प्रेन्द्राग्निभ्यां सुवचस्यामियर्मि सिन्धाविव प्रेरयं नावमर्कैः । अया इव परि चरन्ति देवा ये अस्मभ्यं धनदा उद्भिदश्च
मी इंद्र आणि अग्नी यांना मधुर शब्दांनी बोलावतो, जसे नदीवर होड्या वल्हवून सोडतात. जसे देवता या अर्पणाभोवती फिरतात, जे आम्हाला संपत्ती आणि गुप्त धन देतात.
न वा उ देवाः क्षुधमिद्वधं ददुरुताशितमुप गच्छन्ति मृत्यवः । उतो रयिः पृणतो नोप दस्यत्युतापृणन्मर्डितारं न विन्दते
देव कधीही उपासमारी किंवा मृत्यू देत नाहीत, आणि जे खातात त्यांच्याजवळ मृत्यू येत नाही. पण जो देत नाही, त्याच्याकडे संपत्ती टिकत नाही, आणि जो वाटत नाही, त्याला मदत करणारा मिळत नाही.
य आध्राय चकमानाय पित्वोऽन्नवान्सन्रफितायोपजग्मुषे । स्थिरं मनः कृणुते सेवते पुरोतो चित्स मर्डितारं न विन्दते
जो उपाशी, तहानलेल्या, गरजू माणसाला अन्न देतो, त्याचे मन स्थिर होते, तो इतरांपेक्षा पुढे सेवा करतो, आणि संकटातही त्याला मदत करणारा मिळतो.
स इद्भोजो यो गृहवे ददात्यन्नकामाय चरते कृशाय । अरमस्मै भवति यामहूता उतापरीषु कृणुते सखायम्
तोच खरा उदार आहे, जो आपल्या घरी अन्नाची इच्छा असणाऱ्याला अन्न देतो, जो गरजू आणि उपाशी लोकांत वावरतो. जो त्याला हाक मारतो त्याचा तो मित्र होतो, आणि अनोळखी लोकांशीही आपुलकी निर्माण करतो.
न स सखा यो न ददाति सख्ये सचाभुवे सचमानाय पित्वः । अपास्मात्प्रेयान्न तदोको अस्ति पृणन्तमन्यमरणं चिदिच्छेत्
जो आपल्या सोबत्याला, मदतीची अपेक्षा करणाऱ्याला काही देत नाही, तो मित्र नाही. अशा माणसापासून दूर राहावे, त्याच्याकडे आपले घर नसते. मरणाच्या वेळीही, देणारा दुसरा कुणीतरी असावा अशी इच्छा होते.
पृणीयादिन्नाधमानाय तव्यान्द्राघीयांसमनु पश्येत पन्थाम् । ओ हि वर्तन्ते रथ्येव चक्रान्यमन्यमुप तिष्ठन्त रायः
ज्याला अन्नाची गरज आहे, जो कमी स्थितीत आहे, त्याला द्यावे. मोठ्या माणसाचा मार्ग पाहावा. कारण जसे रथाची चाकं सतत फिरतात, तसेच संपत्ती एकाकडून दुसऱ्याकडे जाते.
मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः सत्यं ब्रवीमि वध इत्स तस्य । नार्यमणं पुष्यति नो सखायं केवलाघो भवति केवलादी
ज्याला समज नाही, त्याला मिळालेलं अन्न व्यर्थ ठरतं—हे मी खरे सांगतो, ते त्याचं नुकसान ठरतं. तो मैत्री वाढवत नाही, सोबत्याला सांभाळत नाही; जो एकटा खातो, तो एकटाच पाप खातो.
कृषन्नित्फाल आशितं कृणोति यन्नध्वानमप वृङ्क्ते चरित्रैः । वदन्ब्रह्मावदतो वनीयान्पृणन्नापिरपृणन्तमभि ष्यात्
नांगरवाला नांगराची फाळ तयार करतो, शेत तयार करतो; आपल्या कृत्यांनी तो वाट मोकळी करतो. बोलणारा बोलू दे, पण देणारा मोठा असावा; देणारा, न देणाऱ्यापेक्षा श्रेष्ठ असावा.
एकपाद्भूयो द्विपदो वि चक्रमे द्विपात्त्रिपादमभ्येति पश्चात् । चतुष्पादेति द्विपदामभिस्वरे सम्पश्यन्पङ्क्तीरुपतिष्ठमानः
एक पाय असलेला दोन पायवाल्यापेक्षा पुढे जातो, दोन पायवाला मागून तीन पायवाल्याला गाठतो; चार पायवाला दोन पायवाल्याच्या जवळ येतो, पंक्ती पाहत आपली जागा घेतो.
समौ चिद्धस्तौ न समं विविष्टः सम्मातरा चिन्न समं दुहाते । यमयोश्चिन्न समा वीर्याणि ज्ञाती चित्सन्तौ न समं पृणीतः
दोन हातही सारखे नसतात, दोन माताही सारखे दूध देत नाहीत; जुळ्यांची ताकदही सारखी नसते, आणि नातेवाईक असूनही सर्वजण सारखे देत नाहीत.
अग्ने हंसि न्यत्रिणं दीद्यन्मर्त्येष्वा । स्वे क्षये शुचिव्रत
अग्ने, तू आपल्या तेजाने माणसांत उजळतोस, व्रतशील राहून, आपल्या घरात वाईट गोष्टी दूर करतोस.
उत्तिष्ठसि स्वाहुतो घृतानि प्रति मोदसे । यत्त्वा स्रुचः समस्थिरन्
तुला योग्य रीतीने बोलावलं की, तू उठतोस, तुपाच्या आहुतींमध्ये आनंद घेतोस, तुझ्यासाठी पात्रं सजवली जातात.
स आहुतो वि रोचतेऽग्निरीळेन्यो गिरा । स्रुचा प्रतीकमज्यते
अग्ने, अशा प्रकारे बोलावल्यावर, स्तुतीस पात्र असलेला तू तेजाने प्रकाशतोस; तुपाच्या पात्राने तुझ्या मुखावर तूप लावलं जातं.
घृतेनाग्निः समज्यते मधुप्रतीक आहुतः । रोचमानो विभावसुः
अग्निला तुपाने अभिषेक केला जातो, बोलावल्यावर त्याचं मुख मधासारखं गोड होतं; तेजस्वी अग्नि उजळतो.
जरमाणः समिध्यसे देवेभ्यो हव्यवाहन । तं त्वा हवन्त मर्त्याः
वय वाढत असताना, अग्ने, तू देवांसाठी आहुती वाहून पेटतोस; माणसं तुला पुकारतात.
तं मर्ता अमर्त्यं घृतेनाग्निं सपर्यत । अदाभ्यं गृहपतिम्
माणसं तुपाने तुझी पूजा करतात, अग्ने, अमर असलेल्या, अपराजित गृहस्वामीची.
अदाभ्येन शोचिषाग्ने रक्षस्त्वं दह । गोपा ऋतस्य दीदिहि
अग्ने, आपल्या अपराजित ज्वाळांनी तू राक्षसांचा नाश कर; सत्याचा रक्षक म्हणून उजळ.
स त्वमग्ने प्रतीकेन प्रत्योष यातुधान्यः । उरुक्षयेषु दीद्यत्
अग्ने, आपल्या तेजाने तू यातुधानांना दूर ठेव; विशाल घरांत तेजाने उजळ.
तं त्वा गीर्भिरुरुक्षया हव्यवाहं समीधिरे । यजिष्ठं मानुषे जने
माणसांनी स्तोत्रांनी तुला, अग्ने, विशाल घरांत प्रज्वलित केलं आहे; तू यज्ञासाठी सर्वांत योग्य आहेस.
इति वा इति मे मनो गामश्वं सनुयामिति । कुवित्सोमस्यापामिति
माझ्या मनात सतत विचार येतो—'मला गाय मिळावी, घोडा मिळावा'; कदाचित मला सोमरस प्यायला मिळेल.
प्र वाता इव दोधत उन्मा पीता अयंसत । कुवित्सोमस्यापामिति
माझे विचार वाऱ्यासारखे हलले आहेत, ते उत्साही आणि मद्यपानाने भारले आहेत; कदाचित मला सोमरस प्यायला मिळेल.
उन्मा पीता अयंसत रथमश्वा इवाशवः । कुवित्सोमस्यापामिति
माझं मन जणू काही वेगवान घोड्यांनी रथ ओढावा तसं उंच झेप घेतंय; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
उप मा मतिरस्थित वाश्रा पुत्रमिव प्रियम् । कुवित्सोमस्यापामिति
माझी बुद्धी माझ्याजवळ आली, जशी गाय आपल्या लाडक्या वासराकडे धावते; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
अहं तष्टेव वन्धुरं पर्यचामि हृदा मतिम् । कुवित्सोमस्यापामिति
मी जणू एखादा कारागीर आपल्या कामाभोवती फिरतो तसं, मनानं विचारांच्या मागे भटकतो; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
नहि मे अक्षिपच्चनाच्छान्त्सुः पञ्च कृष्टयः । कुवित्सोमस्यापामिति
पाचही जमाती मला थांबवू शकल्या नाहीत; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
नहि मे रोदसी उभे अन्यं पक्षं चन प्रति । कुवित्सोमस्यापामिति
ही दोनही जगं किंवा दुसरं कोणतंही पंख मला रोखू शकत नाही; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
अभि द्यां महिना भुवमभीमां पृथिवीं महीम् । कुवित्सोमस्यापामिति
मी माझ्या सामर्थ्यानं आकाशालाही, आणि या विशाल पृथ्वीला देखील मागे टाकतो; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
हन्ताहं पृथिवीमिमां नि दधानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति
ही पृथ्वी मी हवी तिथे ठेवू शकतो; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
ओषमित्पृथिवीमहं जङ्घनानीह वेह वा । कुवित्सोमस्यापामिति
मी पृथ्वीला कोरडी करू शकतो किंवा तिला इकडे तिकडे हलवू शकतो; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.
दिवि मे अन्यः पक्षोऽधो अन्यमचीकृषम् । कुवित्सोमस्यापामिति
माझा एक पंख आकाशात आहे, दुसरा मी खाली घातला आहे; कदाचित हा सोमाचा परिणाम असावा.