विश्वे देवासो अध वृष्ण्यानि तेऽवर्धयन्सोमवत्या वचस्यया । रद्धं वृत्रमहिमिन्द्रस्य हन्मनाग्निर्न जम्भैस्तृष्वन्नमावयत्
तेव्हा सर्व देवांनी सोमयुक्त वाणीने तुझी वीरता वाढवली. इंद्राने वृत्राचा वध केला, त्याने आपली महानता सिद्ध केली; जशी आग आपल्या जबड्यांनी तृषार्तांसाठी अन्न निर्माण करते, तशी त्याने अन्न मिळवून दिले.
भूरि दक्षेभिर्वचनेभिरृक्वभिः सख्येभिः सख्यानि प्र वोचत । इन्द्रो धुनिं च चुमुरिं च दम्भयञ्छ्रद्धामनस्या शृणुते दभीतये
प्रचंड कौशल्य, वाणी आणि ऋचांसह, मैत्रीने आपण ही मैत्री जाहीर करूया. इंद्र गोंगाट करणाऱ्यांना आणि कपटी लोकांना जिंकतो, तो श्रद्धावानांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांचे ऐकतो.
त्वं पुरूण्या भरा स्वश्व्या येभिर्मंसै निवचनानि शंसन् । सुगेभिर्विश्वा दुरिता तरेम विदो षु ण उर्विया गाधमद्य
तू अनेक दानं आणि आपले घोडे घेऊन येतोस; त्यांच्यामुळे आमची स्तुती योग्य ठिकाणी पोहोचू दे. सोप्या मार्गांनी आपण सर्व संकटे पार करू, आणि हे ज्ञानी, आज आम्हाला विशाल आणि खोल आश्रय दे.
घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुस्तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम । दिवस्पयो दिधिषाणा अवेषन्विदुर्देवाः सहसामानमर्कम्
तीन भागांत पसरलेले उष्ण अर्घ्य सर्वत्र पसरले; मातरिश्वान त्यांच्या कृपेसाठी गेला. आकाशातील प्रवाह देण्याची इच्छा ठेवून धावले; देवांनी तेजस्वी सूर्याला, सामर्थ्याच्या अधिपतीला ओळखले.
तिस्रो देष्ट्राय निरृतीरुपासते दीर्घश्रुतो वि हि जानन्ति वह्नयः । तासां नि चिक्युः कवयो निदानं परेषु या गुह्येषु व्रतेषु
तीन विनाशकारी देवता वेदीजवळ उभ्या राहतात; दीर्घकाळ ऐकणाऱ्या अग्नीला त्या खऱ्या अर्थाने माहित आहेत. ज्ञानी लोकांनी त्यांच्या गुप्त मूळाचा शोध लावला, ज्या दूर आणि गुप्त विधींमध्ये आहेत.
चतुष्कपर्दा युवतिः सुपेशा घृतप्रतीका वयुनानि वस्ते । तस्यां सुपर्णा वृषणा नि षेदतुर्यत्र देवा दधिरे भागधेयम्
चार वेण्या असलेली, सुंदर अलंकार घातलेली, तुपासारखी तेजस्वी तरुणी विधी सजवते. तिच्यावर दोन तेजस्वी पक्षी बसले आहेत, जिथे देवांनी आपला हिस्सा निश्चित केला आहे.
एकः सुपर्णः स समुद्रमा विवेश स इदं विश्वं भुवनं वि चष्टे । तं पाकेन मनसापश्यमन्तितस्तं माता रेळ्हि स उ रेळ्हि मातरम्
एक तेजस्वी पक्षी समुद्रात गेला; तो हे सर्व जग आणि सर्व प्राणी पाहतो. शुद्ध मनाने मी त्याला जवळ पाहिले; आईने त्याला हाक दिली आणि त्यानेही आईला हाक दिली.
सुपर्णं विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । छन्दांसि च दधतो अध्वरेषु ग्रहान्सोमस्य मिमते द्वादश
ज्ञानी आणि ऋषी आपल्या वचनांनी त्या तेजस्वी पक्ष्याचे, एक असूनही, अनेक प्रकारे वर्णन करतात. ते यज्ञात छंद ठेवतात आणि सोमाचे बारा पात्र मोजतात.
षट्त्रिंशाँश्च चतुरः कल्पयन्तश्छन्दांसि च दधत आद्वादशम् । यज्ञं विमाय कवयो मनीष ऋक्सामाभ्यां प्र रथं वर्तयन्ति
छत्तीस आणि चार असे मांडून, ते छंद ठेवतात आणि मग बारावा ठेवतात. ज्ञानी लोक यज्ञाचा अर्थ समजून ऋच आणि सामांनी रथ पुढे नेतात.
चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य
त्याच्या मोठ्या शक्ती चौदा आहेत, ज्या ज्ञानी सात वाणीतून पुढे नेतात. इथे कोण सांगेल त्या पवित्र प्रवाहाचा मार्ग, ज्यातून ते पिळलेल्या सोमाचा आस्वाद घेतात?
सहस्रधा पञ्चदशान्युक्था यावद्द्यावापृथिवी तावदित्तत् । सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद्ब्रह्म विष्ठितं तावती वाक्
सहस्त्रवेळा, पंधरा स्तुती आहेत; जशी आकाश आणि पृथ्वी विशाल आहेत, तशीच ती महानता आहे. त्याची महानता सहस्त्रवेळा आहे; जिथपर्यंत ब्रह्म पोहोचते, तितकीच वाणी आहे.
कश्छन्दसां योगमावेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित्
कोण ज्ञानी छंदांचा संयोग जाणतो? कोणाने वाणी यज्ञस्थळी नेली? सत्यातून जन्मलेल्या आठव्या व्यक्तीला कोण म्हणतात? आणि इंद्राच्या दोन हिरव्या घोड्यांना कोण ओळखतो?
भूम्या अन्तं पर्येके चरन्ति रथस्य धूर्षु युक्तासो अस्थुः । श्रमस्य दायं वि भजन्त्येभ्यो यदा यमो भवति हर्म्ये हितः
काही पृथ्वीच्या कडेला फिरतात; काही रथाच्या जुवांवर उभे आहेत. ते आपापसात श्रमाचे वाटप करतात, जेव्हा यम घरात स्थिरावतो.
चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावप्येति धातवे । अनूधा यदि जीजनदधा च नु ववक्ष सद्यो महि दूत्यं चरन्
ते तेजस्वी, तरुण पक्ष्याचे वक्षस्थळ सुंदर आहे, जो आपल्या मातेकडे पोषणासाठी येतो. जर अविवाहितेने जन्म दिला आणि सांभाळले, तर तो त्वरित मोठा होतो आणि आपले कार्य पूर्ण करतो.
अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा
त्याला अग्नी हे नाव दिले गेले आहे, जो अन्न देणारा आहे, तरुण असताना लाकडांना आपल्या ज्वाळांनी भस्म करतो. आपल्या उत्कट जिभेने, स्वयंस्फूर्तपणे, तो वेगाने पुढे सरसावतो, वाळलेल्या गवतावर वृषभासारखा गर्जतो.
तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः
तो इंद्र, तुमच्यासाठी पिळलेला, दगडासारखा मजबूत, देवांना प्रिय, समुद्रासारखा उसळणारा आणि ओसंडून वाहणारा आहे. तो अग्निप्रमाणे तेजस्वी जळतो, प्रकाशमान आहे, मोठ्या संकल्पाचा आहे आणि मार्गावर पुढे जातो.
वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये
ज्याच्यासाठी, वयस्क असूनही कधीही थकला नाही, वारे त्याला हलवू शकत नाहीत—तो पराक्रमी योद्ध्यांसारखा विजयासाठी झगडतो, त्रितासारखा कधीही अपयशी होत नाही, तर यशासाठी नेहमीच पुढे असतो.
स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः । अग्निः पातु गृणतो अग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः
तोच अग्नी, कण्वांमध्ये श्रेष्ठ, कण्वांचा मित्र, बाहेरील व आतील शत्रूंवर मात करणारा आहे. अग्नीने स्तुती करणाऱ्याचे रक्षण करावे, अग्नीने नेत्यांचे संरक्षण करावे, आणि त्यांना आमचे संरक्षण मिळावे.
वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते
तो अत्यंत बलवान, युद्धासाठी तयार, उत्तम वंशाचा, तीन जमातींमध्ये फिरणारा, जातवेदाचा पाठपुरावा करणारा आहे. त्याच्या सामर्थ्याला धाडसी देखील तोंड देऊ शकत नाही, कारण सर्वात बलवानही स्पर्धेत त्याला हरवू शकत नाही.
एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसु ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः । मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान्
अग्नी, माणसांसोबत आणि दानशूरांसोबत, स्तुतीस पात्र आहे; तो सामर्थ्याचा पुत्र, वीरांसोबत आहे. जे मित्रासारखे, सत्याला निष्ठावान, आकाशासारख्या तेजाने माणसांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत.
ऊर्जो नपात्सहसावन्निति त्वोपस्तुतस्य वन्दते वृषा वाक् । त्वां स्तोषाम त्वया सुवीरा द्राघीय आयुः प्रतरं दधानाः
सामर्थ्याच्या पुत्रा, बलवान, म्हणून वृषभाचा आवाज तुझी स्तुती करतो. आम्ही तुझी स्तुती करू, आणि तुझ्या सहकार्याने आम्हाला दीर्घ आणि सुखी आयुष्य लाभो.
इति त्वाग्ने वृष्टिहव्यस्य पुत्रा उपस्तुतास ऋषयोऽवोचन् । ताँश्च पाहि गृणतश्च सूरीन्वषड्वषळित्यूर्ध्वासो अनक्षन्नमो नम इत्यूर्ध्वासो अनक्षन्
अग्नी, वृष्टिहव्याचे पुत्र, ऋषींनी तुझी स्तुती केली आहे. त्यांना आणि त्यांच्या नेत्यांना, जे तुझी स्तुती करतात, तू रक्षण कर. 'वषट्, वषट्' म्हणत त्यांनी आवाज उंचावला, 'नमस्कार, नमस्कार' म्हणत त्यांनी स्तुती केली.
पिबा सोमं महत इन्द्रियाय पिबा वृत्राय हन्तवे शविष्ठ । पिब राये शवसे हूयमानः पिब मध्वस्तृपदिन्द्रा वृषस्व
सोमरस प्या, मोठ्या सामर्थ्यासाठी; प्या, बलवान, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी; प्या, संपत्ती आणि बळासाठी, जेव्हा तुझी आळवणी केली जाते; प्या, गोड, पिळलेला सोम, इंद्रा, बलवान हो.
अस्य पिब क्षुमतः प्रस्थितस्येन्द्र सोमस्य वरमा सुतस्य । स्वस्तिदा मनसा मादयस्वार्वाचीनो रेवते सौभगाय
हा श्रीमंत, वाहणारा सोम प्या, इंद्रा, उत्तमपणे पिळलेला. आम्हाला कल्याण दे, मनाने आनंद घे, जवळ ये, आणि आम्हाला तेजस्वी सौभाग्य मिळवून दे.
ममत्तु त्वा दिव्यः सोम इन्द्र ममत्तु यः सूयते पार्थिवेषु । ममत्तु येन वरिवश्चकर्थ ममत्तु येन निरिणासि शत्रून्
स्वर्गीय सोम तुला मद्यपान करु दे, इंद्रा, पृथ्वीवर पिळलेला सोम तुला मद्यपान करु दे; ज्यामुळे तू मोठी जागा निर्माण केलीस, त्याने तुला मद्यपान होऊ दे; ज्यामुळे तू शत्रूंचा नाश करतोस, त्याने तुला मद्यपान होऊ दे.
आ द्विबर्हा अमिनो यात्विन्द्रो वृषा हरिभ्यां परिषिक्तमन्धः । गव्या सुतस्य प्रभृतस्य मध्वः सत्रा खेदामरुशहा वृषस्व
इंद्र, वृषभ, आपल्या दोन पिंगट घोड्यांसह, दोन उंच दारांतून, भरपूर ओतलेला पेय घेण्यासाठी येवो. गायींसाठी, पिळलेल्या गोडतेसाठी, शत्रूंचा नाश करणारा वृषभ एकत्र बळ मिळवो.
नि तिग्मानि भ्राशयन्भ्राश्यान्यव स्थिरा तनुहि यातुजूनाम् । उग्राय ते सहो बलं ददामि प्रतीत्या शत्रून्विगदेषु वृश्च
जादूटोण्यांच्या तीक्ष्ण, जळत्या अस्त्रांना जाळून टाक, त्यांच्या मजबूत संरक्षणांना छेदून टाक. तुझ्या रौद्रतेसाठी मी बळ आणि सामर्थ्य देतो—समोर जाऊन, युद्धात शत्रूंना पराभूत कर.
व्यर्य इन्द्र तनुहि श्रवांस्योज स्थिरेव धन्वनोऽभिमातीः । अस्मद्र्यग्वावृधानः सहोभिरनिभृष्टस्तन्वं वावृधस्व
इंद्रा, आपली कीर्ती आणि बळ शत्रूंवर, मजबूत धनुष्याप्रमाणे, वाढव. आमच्यासोबत वाढत जा, आपल्या सामर्थ्याने, कोणालाही न जुमानता, स्वतःचे सामर्थ्य वाढव.
इदं हविर्मघवन्तुभ्यं रातं प्रति सम्राळहृणानो गृभाय । तुभ्यं सुतो मघवन्तुभ्यं पक्वोऽद्धीन्द्र पिब च प्रस्थितस्य
हे दात्या, हे अन्न तुझ्यासाठी तयार केले आहे; हे राजा, आनंदाने स्वीकार. तुझ्यासाठी सोम पिळला आहे, तुझ्यासाठी शिजवले आहे—इंद्रा, खा आणि वाहणारा सोम प्या.
अद्धीदिन्द्र प्रस्थितेमा हवींषि चनो दधिष्व पचतोत सोमम् । प्रयस्वन्तः प्रति हर्यामसि त्वा सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः
इंद्रा, तयार केलेले अन्न खा; आमच्यासाठी शिजवलेले आणि पिळलेले सोम स्वीकार. आम्ही उत्साहाने तुझी पूजा करू—यजमानाच्या इच्छा खरी ठरू देत.