प्र त इन्द्र पूर्व्याणि प्र नूनं वीर्या वोचं प्रथमा कृतानि । सतीनमन्युरश्रथायो अद्रिं सुवेदनामकृणोर्ब्रह्मणे गाम्
इंद्रा, आता मी तुझी जुनी शौर्यकृती सांगतो, तुझी पहिली कृत्ये. तुझ्या थकवा न येणाऱ्या रागाने दगड फोडला, आणि तू ऋषींना गायी दाखवल्यास.
नि षु सीद गणपते गणेषु त्वामाहुर्विप्रतमं कवीनाम् । न ऋते त्वत्क्रियते किं चनारे महामर्कं मघवञ्चित्रमर्च
गणपती, गणांमध्ये बस, तुला सर्वांत बुद्धिमान म्हणतात. तुझ्याशिवाय काहीही होत नाही, महाबळवान, मगवंत, सुंदर स्तोत्र गा.
अभिख्या नो मघवन्नाधमानान्सखे बोधि वसुपते सखीनाम् । रणं कृधि रणकृत्सत्यशुष्माभक्ते चिदा भजा राये अस्मान्
मगवंत, आम्हांवर आणि दुर्बलांवर कृपादृष्टी ठेव. मित्रा, मित्रांची आठवण ठेव, धनाच्या अधिपती. आमच्यासाठी युद्ध जिंक, खरे बळ दाखव, आणि यज्ञ न करणाऱ्यांनाही संपत्तीचा वाटा दे.
तमस्य द्यावापृथिवी सचेतसा विश्वेभिर्देवैरनु शुष्ममावताम् । यदैत्कृण्वानो महिमानमिन्द्रियं पीत्वी सोमस्य क्रतुमाँ अवर्धत
आकाश आणि पृथ्वी, सर्व देवांसह, अंधारात त्याचे बळ वाढवतात. जेव्हा त्याने सोमपान करून आपली महानता आणि शक्ती वाढवली.
तमस्य विष्णुर्महिमानमोजसांशुं दधन्वान्मधुनो वि रप्शते । देवेभिरिन्द्रो मघवा सयावभिर्वृत्रं जघन्वाँ अभवद्वरेण्यः
विष्णूने अंधारात ती महानता आणि मधुरतेचा तेजस्वी थेंब सांभाळला. देवांसह, उदार इंद्राने आपल्या साथीदारांसह वृत्राचा नाश केला आणि श्रेष्ठ ठरला.
वृत्रेण यदहिना बिभ्रदायुधा समस्थिथा युधये शंसमाविदे । विश्वे ते अत्र मरुतः सह त्मनावर्धन्नुग्र महिमानमिन्द्रियम्
जेव्हा तू शस्त्र घेऊन वृत्र नागाशी युद्धासाठी उभा होतास, कीर्ती मिळवण्यासाठी, तेव्हा सर्व मरुतांनी तुझ्या भीषण आणि महान शक्तीला वाढवले.
जज्ञान एव व्यबाधत स्पृधः प्रापश्यद्वीरो अभि पौंस्यं रणम् । अवृश्चदद्रिमव सस्यदः सृजदस्तभ्नान्नाकं स्वपस्यया पृथुम्
जन्मताच त्याने आपल्या शत्रूंना दूर केले; वीराने पुरुषार्थासाठीचे युद्ध पाहिले. त्याने दगड फोडून पाणी सोडले आणि आपल्या सामर्थ्याने विशाल आकाश स्थिर केले.
आदिन्द्रः सत्रा तविषीरपत्यत वरीयो द्यावापृथिवी अबाधत । अवाभरद्धृषितो वज्रमायसं शेवं मित्राय वरुणाय दाशुषे
मग इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने यज्ञात पुढाकार घेतला; त्याची ताकद आकाश आणि पृथ्वीपेक्षाही मोठी झाली. आनंदाने त्याने लोखंडाचा वज्र उचलला, जो मित्र, वरुण आणि भक्तासाठी कल्याणकारी ठरला.
इन्द्रस्यात्र तविषीभ्यो विरप्शिन ऋघायतो अरंहयन्त मन्यवे । वृत्रं यदुग्रो व्यवृश्चदोजसापो बिभ्रतं तमसा परीवृतम्
इथे दूरदृष्टी असलेल्या इंद्राची महान कृत्ये गायली गेली; ती त्याच्या मनाला आनंद देणारी होती. जेव्हा त्या प्रचंड शक्तीवानाने अंधारात पाण्यांना धरून ठेवणाऱ्या वृत्राला पराभूत केले.
या वीर्याणि प्रथमानि कर्त्वा महित्वेभिर्यतमानौ समीयतुः । ध्वान्तं तमोऽव दध्वसे हत इन्द्रो मह्ना पूर्वहूतावपत्यत
ज्या पहिल्या शौर्यकथा घडल्या, त्या दोघांनी मोठेपणासाठी झगडताना साध्य केल्या; पूर्वीपासून पुकारला गेलेला इंद्र आपल्या सामर्थ्याने खोल अंधार नष्ट करतो आणि शत्रूला खाली पाडतो.
विश्वे देवासो अध वृष्ण्यानि तेऽवर्धयन्सोमवत्या वचस्यया । रद्धं वृत्रमहिमिन्द्रस्य हन्मनाग्निर्न जम्भैस्तृष्वन्नमावयत्
तेव्हा सर्व देवांनी सोमयुक्त वाणीने तुझी वीरता वाढवली. इंद्राने वृत्राचा वध केला, त्याने आपली महानता सिद्ध केली; जशी आग आपल्या जबड्यांनी तृषार्तांसाठी अन्न निर्माण करते, तशी त्याने अन्न मिळवून दिले.
भूरि दक्षेभिर्वचनेभिरृक्वभिः सख्येभिः सख्यानि प्र वोचत । इन्द्रो धुनिं च चुमुरिं च दम्भयञ्छ्रद्धामनस्या शृणुते दभीतये
प्रचंड कौशल्य, वाणी आणि ऋचांसह, मैत्रीने आपण ही मैत्री जाहीर करूया. इंद्र गोंगाट करणाऱ्यांना आणि कपटी लोकांना जिंकतो, तो श्रद्धावानांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांचे ऐकतो.
त्वं पुरूण्या भरा स्वश्व्या येभिर्मंसै निवचनानि शंसन् । सुगेभिर्विश्वा दुरिता तरेम विदो षु ण उर्विया गाधमद्य
तू अनेक दानं आणि आपले घोडे घेऊन येतोस; त्यांच्यामुळे आमची स्तुती योग्य ठिकाणी पोहोचू दे. सोप्या मार्गांनी आपण सर्व संकटे पार करू, आणि हे ज्ञानी, आज आम्हाला विशाल आणि खोल आश्रय दे.
घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुस्तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम । दिवस्पयो दिधिषाणा अवेषन्विदुर्देवाः सहसामानमर्कम्
तीन भागांत पसरलेले उष्ण अर्घ्य सर्वत्र पसरले; मातरिश्वान त्यांच्या कृपेसाठी गेला. आकाशातील प्रवाह देण्याची इच्छा ठेवून धावले; देवांनी तेजस्वी सूर्याला, सामर्थ्याच्या अधिपतीला ओळखले.
तिस्रो देष्ट्राय निरृतीरुपासते दीर्घश्रुतो वि हि जानन्ति वह्नयः । तासां नि चिक्युः कवयो निदानं परेषु या गुह्येषु व्रतेषु
तीन विनाशकारी देवता वेदीजवळ उभ्या राहतात; दीर्घकाळ ऐकणाऱ्या अग्नीला त्या खऱ्या अर्थाने माहित आहेत. ज्ञानी लोकांनी त्यांच्या गुप्त मूळाचा शोध लावला, ज्या दूर आणि गुप्त विधींमध्ये आहेत.
चतुष्कपर्दा युवतिः सुपेशा घृतप्रतीका वयुनानि वस्ते । तस्यां सुपर्णा वृषणा नि षेदतुर्यत्र देवा दधिरे भागधेयम्
चार वेण्या असलेली, सुंदर अलंकार घातलेली, तुपासारखी तेजस्वी तरुणी विधी सजवते. तिच्यावर दोन तेजस्वी पक्षी बसले आहेत, जिथे देवांनी आपला हिस्सा निश्चित केला आहे.
एकः सुपर्णः स समुद्रमा विवेश स इदं विश्वं भुवनं वि चष्टे । तं पाकेन मनसापश्यमन्तितस्तं माता रेळ्हि स उ रेळ्हि मातरम्
एक तेजस्वी पक्षी समुद्रात गेला; तो हे सर्व जग आणि सर्व प्राणी पाहतो. शुद्ध मनाने मी त्याला जवळ पाहिले; आईने त्याला हाक दिली आणि त्यानेही आईला हाक दिली.
सुपर्णं विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । छन्दांसि च दधतो अध्वरेषु ग्रहान्सोमस्य मिमते द्वादश
ज्ञानी आणि ऋषी आपल्या वचनांनी त्या तेजस्वी पक्ष्याचे, एक असूनही, अनेक प्रकारे वर्णन करतात. ते यज्ञात छंद ठेवतात आणि सोमाचे बारा पात्र मोजतात.
षट्त्रिंशाँश्च चतुरः कल्पयन्तश्छन्दांसि च दधत आद्वादशम् । यज्ञं विमाय कवयो मनीष ऋक्सामाभ्यां प्र रथं वर्तयन्ति
छत्तीस आणि चार असे मांडून, ते छंद ठेवतात आणि मग बारावा ठेवतात. ज्ञानी लोक यज्ञाचा अर्थ समजून ऋच आणि सामांनी रथ पुढे नेतात.
चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य
त्याच्या मोठ्या शक्ती चौदा आहेत, ज्या ज्ञानी सात वाणीतून पुढे नेतात. इथे कोण सांगेल त्या पवित्र प्रवाहाचा मार्ग, ज्यातून ते पिळलेल्या सोमाचा आस्वाद घेतात?
सहस्रधा पञ्चदशान्युक्था यावद्द्यावापृथिवी तावदित्तत् । सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद्ब्रह्म विष्ठितं तावती वाक्
सहस्त्रवेळा, पंधरा स्तुती आहेत; जशी आकाश आणि पृथ्वी विशाल आहेत, तशीच ती महानता आहे. त्याची महानता सहस्त्रवेळा आहे; जिथपर्यंत ब्रह्म पोहोचते, तितकीच वाणी आहे.
कश्छन्दसां योगमावेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित्
कोण ज्ञानी छंदांचा संयोग जाणतो? कोणाने वाणी यज्ञस्थळी नेली? सत्यातून जन्मलेल्या आठव्या व्यक्तीला कोण म्हणतात? आणि इंद्राच्या दोन हिरव्या घोड्यांना कोण ओळखतो?
भूम्या अन्तं पर्येके चरन्ति रथस्य धूर्षु युक्तासो अस्थुः । श्रमस्य दायं वि भजन्त्येभ्यो यदा यमो भवति हर्म्ये हितः
काही पृथ्वीच्या कडेला फिरतात; काही रथाच्या जुवांवर उभे आहेत. ते आपापसात श्रमाचे वाटप करतात, जेव्हा यम घरात स्थिरावतो.
चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावप्येति धातवे । अनूधा यदि जीजनदधा च नु ववक्ष सद्यो महि दूत्यं चरन्
ते तेजस्वी, तरुण पक्ष्याचे वक्षस्थळ सुंदर आहे, जो आपल्या मातेकडे पोषणासाठी येतो. जर अविवाहितेने जन्म दिला आणि सांभाळले, तर तो त्वरित मोठा होतो आणि आपले कार्य पूर्ण करतो.
अग्निर्ह नाम धायि दन्नपस्तमः सं यो वना युवते भस्मना दता । अभिप्रमुरा जुह्वा स्वध्वर इनो न प्रोथमानो यवसे वृषा
त्याला अग्नी हे नाव दिले गेले आहे, जो अन्न देणारा आहे, तरुण असताना लाकडांना आपल्या ज्वाळांनी भस्म करतो. आपल्या उत्कट जिभेने, स्वयंस्फूर्तपणे, तो वेगाने पुढे सरसावतो, वाळलेल्या गवतावर वृषभासारखा गर्जतो.
तं वो विं न द्रुषदं देवमन्धस इन्दुं प्रोथन्तं प्रवपन्तमर्णवम् । आसा वह्निं न शोचिषा विरप्शिनं महिव्रतं न सरजन्तमध्वनः
तो इंद्र, तुमच्यासाठी पिळलेला, दगडासारखा मजबूत, देवांना प्रिय, समुद्रासारखा उसळणारा आणि ओसंडून वाहणारा आहे. तो अग्निप्रमाणे तेजस्वी जळतो, प्रकाशमान आहे, मोठ्या संकल्पाचा आहे आणि मार्गावर पुढे जातो.
वि यस्य ते ज्रयसानस्याजर धक्षोर्न वाताः परि सन्त्यच्युताः । आ रण्वासो युयुधयो न सत्वनं त्रितं नशन्त प्र शिषन्त इष्टये
ज्याच्यासाठी, वयस्क असूनही कधीही थकला नाही, वारे त्याला हलवू शकत नाहीत—तो पराक्रमी योद्ध्यांसारखा विजयासाठी झगडतो, त्रितासारखा कधीही अपयशी होत नाही, तर यशासाठी नेहमीच पुढे असतो.
स इदग्निः कण्वतमः कण्वसखार्यः परस्यान्तरस्य तरुषः । अग्निः पातु गृणतो अग्निः सूरीनग्निर्ददातु तेषामवो नः
तोच अग्नी, कण्वांमध्ये श्रेष्ठ, कण्वांचा मित्र, बाहेरील व आतील शत्रूंवर मात करणारा आहे. अग्नीने स्तुती करणाऱ्याचे रक्षण करावे, अग्नीने नेत्यांचे संरक्षण करावे, आणि त्यांना आमचे संरक्षण मिळावे.
वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते
तो अत्यंत बलवान, युद्धासाठी तयार, उत्तम वंशाचा, तीन जमातींमध्ये फिरणारा, जातवेदाचा पाठपुरावा करणारा आहे. त्याच्या सामर्थ्याला धाडसी देखील तोंड देऊ शकत नाही, कारण सर्वात बलवानही स्पर्धेत त्याला हरवू शकत नाही.
एवाग्निर्मर्तैः सह सूरिभिर्वसु ष्टवे सहसः सूनरो नृभिः । मित्रासो न ये सुधिता ऋतायवो द्यावो न द्युम्नैरभि सन्ति मानुषान्
अग्नी, माणसांसोबत आणि दानशूरांसोबत, स्तुतीस पात्र आहे; तो सामर्थ्याचा पुत्र, वीरांसोबत आहे. जे मित्रासारखे, सत्याला निष्ठावान, आकाशासारख्या तेजाने माणसांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत.