सहस्रधा पञ्चदशान्युक्था यावद्द्यावापृथिवी तावदित्तत् । सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद्ब्रह्म विष्ठितं तावती वाक्
सहस्त्रवेळा, पंधरा स्तुती आहेत; जशी आकाश आणि पृथ्वी विशाल आहेत, तशीच ती महानता आहे. त्याची महानता सहस्त्रवेळा आहे; जिथपर्यंत ब्रह्म पोहोचते, तितकीच वाणी आहे.
कश्छन्दसां योगमावेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित्
कोण ज्ञानी छंदांचा संयोग जाणतो? कोणाने वाणी यज्ञस्थळी नेली? सत्यातून जन्मलेल्या आठव्या व्यक्तीला कोण म्हणतात? आणि इंद्राच्या दोन हिरव्या घोड्यांना कोण ओळखतो?
भूम्या अन्तं पर्येके चरन्ति रथस्य धूर्षु युक्तासो अस्थुः । श्रमस्य दायं वि भजन्त्येभ्यो यदा यमो भवति हर्म्ये हितः
काही पृथ्वीच्या कडेला फिरतात; काही रथाच्या जुवांवर उभे आहेत. ते आपापसात श्रमाचे वाटप करतात, जेव्हा यम घरात स्थिरावतो.
चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावप्येति धातवे । अनूधा यदि जीजनदधा च नु ववक्ष सद्यो महि दूत्यं चरन्
ते तेजस्वी, तरुण पक्ष्याचे वक्षस्थळ सुंदर आहे, जो आपल्या मातेकडे पोषणासाठी येतो. जर अविवाहितेने जन्म दिला आणि सांभाळले, तर तो त्वरित मोठा होतो आणि आपले कार्य पूर्ण करतो.
अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा
त्याला अग्नी हे नाव दिले गेले आहे, जो अन्न देणारा आहे, तरुण असताना लाकडांना आपल्या ज्वाळांनी भस्म करतो. आपल्या उत्कट जिभेने, स्वयंस्फूर्तपणे, तो वेगाने पुढे सरसावतो, वाळलेल्या गवतावर वृषभासारखा गर्जतो.
तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः
तो इंद्र, तुमच्यासाठी पिळलेला, दगडासारखा मजबूत, देवांना प्रिय, समुद्रासारखा उसळणारा आणि ओसंडून वाहणारा आहे. तो अग्निप्रमाणे तेजस्वी जळतो, प्रकाशमान आहे, मोठ्या संकल्पाचा आहे आणि मार्गावर पुढे जातो.
वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये
ज्याच्यासाठी, वयस्क असूनही कधीही थकला नाही, वारे त्याला हलवू शकत नाहीत—तो पराक्रमी योद्ध्यांसारखा विजयासाठी झगडतो, त्रितासारखा कधीही अपयशी होत नाही, तर यशासाठी नेहमीच पुढे असतो.
स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः । अग्निः पातु गृणतो अग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः
तोच अग्नी, कण्वांमध्ये श्रेष्ठ, कण्वांचा मित्र, बाहेरील व आतील शत्रूंवर मात करणारा आहे. अग्नीने स्तुती करणाऱ्याचे रक्षण करावे, अग्नीने नेत्यांचे संरक्षण करावे, आणि त्यांना आमचे संरक्षण मिळावे.
वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते
तो अत्यंत बलवान, युद्धासाठी तयार, उत्तम वंशाचा, तीन जमातींमध्ये फिरणारा, जातवेदाचा पाठपुरावा करणारा आहे. त्याच्या सामर्थ्याला धाडसी देखील तोंड देऊ शकत नाही, कारण सर्वात बलवानही स्पर्धेत त्याला हरवू शकत नाही.
एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसु ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः । मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान्
अग्नी, माणसांसोबत आणि दानशूरांसोबत, स्तुतीस पात्र आहे; तो सामर्थ्याचा पुत्र, वीरांसोबत आहे. जे मित्रासारखे, सत्याला निष्ठावान, आकाशासारख्या तेजाने माणसांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत.
ऊर्जो नपात्सहसावन्निति त्वोपस्तुतस्य वन्दते वृषा वाक् । त्वां स्तोषाम त्वया सुवीरा द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः
सामर्थ्याच्या पुत्रा, बलवान, म्हणून वृषभाचा आवाज तुझी स्तुती करतो. आम्ही तुझी स्तुती करू, आणि तुझ्या सहकार्याने आम्हाला दीर्घ आणि सुखी आयुष्य लाभो.
इति त्वाग्ने वृष्टिहव्यस्य पुत्रा उपस्तुतास ऋषयोऽवोचन् । ताँश्च पाहि गृणतश्च सूरीन्वषड्वषळित्यूर्ध्वासो अनक्षन्नमो नम इत्यूर्ध्वासो अनक्षन्
अग्नी, वृष्टिहव्याचे पुत्र, ऋषींनी तुझी स्तुती केली आहे. त्यांना आणि त्यांच्या नेत्यांना, जे तुझी स्तुती करतात, तू रक्षण कर. 'वषट्, वषट्' म्हणत त्यांनी आवाज उंचावला, 'नमस्कार, नमस्कार' म्हणत त्यांनी स्तुती केली.
पिबा सोमं महत इन्द्रियाय पिबा वृत्राय हन्तवे शविष्ठ । पिब राये शवसे हूयमानः पिब मध्वस्तृपदिन्द्रा वृषस्व
सोमरस प्या, मोठ्या सामर्थ्यासाठी; प्या, बलवान, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी; प्या, संपत्ती आणि बळासाठी, जेव्हा तुझी आळवणी केली जाते; प्या, गोड, पिळलेला सोम, इंद्रा, बलवान हो.
अस्य पिब क्षुमतः प्रस्थितस्येन्द्र सोमस्य वरमा सुतस्य । स्वस्तिदा मनसा मादयस्वार्वाचीनो रेवते सौभगाय
हा श्रीमंत, वाहणारा सोम प्या, इंद्रा, उत्तमपणे पिळलेला. आम्हाला कल्याण दे, मनाने आनंद घे, जवळ ये, आणि आम्हाला तेजस्वी सौभाग्य मिळवून दे.
ममत्तु त्वा दिव्यः सोम इन्द्र ममत्तु यः सूयते पार्थिवेषु । ममत्तु येन वरिवश्चकर्थ ममत्तु येन निरिणासि शत्रून्
स्वर्गीय सोम तुला मद्यपान करु दे, इंद्रा, पृथ्वीवर पिळलेला सोम तुला मद्यपान करु दे; ज्यामुळे तू मोठी जागा निर्माण केलीस, त्याने तुला मद्यपान होऊ दे; ज्यामुळे तू शत्रूंचा नाश करतोस, त्याने तुला मद्यपान होऊ दे.
आ द्विबर्हा अमिनो यात्विन्द्रो वृषा हरिभ्यां परिषिक्तमन्धः । गव्या सुतस्य प्रभृतस्य मध्वः सत्रा खेदामरुशहा वृषस्व
इंद्र, वृषभ, आपल्या दोन पिंगट घोड्यांसह, दोन उंच दारांतून, भरपूर ओतलेला पेय घेण्यासाठी येवो. गायींसाठी, पिळलेल्या गोडतेसाठी, शत्रूंचा नाश करणारा वृषभ एकत्र बळ मिळवो.
नि तिग्मानि भ्राशयन्भ्राश्यान्यव स्थिरा तनुहि यातुजूनाम् । उग्राय ते सहो बलं ददामि प्रतीत्या शत्रून्विगदेषु वृश्च
जादूटोण्यांच्या तीक्ष्ण, जळत्या अस्त्रांना जाळून टाक, त्यांच्या मजबूत संरक्षणांना छेदून टाक. तुझ्या रौद्रतेसाठी मी बळ आणि सामर्थ्य देतो—समोर जाऊन, युद्धात शत्रूंना पराभूत कर.
व्यर्य इन्द्र तनुहि श्रवांस्योज स्थिरेव धन्वनोऽभिमातीः । अस्मद्र्यग्वावृधानः सहोभिरनिभृष्टस्तन्वं वावृधस्व
इंद्रा, आपली कीर्ती आणि बळ शत्रूंवर, मजबूत धनुष्याप्रमाणे, वाढव. आमच्यासोबत वाढत जा, आपल्या सामर्थ्याने, कोणालाही न जुमानता, स्वतःचे सामर्थ्य वाढव.
इदं हविर्मघवन्तुभ्यं रातं प्रति सम्राळहृणानो गृभाय । तुभ्यं सुतो मघवन्तुभ्यं पक्वोऽद्धीन्द्र पिब च प्रस्थितस्य
हे दात्या, हे अन्न तुझ्यासाठी तयार केले आहे; हे राजा, आनंदाने स्वीकार. तुझ्यासाठी सोम पिळला आहे, तुझ्यासाठी शिजवले आहे—इंद्रा, खा आणि वाहणारा सोम प्या.
अद्धीदिन्द्र प्रस्थितेमा हवींषि चनो दधिष्व पचतोत सोमम् । प्रयस्वन्तः प्रति हर्यामसि त्वा सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः
इंद्रा, तयार केलेले अन्न खा; आमच्यासाठी शिजवलेले आणि पिळलेले सोम स्वीकार. आम्ही उत्साहाने तुझी पूजा करू—यजमानाच्या इच्छा खरी ठरू देत.
प्रेन्द्राग्निभ्यां सुवचस्यामियर्मि सिन्धाविव प्रेरयं नावमर्कैः । अया इव परि चरन्ति देवा ये अस्मभ्यं धनदा उद्भिदश्च
मी इंद्र आणि अग्नी यांना मधुर शब्दांनी बोलावतो, जसे नदीवर होड्या वल्हवून सोडतात. जसे देवता या अर्पणाभोवती फिरतात, जे आम्हाला संपत्ती आणि गुप्त धन देतात.
न वा उ देवाः क्षुधमिद्वधं ददुरुताशितमुप गच्छन्ति मृत्यवः । उतो रयिः पृणतो नोप दस्यत्युतापृणन्मर्डितारं न विन्दते
देव कधीही उपासमारी किंवा मृत्यू देत नाहीत, आणि जे खातात त्यांच्याजवळ मृत्यू येत नाही. पण जो देत नाही, त्याच्याकडे संपत्ती टिकत नाही, आणि जो वाटत नाही, त्याला मदत करणारा मिळत नाही.
य आध्राय चकमानाय पित्वोऽन्नवान्सन्रफितायोपजग्मुषे । स्थिरं मनः कृणुते सेवते पुरोतो चित्स मर्डितारं न विन्दते
जो उपाशी, तहानलेल्या, गरजू माणसाला अन्न देतो, त्याचे मन स्थिर होते, तो इतरांपेक्षा पुढे सेवा करतो, आणि संकटातही त्याला मदत करणारा मिळतो.
स इद्भोजो यो गृहवे ददात्यन्नकामाय चरते कृशाय । अरमस्मै भवति यामहूता उतापरीषु कृणुते सखायम्
तोच खरा उदार आहे, जो आपल्या घरी अन्नाची इच्छा असणाऱ्याला अन्न देतो, जो गरजू आणि उपाशी लोकांत वावरतो. जो त्याला हाक मारतो त्याचा तो मित्र होतो, आणि अनोळखी लोकांशीही आपुलकी निर्माण करतो.
न स सखा यो न ददाति सख्ये सचाभुवे सचमानाय पित्वः । अपास्मात्प्रेयान्न तदोको अस्ति पृणन्तमन्यमरणं चिदिच्छेत्
जो आपल्या सोबत्याला, मदतीची अपेक्षा करणाऱ्याला काही देत नाही, तो मित्र नाही. अशा माणसापासून दूर राहावे, त्याच्याकडे आपले घर नसते. मरणाच्या वेळीही, देणारा दुसरा कुणीतरी असावा अशी इच्छा होते.
पृणीयादिन्नाधमानाय तव्यान्द्राघीयांसमनु पश्येत पन्थाम् । ओ हि वर्तन्ते रथ्येव चक्रान्यमन्यमुप तिष्ठन्त रायः
ज्याला अन्नाची गरज आहे, जो कमी स्थितीत आहे, त्याला द्यावे. मोठ्या माणसाचा मार्ग पाहावा. कारण जसे रथाची चाकं सतत फिरतात, तसेच संपत्ती एकाकडून दुसऱ्याकडे जाते.
मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः सत्यं ब्रवीमि वध इत्स तस्य । नार्यमणं पुष्यति नो सखायं केवलाघो भवति केवलादी
ज्याला समज नाही, त्याला मिळालेलं अन्न व्यर्थ ठरतं—हे मी खरे सांगतो, ते त्याचं नुकसान ठरतं. तो मैत्री वाढवत नाही, सोबत्याला सांभाळत नाही; जो एकटा खातो, तो एकटाच पाप खातो.
कृषन्नित्फाल आशितं कृणोति यन्नध्वानमप वृङ्क्ते चरित्रैः । वदन्ब्रह्मावदतो वनीयान्पृणन्नापिरपृणन्तमभि ष्यात्
नांगरवाला नांगराची फाळ तयार करतो, शेत तयार करतो; आपल्या कृत्यांनी तो वाट मोकळी करतो. बोलणारा बोलू दे, पण देणारा मोठा असावा; देणारा, न देणाऱ्यापेक्षा श्रेष्ठ असावा.
एकपाद्भूयो द्विपदो वि चक्रमे द्विपात्त्रिपादमभ्येति पश्चात् । चतुष्पादेति द्विपदामभिस्वरे सम्पश्यन्पङ्क्तीरुपतिष्ठमानः
एक पाय असलेला दोन पायवाल्यापेक्षा पुढे जातो, दोन पायवाला मागून तीन पायवाल्याला गाठतो; चार पायवाला दोन पायवाल्याच्या जवळ येतो, पंक्ती पाहत आपली जागा घेतो.
समौ चिद्धस्तौ न समं विविष्टः सम्मातरा चिन्न समं दुहाते । यमयोश्चिन्न समा वीर्याणि ज्ञाती चित्सन्तौ न समं पृणीतः
दोन हातही सारखे नसतात, दोन माताही सारखे दूध देत नाहीत; जुळ्यांची ताकदही सारखी नसते, आणि नातेवाईक असूनही सर्वजण सारखे देत नाहीत.