न भोजा मम्रुर्न न्यर्थमीयुर्न रिष्यन्ति न व्यथन्ते ह भोजाः । इदं यद्विश्वं भुवनं स्वश्चैतत्सर्वं दक्षिणैभ्यो ददाति
उदार माणसे कधीही नष्ट होत नाहीत, त्यांचे नुकसान होत नाही, त्यांना दुःख लागत नाही, हे उदार लोक; हे सर्व जग, जे काही तेजस्वी आहे, ते दान करणाऱ्यांना मिळते.
भोजा जिग्युः सुरभिं योनिमग्रे भोजा जिग्युर्वध्वं या सुवासाः । भोजा जिग्युरन्तःपेयं सुराया भोजा जिग्युर्ये अहूताः प्रयन्ति
उदारांनी सुरुवातीला सुगंधी गर्भ मिळवला, त्यांनी सुंदर वस्त्रांची वधू मिळवली; त्यांनी आतल्या मद्याचा आस्वाद मिळवला, जे न बोलावता येतात, त्यांनाही त्यांनी जिंकले.
भोजायाश्वं सं मृजन्त्याशुं भोजायास्ते कन्या शुम्भमाना । भोजस्येदं पुष्करिणीव वेश्म परिष्कृतं देवमानेव चित्रम्
उदारासाठी वेगवान घोडा सजवला जातो, त्यांच्या साठी कन्या स्वतःला सजवते; उदाराचे घर कमळाच्या तलावासारखे सुंदर सजलेले असते, जणू देवांचे दिव्य निवास.
भोजमश्वाः सुष्ठुवाहो वहन्ति सुवृद्रथो वर्तते दक्षिणायाः । भोजं देवासोऽवता भरेषु भोजः शत्रून्समनीकेषु जेता
भोजाचे घोडे उत्तम जुळवलेले आहेत, ते त्याला नेतात; त्याची सुंदर रथ दक्षिणेच्या दानामुळे पुढे जातो. देवता युद्धात भोजाचे रक्षण करतात; सभांमध्ये भोज शत्रूंवर विजय मिळवतो.
किमिच्छन्ती सरमा प्रेदमानड्दूरे ह्यध्वा जगुरिः पराचैः । कास्मेहितिः का परितक्म्यासीत्कथं रसाया अतरः पयांसि
सरमा, तुला काय हवे होते म्हणून तू दूरवर गेलीस, वाट सोडून दूरदेशी भटकत राहिलीस? तुझा हेतू काय होता, तुझा निर्धार कोणता होता? तू रसाच्या पाण्यांमधून कशी गेलीस?
इन्द्रस्य दूतीरिषिता चरामि मह इच्छन्ती पणयो निधीन्वः । अतिष्कदो भियसा तन्न आवत्तथा रसाया अतरं पयांसि
मी इंद्राचा दूत म्हणून चालले आहे, मोठ्या धनाचा शोध घेत आहे, जे पणींनी लपवले आहे. भीतीमुळे मी ते पाणी ओलांडले; म्हणून मी रसाच्या पाण्यांमधून गेले.
कीदृङ्ङिन्द्रः सरमे का दृशीका यस्येदं दूतीरसरः पराकात् । आ च गच्छान्मित्रमेना दधामाथा गवां गोपतिर्नो भवाति
इंद्र कसा आहे, सरमा, त्याचे रूप कसे आहे, ज्याच्यासाठी तू दूत म्हणून दूरवरून आलीस? तू जात असताना आपण मैत्री करू या; मग तो आमच्यासाठी गायींचा स्वामी होईल.
नाहं तं वेद दभ्यं दभत्स यस्येदं दूतीरसरं पराकात् । न तं गूहन्ति स्रवतो गभीरा हता इन्द्रेण पणयः शयध्वे
जो भीतीदायक आहे आणि ज्याने मला दूत म्हणून दूरवरून पाठवले, त्याला मी ओळखत नाही. खोल वाहणाऱ्या नद्या त्याला लपवत नाहीत; इंद्राने तुम्हा पणींना पराभूत केले आहे.
इमा गावः सरमे या ऐच्छः परि दिवो अन्तान्सुभगे पतन्ती । कस्त एना अव सृजादयुध्व्युतास्माकमायुधा सन्ति तिग्मा
सरमा, ज्या गायी तू शोधत होतीस, त्या आकाशाच्या कडा-कडांवर उडत आहेत, भाग्यवती. त्या शस्त्रधारी गायींना आमच्यासाठी कोण सोडवेल? आमची शस्त्रेही तीक्ष्ण आहेत.
असेन्या वः पणयो वचांस्यनिषव्यास्तन्वः सन्तु पापीः । अधृष्टो व एतवा अस्तु पन्था बृहस्पतिर्व उभया न मृळात्
पणींनो, तुमची वचने योग्य नाहीत; तुमची शरीरे दुर्बल आणि अस्थिर होवोत. तुमचा मार्ग अडथळ्यांचा असो; बृहस्पती आम्हा दोघांनाही कल्याण देवो.
अयं निधिः सरमे अद्रिबुध्नो गोभिरश्वेभिर्वसुभिर्न्यृष्टः । रक्षन्ति तं पणयो ये सुगोपा रेकु पदमलकमा जगन्थ
सरमा, हा खजिना डोंगराच्या पायथ्याशी गायी, घोडे आणि संपत्तीने भरलेला आहे. पणी, जे जागरूक रक्षक आहेत, त्याचे रक्षण करतात; तू त्यांच्या पावलांच्या ठशांवर आली आहेस.
एह गमन्नृषयः सोमशिता अयास्यो अङ्गिरसो नवग्वाः । त एतमूर्वं वि भजन्त गोनामथैतद्वचः पणयो वमन्नित्
इथे सोमपान केलेले ऋषी—आयस्य, अंगिरस, नवग्व—आले होते. त्यांनी हा मोठा गोधन वाटून घेतला; आणि हेच पणींनो, त्यांनी सांगितलेले वचन आहे.
एवा च त्वं सरम आजगन्थ प्रबाधिता सहसा दैव्येन । स्वसारं त्वा कृणवै मा पुनर्गा अप ते गवां सुभगे भजाम
सरमा, तू अशा प्रकारे दैवी सामर्थ्याने येथे आलीस. मी तुला बहीण केले असते; परत जाऊ नकोस. भाग्यवती, आपण गायी वाटून घेऊ नयेत.
नाहं वेद भ्रातृत्वं नो स्वसृत्वमिन्द्रो विदुरङ्गिरसश्च घोराः । गोकामा मे अच्छदयन्यदायमपात इत पणयो वरीयः
मला ना भावाचे नाते माहीत आहे, ना बहिणीचे; इंद्राला आणि बलाढ्य अंगिरसांना ते ठाऊक आहे. पणींनी गायी लपवल्या तेव्हा, गायी मिळवण्याच्या इच्छेने त्यांनी स्वतःला झाकले, पण इंद्राने योग्य मार्ग शोधला.
दूरमित पणयो वरीय उद्गावो यन्तु मिनतीरृतेन । बृहस्पतिर्या अविन्दन्निगूळ्हाः सोमो ग्रावाण ऋषयश्च विप्राः
पणींनी स्वतःला दूर लपवले, स्वतःला श्रेष्ठ समजले; गायी सत्याच्या मार्गाने पुढे जावोत. बृहस्पती, सोम, दगड आणि ज्ञानी ऋषींनी त्या लपलेल्या पणींना शोधून काढले.
तेऽवदन्प्रथमा ब्रह्मकिल्बिषेऽकूपारः सलिलो मातरिश्वा । वीळुहरास्तप उग्रो मयोभूरापो देवीः प्रथमजा ऋतेन
ज्यांनी आद्य पाप केले, त्यांनी प्रथम बोलले—सलिल, मातरिश्वान, आणि विहीर खोदणारा. पाणी वाहणाऱ्या, तेजस्वी, बलाढ्य आणि आनंद देणाऱ्या या देवता जल सत्याने प्रथम जन्मलेल्या आहेत.
सोमो राजा प्रथमो ब्रह्मजायां पुनः प्रायच्छदहृणीयमानः । अन्वर्तिता वरुणो मित्र आसीदग्निर्होता हस्तगृह्या निनाय
राजा सोमाने प्रथम ब्राह्मणाची पत्नी, जी नेली गेली होती, परत दिली. वरुण आणि मित्र तिच्यामागे गेले; अग्नी, पुरोहित, तिला हात धरून पुढे नेतो.
हस्तेनैव ग्राह्य आधिरस्या ब्रह्मजायेयमिति चेदवोचन् । न दूताय प्रह्ये तस्थ एषा तथा राष्ट्रं गुपितं क्षत्रियस्य
फक्त हात देऊनच ब्राह्मणाच्या पत्नीचे वचन घ्यावे, असे त्यांनी सांगितले. ती दूताला देऊ नये; अशा प्रकारे क्षत्रियाचे राज्य सुरक्षित राहते.
देवा एतस्यामवदन्त पूर्वे सप्तऋषयस्तपसे ये निषेदुः । भीमा जाया ब्राह्मणस्योपनीता दुर्धां दधाति परमे व्योमन्
पूर्वीचे देव आणि तपश्चर्या करणारे सप्तर्षी तिच्याविषयी बोलले. ब्राह्मणाची पत्नी, जवळ आणली की, भयंकर असते; ती सर्वोच्च आकाशात कठीण स्थान धारण करते.
ब्रह्मचारी चरति वेविषद्विषः स देवानां भवत्येकमङ्गम् । तेन जायामन्वविन्दद्बृहस्पतिः सोमेन नीतां जुह्वं न देवाः
ब्रह्मचारी द्वेष टाळून वावरतो; तो देवांचा एक भाग होतो. त्याच्यामुळे बृहस्पतीने, सोमाने नेलेली पत्नी शोधली, जशी देव यज्ञातील समिधा शोधतात.
पुनर्वै देवा अददुः पुनर्मनुष्या उत । राजानः सत्यं कृण्वाना ब्रह्मजायां पुनर्ददुः
देवतांनी तिला परत दिले, आणि माणसांनीही तसे केले. सत्य पाळणारे राजे ब्राह्मणाची पत्नी परत देतात.
पुनर्दाय ब्रह्मजायां कृत्वी देवैर्निकिल्बिषम् । ऊर्जं पृथिव्या भक्त्वायोरुगायमुपासते
देवतांच्या मदतीने, त्या ब्राह्मणाच्या पत्नीला पुन्हा निरपराध करून परत दिल्यावर, त्यांनी पृथ्वीवरील अन्नाचा आस्वाद घेतला आणि मोठ्या स्तुतीने गाणे गायले.
समिद्धो अद्य मनुषो दुरोणे देवो देवान्यजसि जातवेदः । आ च वह मित्रमहश्चिकित्वान्त्वं दूतः कविरसि प्रचेताः
आज माणसाच्या घरात प्रज्वलित झालेला जातवेद, तू देवांसाठी यज्ञ करतोस; तू जाणता आहेस, म्हणून मित्र आणि वरुण यांना इथे घेऊन ये, कारण तूच देवांचा दूत, कवी आणि बुद्धिमान आहेस.
तनूनपात्पथ ऋतस्य यानान्मध्वा समञ्जन्स्वदया सुजिह्व । मन्मानि धीभिरुत यज्ञमृन्धन्देवत्रा च कृणुह्यध्वरं नः
तनूनपात, जो सत्याच्या मार्गावर मधाने अभिषिक्त होऊन गोड वाणीने चालतोस, आमचे विचार समजून घे आणि आमचा यज्ञ स्वीकार; देवांच्या मध्ये आमचा यज्ञ यशस्वी कर.
आजुह्वान ईड्यो वन्द्यश्चा याह्यग्ने वसुभिः सजोषाः । त्वं देवानामसि यह्व होता स एनान्यक्षीषितो यजीयान्
स्तुतीस आणि पूजेस योग्य असलेल्या अग्नी, वसुंसह ये; तू देवांचा सामर्थ्यशाली होतार आहेस—म्हणून, या आह्वानाने, तू सर्वात यज्ञास पात्र होतोस.
प्राचीनं बर्हिः प्रदिशा पृथिव्या वस्तोरस्या वृज्यते अग्रे अह्नाम् । व्यु प्रथते वितरं वरीयो देवेभ्यो अदितये स्योनम्
पृथ्वीवर, घराच्या पूर्वेकडील भागात, दिवसांच्या सुरुवातीला, पवित्र कुश पूर्वेकडे अंथरावेत; देवांसाठी आणि अदितीसाठी ते विस्तीर्ण, उत्तम आसन सुखद राहण्यासाठी पसरणे आवश्यक आहे.
व्यचस्वतीरुर्विया वि श्रयन्तां पतिभ्यो न जनयः शुम्भमानाः । देवीर्द्वारो बृहतीर्विश्वमिन्वा देवेभ्यो भवत सुप्रायणाः
प्रकाशमान आणि विस्तीर्ण आसने, जणू पतीसाठी सजलेल्या स्त्रिया, पसरू द्या; मोठ्या आणि सर्वांना सामावून घेणाऱ्या दिव्य द्वारे देवांसाठी सहज प्रवेशयोग्य व्हाव्यात.
आ सुष्वयन्ती यजते उपाके उषासानक्ता सदतां नि योनौ । दिव्ये योषणे बृहती सुरुक्मे अधि श्रियं शुक्रपिशं दधाने
जो यज्ञ जागृत करतो तो जवळ यावा; उषा आणि रात्र दोघी त्यांच्या जागी बसाव्यात; दिव्य, तेजस्वी आणि सुंदर अलंकार घालणाऱ्या कन्या आपली शोभा प्रकट करतात.
दैव्या होतारा प्रथमा सुवाचा मिमाना यज्ञं मनुषो यजध्यै । प्रचोदयन्ता विदथेषु कारू प्राचीनं ज्योतिः प्रदिशा दिशन्ता
दिव्य होतार, पहिले आणि मधुर वाणीचे, माणसांसाठी यज्ञ मोजतात; सभांमध्ये कवींना प्रेरणा देतात आणि पूर्वेकडील प्राचीन प्रकाश दाखवतात.
आ नो यज्ञं भारती तूयमेत्विळा मनुष्वदिह चेतयन्ती । तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं स्योनं सरस्वती स्वपसः सदन्तु
भारती, इळा आणि सरस्वती या तीन देव्या आमच्या यज्ञाला, माणसांमध्ये जागरूक राहून, याव्यात; त्या या पवित्र कुशावर सुखाने, खरी समज असलेली, बसाव्यात.