जलांमध्ये आणि आकाशात मित्रत्वाने वावरतो. कवि आणि विचारशील लोकांनी अनुष्टुभ छंदात त्याचा गूढ अर्थ जाणून घेतला आणि तोच इंद्र आहे हे ओळखले.
अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणोभा बिभर्म्यहमिन्द्राग्नी अहमश्विनोभा
मी रुद्र आणि वसु यांच्यासोबत वावरते, मी आदित्यांसोबत आणि सर्व देवतांसोबत फिरते. मी मित्र आणि वरुण यांना धारण करते, मी इंद्र आणि अग्नी, तसेच अश्विनीद्वय यांनाही धारण करते.
अहं सोममाहनसं बिभर्म्यहं त्वष्टारमुत पूषणं भगम् । अहं दधामि द्रविणं हविष्मते सुप्राव्ये यजमानाय सुन्वते
मी पोषक सोमाला धारण करते, मी त्वष्टा, पूषण आणि भगालाही धारण करते. जो भक्तिपूर्वक होम करतो त्याला मी संपत्ती देते, यज्ञ करणाऱ्याला मी भरपूर धन देते.
अहं राष्ट्री संगमनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा यज्ञियानाम् । तां मा देवा व्यदधुः पुरुत्रा भूरिस्थात्रां भूर्यावेशयन्तीम्
मीच या विश्वाची राणी आहे, मीच सर्व संपत्ती एकत्र करणारी आणि ज्ञानी, यज्ञास पात्र अशांमध्ये प्रथम आहे. देवांनी मला अनेक ठिकाणी विभागले आहे, मी सर्वत्र भरपूर प्रमाणात वावरते आणि अनेक रूपे धारण करते.
मया सो अन्नमत्ति यो विपश्यति यः प्राणिति य ईं शृणोत्युक्तम् । अमन्तवो मां त उप क्षियन्ति श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि
माझ्यामुळेच पाहणारा अन्न खातो, श्वास घेणारा श्वास घेतो, आणि ऐकणारा माझे बोललेले ऐकतो. ज्यांना समज नाही, तेही माझ्याजवळ राहतात; ऐका, जे ऐकता, मी तुम्हाला श्रद्धायोग्य गोष्ट सांगते.