अग्निदेव आपल्या तेजस्वी स्वरूपात, वाऱ्याच्या प्रेरणेने आणि आपल्या इच्छेने, तीन प्रकारच्या अन्नामध्ये सतत जागरूकपणे संचार करतात. रथाचे सारथी जसे एखाद्या बक्षिसासाठी झगडतात, तशीच अग्नीच्या त्या चिरंतन ज्वाळा स्वतंत्रपणे प्रज्वलित राहतात. अग्नी हा ज्ञानाचा सर्जक, सभेचा भूषण, यज्ञाचा पुरोहित आणि विचारांना प्रेरणा देणारा म्हणून सर्वत्र पूजिला जातो. त्याच्याच महानतेसाठी, भक्तजन त्याला विविध अर्पणांनी निवडतात; अग्नीशिवाय दुसरा कोणीही तसा पात्र नाही. यज्ञसभेत, ज्ञानीजन अग्नीला पुरोहित म्हणून निवडतात. जेव्हा मनुपुत्र भक्तजन देवांच्या भक्तीने, कुशगवत अर्पण करून, अग्नीला समर्पित करतात, तेव्हा तो यज्ञाचा मुख्य अधिकारी ठरतो. अग्नीचे पुरोहितपद, सहाय्यकत्व, विधीचे संचालन, यजमानपद—सर्व काही अग्नीच आहे. तोच यज्ञात आमंत्रक, अग्निप्रज्वलक, सर्वकाही नियंत्रित करणारा, ब्रह्मा आणि घरातील गृहीही आहे. जो कोणी अग्नीला, अमरत्व लाभलेल्या देवतेला, इंधन किंवा अर्पण देतो, त्याचा अग्नी पुरोहित बनतो, दूताप्रमाणे यजमानाच्या वतीने देवांपर्यंत संदेश पोहोचवतो. आमचे विचार, शब्द, स्तोत्रे आणि प्रशंसा—हे सर्व मिळून, धनलाभाच्या इच्छेने, सर्वज्ञ अग्नीला समर्पित केले आहेत. अग्नी, जो वृद्धांनाही वृद्धिंगत करतो, त्याला हे सर्व प्रिय आहे. या प्राचीन, उत्तम, आणि नेहमीच नवनवीन स्तुतिसुमनांनी आम्ही अग्नीचे गुणगान करतो. तो सदैव आमच्या अंतःकरणात, एका अलंकारिक, पतीव्रता स्त्रीप्रमाणे, वास करावा अशी आमची इच्छा आहे. ज्या अग्नीमध्ये घोडे, वृषभ, बैल, गायी आणि मेंढ्या—सर्व अर्पण म्हणून समर्पित होतात, त्या सोमरसप्रिय, ज्ञानी अग्नीला मी हृदयातून सुंदर विचार अर्पण करतो. अग्नी, तुझ्यासाठीच ह्या अर्पण आहेत; तुपाचं पात्र, सोमरसाचं पेलं—हे सर्व तुझ्यासाठी. आम्हाला वीरांनी परिपूर्ण, कीर्तीमंत, मोठ्या यशाचं धन दे. हे यज्ञाचे अधिपती, सारथी, लोकांचे प्रमुख, होतार, भक्तांच्या पाहुण्या, तेजस्वी अग्नी—कोरड्या लाकडात प्रज्वलित होणारा, बलशाली, भक्तांचा चिन्ह, आकाश व्यापणारा—तुला आम्ही वंदन करतो. दोन्ही मानवजातींनी या अग्नीला, धर्मनिष्ठ, सभेचा यशस्वी करणारा, बलवान वृषभासारखा, उषांचा पुरोहित, सामर्थ्याचा पुत्र, गेरू रंगाचा, गृही म्हणून प्रतिष्ठित केला आहे. आम्ही या बलाढ्य अग्नीचे मार्गदर्शन, धनपालकाचा मार्ग शोधतो. त्याच्या आह्वानाने आम्ही त्याचे प्रभुत्व इच्छितो. जेव्हा प्रखर तेजस्वी अमरत्व पावले, तेव्हा त्यांनी आपल्या स्तोत्रांनी दिव्य लोकांचा विस्तार केला. सत्याचा मार्ग विशाल आहे, आकाश विस्तीर्ण आहे, आणि श्रद्धा मोठी व विपुल आहे; हे इंद्र, मित्र, वरुण यांनी जाणले आहे; तसेच भाग आणि सविता, शुद्धदृष्टी असलेले. रुद्राच्या नेतृत्वाखाली नद्या वाहतात, जलसमृद्धीने भरभराट करतात. या नद्यांबरोबरच, दूरवर संचार करणारा, सर्वत्र संतान उत्पन्न करतो; त्याच्या गर्भात सर्व काही मुक्त होते. रुद्र, मरुत, सर्व मानव, दिव्य गरुड, बलाढ्य रक्षक—यांच्यासह वरुण, मित्र, अर्यमन, इंद्र आणि इतर देव, हे वेगवान, सर्व काही पहातात. इंद्राच्या भुजेला साहाय्य मिळाले आहे; तेजस्वी सूर्य, पुरुषार्थी बलवान. त्यांच्यासाठीच कुशलांनी योग्य वज्र तयार केला आहे, जो मानवांच्या आसनात जुंपलेला आहे. स्वतः सूर्यसुद्धा, तेजस्वी, इंद्राच्या सामर्थ्यात आनंद मानतो; इंद्रापेक्षा अधिक कोणीही भयानक नाही. भयंकर वृषभाच्या उदरातून, प्रचंड गर्जना दररोज ऐकू येते, शत्रूंचा प्रतिकार करते. आज रुद्राला, वीरांचे रक्षण करणाऱ्या बलाढ्य देवतेला, भक्तीने वंदन करा. ज्याच्या महिम्याने, स्वस्तुतीने, तो स्वर्गावर राज्य करतो. त्यांनी आपल्या संततीसाठी मोठी कीर्ती मिळवली—बृहस्पती, वृषभ, सोमापासून उत्पन्न. अथर्वणाने प्रथम यज्ञांनी देवांना प्रतिष्ठित केले; भृगूंनी आपल्या कुशलतेने विचार केला. स्वर्ग आणि पृथ्वी, बीजसमृद्ध, नरशंसा, चौगुण यम, अदिती, त्वष्टा, धनदाता, कुशल ऋभू—ही दोन्ही जगं, मरुत, विष्णु—सर्वांची आवाहन केली जाते. ज्ञानी सर्प, दूरदृष्टी असलेला, गूढात राहणारा, आमच्या आह्वानाला प्रतिसाद देवो. सूर्य आणि उषा, स्वर्गातील गृहे व्यापणारे, दोन पुरोहित शमी आणि नहुष जागृत होवोत. पूषन आमच्या प्रवासाचे रक्षण करो; सर्व देव, जलपुत्र, वायु आमच्या कल्याणासाठी असो. धनवानाचा श्वास वंदन करा; दोन्ही अश्विनीकुमार, सहज आवाह्य, आमच्या प्रार्थना ऐकोत. आम्ही सर्व लोकांचे अधिपती, निर्भय, स्वमहिमान्वित, सर्व देवतांमध्ये, अदितीसह, त्रुटीशून्य, तरुण, ज्ञानी, गृही—त्यांचे स्तवन करतो. येथे, प्राचीन अंगिरसांनी, जन्मतःच, शिलांनी, यज्ञाकडे आपली दृष्टी वळवली. त्यांच्यामुळे, ज्ञानी अग्नी दूरदृष्टी बनला, बंधन सोडून; दानशील, बलवान इच्छेने, वनात आनंद मानतो. हे महान स्वर्ग आणि पृथ्वी, दोन बलाढ्य स्त्रियांप्रमाणे, आमचे आश्रय व्हा; शत्रूपासून आणि संकटांपासून आमचे रक्षण करा. प्रत्येक यज्ञात, मर्त्य मानव देवांची उपासना करतो; जो विशाल कीर्तीचा, शुभ विचारांनी, या अर्पणांनी त्यांना आमंत्रित करतो. सर्व वेगवान, बलाढ्य देव, पूजेस पात्र आहेत; सर्वच महान शक्तीचे आहेत, आणि सर्व यज्ञांत पूजनीय आहेत. हेच राजे, अमरतेने आनंददायक: अर्यमन, मित्र, वरुण, परिज्मन, वेगवान रुद्र, मानवांत स्तुत्य, मरुत, पूषन आणि भाग. रात्रीचे आणि जलांचे प्रभू, सूर्य, उषा—संपत्तीने परिपूर्ण अशा—हे आम्हाला लाभो; आणि खोलात राहणारा बुध्न्य त्यांच्यात सामील होवो. दिव्य अश्विनीकुमार, सौंदर्याचे अधिपती, मित्र आणि वरुण—त्यांच्या सामर्थ्याने आम्हाला व्यापक संरक्षण मिळो; जो महान धनाची इच्छा करतो, तो संकटे वाळवंटासारखी ओलांडो. रुद्रही आम्हावर प्रसन्न असो; अश्विनीकुमार, सर्व देव, रथस्वामी, भाग, ऋभू, वज, ऋभुक्षण, परिज्मन, सर्वज्ञ. ऋभू, ऋभुक्षण, कुशल ऋभू, तुमचे उत्साह तुमच्यासाठी; तुमचे गीत अजेय, तुमचा यज्ञ अमानवी आहे. देव सवितर, आम्हाला अखंड सामर्थ्य दे; यासाठी मी दानशूरांची स्तुती करतो. इंद्र आपल्या तेजाने या लोकांसाठी चाक आणि आरे बांधो. स्वर्ग आणि पृथ्वी, आमच्या लोकांसाठी महान कीर्ती आणि संपत्ती, बलसंपन्न, जलद प्राप्त होणारी द्या. हे इंद्र, ही स्तुती तुझ्यासाठी आहे, जरी ती लहान असली तरी; नेहमी आमचे कल्याण होवो, आम्हाला ज्ञान आणि विवेक दे, हे दानशूरा. माझे हे स्तोत्र, सूर्यपुत्रांसारखे, तेजस्वी झाले आहे, मानवांत वाढले आहे; एकत्रित, फेकले न जाणारे, उत्तम रचलेले, रथासारखे आहे. त्यांची संपत्ती, एकत्र जुंपलेली, सुवर्णमय फिरते; त्यांची पराक्रमी कृत्ये, चाकासारखी, व्यर्थ जात नाहीत, तर लक्ष्य गाठतात. मी हे बलाढ्य, विशालभुज, दानशूर अधिपतींसाठी घोषित करतो; जे पाचशे जोडून, आपले मार्ग गाजवतात, ऐकण्यास योग्य आहेत. येथे सत्त्याहत्तर आणि सात जुंपले गेले; एकाच वेळी ते चालू लागले—भौतिक आणि मायावी, दोन्ही. आता, बोलू द्या; आम्हीही बोलू. तुमचे वचन शिलांना, बोलणाऱ्यांना समर्पित असो. जेव्हा हे शिलाखंड, पर्वतासारखे, वेगाने, इंद्रासाठी, सोमपानासाठी, गीत आणि नाद निर्माण करतात—तेव्हा यज्ञ पूर्णत्वाकडे जातो. अशा प्रकारे, ऋषींच्या स्तोत्रांनी अग्नीचे, देवांचे, आणि विश्वातील महान शक्तींचे गुणगान केले जाते. यज्ञाच्या या प्रवासात, भक्ती, श्रद्धा, आणि समर्पणाने सर्व काही एकत्र येते, आणि देवांचे आशीर्वाद मानवजातीवर वर्षावतात.