अयं निधिः सरमे अद्रिबुध्नो गोभिरश्वेभिर्वसुभिर्न्यृष्टः । रक्षन्ति तं पणयो ये सुगोपा रेकु पदमलकमा जगन्थ
सरमा, हा खजिना डोंगराच्या पायथ्याशी गायी, घोडे आणि संपत्तीने भरलेला आहे. पणी, जे जागरूक रक्षक आहेत, त्याचे रक्षण करतात; तू त्यांच्या पावलांच्या ठशांवर आली आहेस.
एह गमन्नृषयः सोमशिता अयास्यो अङ्गिरसो नवग्वाः । त एतमूर्वं वि भजन्त गोनामथैतद्वचः पणयो वमन्नित्
इथे सोमपान केलेले ऋषी—आयस्य, अंगिरस, नवग्व—आले होते. त्यांनी हा मोठा गोधन वाटून घेतला; आणि हेच पणींनो, त्यांनी सांगितलेले वचन आहे.
एवा च त्वं सरम आजगन्थ प्रबाधिता सहसा दैव्येन । स्वसारं त्वा कृणवै मा पुनर्गा अप ते गवां सुभगे भजाम
सरमा, तू अशा प्रकारे दैवी सामर्थ्याने येथे आलीस. मी तुला बहीण केले असते; परत जाऊ नकोस. भाग्यवती, आपण गायी वाटून घेऊ नयेत.
नाहं वेद भ्रातृत्वं नो स्वसृत्वमिन्द्रो विदुरङ्गिरसश्च घोराः । गोकामा मे अच्छदयन्यदायमपात इत पणयो वरीयः
मला ना भावाचे नाते माहीत आहे, ना बहिणीचे; इंद्राला आणि बलाढ्य अंगिरसांना ते ठाऊक आहे. पणींनी गायी लपवल्या तेव्हा, गायी मिळवण्याच्या इच्छेने त्यांनी स्वतःला झाकले, पण इंद्राने योग्य मार्ग शोधला.
दूरमित पणयो वरीय उद्गावो यन्तु मिनतीरृतेन । बृहस्पतिर्या अविन्दन्निगूळ्हाः सोमो ग्रावाण ऋषयश्च विप्राः
पणींनी स्वतःला दूर लपवले, स्वतःला श्रेष्ठ समजले; गायी सत्याच्या मार्गाने पुढे जावोत. बृहस्पती, सोम, दगड आणि ज्ञानी ऋषींनी त्या लपलेल्या पणींना शोधून काढले.
तेऽवदन्प्रथमा ब्रह्मकिल्बिषेऽकूपारः सलिलो मातरिश्वा । वीळुहरास्तप उग्रो मयोभूरापो देवीः प्रथमजा ऋतेन
ज्यांनी आद्य पाप केले, त्यांनी प्रथम बोलले—सलिल, मातरिश्वान, आणि विहीर खोदणारा. पाणी वाहणाऱ्या, तेजस्वी, बलाढ्य आणि आनंद देणाऱ्या या देवता जल सत्याने प्रथम जन्मलेल्या आहेत.
सोमो राजा प्रथमो ब्रह्मजायां पुनः प्रायच्छदहृणीयमानः । अन्वर्तिता वरुणो मित्र आसीदग्निर्होता हस्तगृह्या निनाय
राजा सोमाने प्रथम ब्राह्मणाची पत्नी, जी नेली गेली होती, परत दिली. वरुण आणि मित्र तिच्यामागे गेले; अग्नी, पुरोहित, तिला हात धरून पुढे नेतो.
हस्तेनैव ग्राह्य आधिरस्या ब्रह्मजायेयमिति चेदवोचन् । न दूताय प्रह्ये तस्थ एषा तथा राष्ट्रं गुपितं क्षत्रियस्य
फक्त हात देऊनच ब्राह्मणाच्या पत्नीचे वचन घ्यावे, असे त्यांनी सांगितले. ती दूताला देऊ नये; अशा प्रकारे क्षत्रियाचे राज्य सुरक्षित राहते.
देवा एतस्यामवदन्त पूर्वे सप्तऋषयस्तपसे ये निषेदुः । भीमा जाया ब्राह्मणस्योपनीता दुर्धां दधाति परमे व्योमन्
पूर्वीचे देव आणि तपश्चर्या करणारे सप्तर्षी तिच्याविषयी बोलले. ब्राह्मणाची पत्नी, जवळ आणली की, भयंकर असते; ती सर्वोच्च आकाशात कठीण स्थान धारण करते.
ब्रह्मचारी चरति वेविषद्विषः स देवानां भवत्येकमङ्गम् । तेन जायामन्वविन्दद्बृहस्पतिः सोमेन नीतां जुह्वं न देवाः
ब्रह्मचारी द्वेष टाळून वावरतो; तो देवांचा एक भाग होतो. त्याच्यामुळे बृहस्पतीने, सोमाने नेलेली पत्नी शोधली, जशी देव यज्ञातील समिधा शोधतात.
पुनर्वै देवा अददुः पुनर्मनुष्या उत । राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर्ददुः
देवतांनी तिला परत दिले, आणि माणसांनीही तसे केले. सत्य पाळणारे राजे ब्राह्मणाची पत्नी परत देतात.
पुनर्दाय ब्रह्मजायां कृत्वी देवैर्निकिल्बिषम् । ऊर्जं पृथिव्या भक्त्वायोरुगायमुपासते
देवतांच्या मदतीने, त्या ब्राह्मणाच्या पत्नीला पुन्हा निरपराध करून परत दिल्यावर, त्यांनी पृथ्वीवरील अन्नाचा आस्वाद घेतला आणि मोठ्या स्तुतीने गाणे गायले.
समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे देवो देवान्यजसि जातवेदः । आ च वह मित्रमहश्चिकित्वान्त्वं दूतः कविरसि प्रचेताः
आज माणसाच्या घरात प्रज्वलित झालेला जातवेद, तू देवांसाठी यज्ञ करतोस; तू जाणता आहेस, म्हणून मित्र आणि वरुण यांना इथे घेऊन ये, कारण तूच देवांचा दूत, कवी आणि बुद्धिमान आहेस.
तनूनपात्पथ ऋतस्य यानान्मध्वा समञ्जन्स्वदया सुजिह्व । मन्मानि धीभिरुत यज्ञमृन्धन्देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः
तनूनपात, जो सत्याच्या मार्गावर मधाने अभिषिक्त होऊन गोड वाणीने चालतोस, आमचे विचार समजून घे आणि आमचा यज्ञ स्वीकार; देवांच्या मध्ये आमचा यज्ञ यशस्वी कर.
आजुह्वान ईड्यो वन्द्यश्चा याह्यग्ने वसुभिः सजोषाः । त्वं देवानामसि यह्व होता स एनान्यक्षीषितो यजीयान्
स्तुतीस आणि पूजेस योग्य असलेल्या अग्नी, वसुंसह ये; तू देवांचा सामर्थ्यशाली होतार आहेस—म्हणून, या आह्वानाने, तू सर्वात यज्ञास पात्र होतोस.
प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तोरस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम् । व्यु प्रथते वितरं वरीयो देवेभ्यो अदितये स्योनम्
पृथ्वीवर, घराच्या पूर्वेकडील भागात, दिवसांच्या सुरुवातीला, पवित्र कुश पूर्वेकडे अंथरावेत; देवांसाठी आणि अदितीसाठी ते विस्तीर्ण, उत्तम आसन सुखद राहण्यासाठी पसरणे आवश्यक आहे.
व्यचस्वतीरुर्विया वि श्रयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः । देवीर्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुप्रायणाः
प्रकाशमान आणि विस्तीर्ण आसने, जणू पतीसाठी सजलेल्या स्त्रिया, पसरू द्या; मोठ्या आणि सर्वांना सामावून घेणाऱ्या दिव्य द्वारे देवांसाठी सहज प्रवेशयोग्य व्हाव्यात.
आ सुष्वयन्ती यजते उपाके उषासानक्ता सदतां नि योनौ । दिव्ये योषणे बृहती सुरुक्मे अधि श्रियं शुक्रपिशं दधाने
जो यज्ञ जागृत करतो तो जवळ यावा; उषा आणि रात्र दोघी त्यांच्या जागी बसाव्यात; दिव्य, तेजस्वी आणि सुंदर अलंकार घालणाऱ्या कन्या आपली शोभा प्रकट करतात.
दैव्या होतारा प्रथमा सुवाचा मिमाना यज्ञं मनुषो यजध्यै । प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीनं ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता
दिव्य होतार, पहिले आणि मधुर वाणीचे, माणसांसाठी यज्ञ मोजतात; सभांमध्ये कवींना प्रेरणा देतात आणि पूर्वेकडील प्राचीन प्रकाश दाखवतात.
आ नो यज्ञं भारती तूयमेत्विळा मनुष्वदिह चेतयन्ती । तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं स्योनं सरस्वती स्वपसः सदन्तु
भारती, इळा आणि सरस्वती या तीन देव्या आमच्या यज्ञाला, माणसांमध्ये जागरूक राहून, याव्यात; त्या या पवित्र कुशावर सुखाने, खरी समज असलेली, बसाव्यात.
य इमे द्यावापृथिवी जनित्री रूपैरपिंशद्भुवनानि विश्वा । तमद्य होतरिषितो यजीयान्देवं त्वष्टारमिह यक्षि विद्वान्
ज्यांनी विविध रूपांनी हे सर्व जग, द्यावा आणि पृथ्वी या दोन मातांना अलंकृत केले, आज त्या देवत्व तवष्ट्याला, होताराच्या मार्गदर्शनाने, ओळखून यज्ञ अर्पण कर.
उपावसृज त्मन्या समञ्जन्देवानां पाथ ऋतुथा हवींषि । वनस्पतिः शमिता देवो अग्निः स्वदन्तु हव्यं मधुना घृतेन
देवतांसाठी योग्य क्रमाने, नीटपणे, हविर्द्रव्य पाठव; वनस्पतींचा स्वामी, शांत करणारा अग्नी, मध आणि तुपाने ते हविर्द्रव्य आस्वादो.
सद्यो जातो व्यमिमीत यज्ञमग्निर्देवानामभवत्पुरोगाः । अस्य होतुः प्रदिश्यृतस्य वाचि स्वाहाकृतं हविरदन्तु देवाः
अग्नी, क्षणात जन्म घेऊन, यज्ञाची मोजणी करतो आणि देवांचा पुढारी बनतो; होताराच्या आज्ञेने, सत्य वाणीने, 'स्वाहा' म्हणत अर्पण केलेले हविर्द्रव्य देवांनी स्वीकारावे.
मनीषिणः प्र भरध्वं मनीषां यथायथा मतयः सन्ति नृणाम् । इन्द्रं सत्यैरेरयामा कृतेभिः स हि वीरो गिर्वणस्युर्विदानः
ज्ञानीहो, आपल्या मनातील विचार व्यक्त करा, जसे प्रत्येकाच्या मनात कल्पना येतात; सत्य कृतींनी आपण इंद्राला प्रसन्न करू, कारण तोच खरा वीर, गायक आणि ज्ञानाचा जाणणारा आहे.
ऋतस्य हि सदसो धीतिरद्यौत्सं गार्ष्टेयो वृषभो गोभिरानट् । उदतिष्ठत्तविषेणा रवेण महान्ति चित्सं विव्याचा रजांसि
खर्या धर्माच्या आसनातून प्रेरणा प्रकट झाली आहे; घरातील वृषभ गायींसह आला आहे; तो शक्ती आणि गर्जनेने उभा राहिला आणि मोठ्या आकाशांनाही विभक्त केले.
इन्द्रः किल श्रुत्या अस्य वेद स हि जिष्णुः पथिकृत्सूर्याय । आन्मेनां कृण्वन्नच्युतो भुवद्गोः पतिर्दिवः सनजा अप्रतीतः
इंद्र आपल्या कीर्तीने हे जाणतो; तो विजेता आहे, सूर्याचा मार्गदर्शक आहे; त्याने या जगाला स्थिर केले आणि तोच गायींचा, आकाशाचा, प्राचीन आणि अजिंक्य स्वामी झाला.
इन्द्रो मह्ना महतो अर्णवस्य व्रतामिनादङ्गिरोभिर्गृणानः । पुरूणि चिन्नि तताना रजांसि दाधार यो धरुणं सत्यताता
इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने, अङ्गिरस ऋषींच्या स्तुतीने, मोठ्या समुद्राचे नियम स्थिर केले; त्याने अनेक प्रदेश विस्तारले आणि सत्याचा आधार दृढ केला.
इन्द्रो दिवः प्रतिमानं पृथिव्या विश्वा वेद सवना हन्ति शुष्णम् । महीं चिद्द्यामातनोत्सूर्येण चास्कम्भ चित्कम्भनेन स्कभीयान्
इंद्राला आकाश आणि पृथ्वीचे माप माहीत आहे; तो सर्व स्थळे जाणतो आणि शुष्णाचा नाश करतो; त्याने सूर्याने मोठे आकाश विस्तारले आणि आपल्या आधारस्तंभाने त्याला आधार दिला.
वज्रेण हि वृत्रहा वृत्रमस्तरदेवस्य शूशुवानस्य मायाः । वि धृष्णो अत्र धृषता जघन्थाथाभवो मघवन्बाह्वोजाः
वज्राने वृत्नाचा संहार करणाऱ्या इंद्राने, त्या देवद्रोहीच्या मायाजाळाचा नाश केला; धाडसी, तुझ्या पराक्रमाने तू त्यांना पराभूत केलेस—म्हणूनच, दानशूर, तू आपल्या बाहूंच्या बळाने सामर्थ्यवान झाला.
सचन्त यदुषसः सूर्येण चित्रामस्य केतवो रामविन्दन् । आ यन्नक्षत्रं ददृशे दिवो न पुनर्यतो नकिरद्धा नु वेद
यदूंचे झेंडे उषः आणि सूर्याच्या प्रकाशात चमकत होते, त्यांनी तेजात आनंद मानला. जेव्हा आकाशात तारा दिसला, तेव्हा तो कुठून आला आणि कुठे गेला, हे कोणालाच खरेच माहीत नाही.