वनाकडे उत्सुकतेने धावणाऱ्या घोड्यांना सरळ वाटांवर, लगामांनी बांधून, एक शक्तिशाली युक्तीने जुंपले गेले. या मार्गावर, श्रीमंत आणि उत्तम वंशाचा मित्र, जोडांनी बळकट होत पुढे जातो आणि तेजाने चमकतो. आग्नी, सर्व शक्ती आणि पुरस्कार मिळवून देणारी युक्ती देतो; तो वीर देतो, ज्याचे कार्य प्रसिद्ध आहे. आकाश आणि पृथ्वीच्या दरम्यान, सुव्यवस्थितपणे आग्नी फिरतो; तो स्त्रीसारखा, फलदायी गर्भ आणि उदार आहे. आग्नीच्या शरीराचा प्रज्वलन शुभ होवो अशी प्रार्थना केली जाते; आग्नी महान आकाश आणि पृथ्वीमध्ये प्रवेश करतो. युद्धाला उधाण आणणारा, अनेक शत्रूंना नष्ट करणारा आग्नी एकटाच आहे. आग्नीने वृद्धाला कानाने आणले; त्याने रथाला जलातून पुढे नेले. आतल्या उष्णतेपासून अत्रीला आग्नीने संरक्षण दिले; आणि नृमेधाला संततीसह पुढे पाठवले. आग्नी संपन्न संपत्ती देतो, वीरांनी सजलेली; हजारोंची दान देणारा ऋषी निर्माण करतो. आकाशात यज्ञाचा विस्तार करतो; आग्नीची निवासस्थाने अनेक ठिकाणी पसरलेली आहेत. ऋषी स्तुतीने आग्नीला पुकारतात; प्रवासाने थकलेले पुरुष त्याला हाक मारतात. मध्य आकाशात उडणारे पक्षीही आग्नीला पुकारतात; हजारो गायींच्या भोवती आग्नी फिरतो. मानव वंश आग्नीची पूजा करतात; मनु आणि नहुषाचे वंशज आग्नीकरता जन्म घेतात. अमरत्वाचा गंधर्व मार्ग आग्नीला आहे; त्याचे गोठे तुपात स्थिर आहे. रिभू ऋषींनी आग्नीकरता स्तोत्र तयार केले; महान आग्नीला आम्ही उत्तम स्तुती अर्पण केली. हे सर्वात तरुण आग्नी, गायकाला पुढे ने; यज्ञात आम्हाला महान संपत्ती दे. यज्ञ करताना, सर्व जगांवर पुजारी आणि ऋषी म्हणून बसणारा, आमचा पिता—तो, आशीर्वादाने संपत्ती मिळवू इच्छून, प्रथम आणि अंतिम स्थान घेतो. काय पाया होता? काय आधार होता? कोणते शब्द होते? काय होते? सर्व निर्माण करणाऱ्या, सर्वदृष्टी असलेल्या, महानतेने आकाश पसरवणाऱ्या देवाने पृथ्वी निर्माण करताना कुठून सुरुवात केली? सर्व बाजूंनी डोळे, तोंडे, हात, पाय असलेला तो देव, दोन्ही हातांनी, दोन्ही पंखांनी फुंकर देतो; एकच देव, आकाश आणि पृथ्वीची निर्मिती करतो. तो कोणता वन होता? कोणते झाड होते, ज्यातून आकाश आणि पृथ्वी बनवली गेली? ज्ञानी पुरुष आपल्या मनाने शोधतात, ज्यावर सर्व जग विसावले आहेत. हे सर्वनिर्माता, तुझे निवास—सर्वात उच्च, सर्वात नीच, आणि मधले—यज्ञात तुझ्या सहकाऱ्यांना शिकव; स्वतःची पूजा कर, आपल्या स्वरूपात वाढ. यज्ञाने वाढणारा सर्वनिर्माता, स्वतःची पूजा कर, पृथ्वी आणि आकाश यांचा स्वीकार कर. इतर लोक गोंधळात पडू दे; येथे, उदार आणि बुद्धिमान आमचा होवो. आज, स्पर्धेत, आम्ही वाणीच्या अधिपती, सर्वनिर्माता, वेगवान बुद्धी असलेल्या देवाला मदतीसाठी पुकारतो. तो आमच्या सर्व यज्ञ स्वीकारो; सर्व शुभ, उत्तम कर्माचा, आमच्या सहाय्याकरता. ज्ञानी, दृष्टीचा पिता, आपल्या मनाने प्रवाही तुपाची उत्पत्ती करतो, नम्रतेने. जेव्हा दोन टोकांची स्थापना झाली, तेव्हा आकाश आणि पृथ्वी विस्तारली. सर्वनिर्माता, आपल्या मनाने, नीच, निर्माता, व्यवस्थापक, उच्चतम, ऋषी—यांना मागे टाकतो. त्यांचे इच्छित, यज्ञासह, आनंदित होतात, जिथे सात ऋषी आणि एक श्रेष्ठ आहेत, असे म्हणतात. तोच आमचा पिता, जन्मदाता, व्यवस्थापक, ज्याला सर्व निवास आणि जग माहित आहेत; देवांचे नाव ठेवणारा एकच—त्याच्याकडे सर्व जग प्रश्न घेऊन वळतात. प्राचीन ऋषी, जुने गायक, त्याला संपत्ती अर्पण करतात, उदार दात्यासारखी; प्रकाश नसलेल्या आणि प्रकाश असलेल्या विस्तारात, त्यांनी ही प्राणी एकत्र स्थापन केली. तो आकाशाच्या पलीकडे, पृथ्वीच्या पलीकडे, देव आणि महात्म्याच्या पलीकडे आहे; पाण्याने प्रथम कोणते गर्भ धारण केले, जिथे सर्व देव एकत्र आले? तेच गर्भ पाण्यांनी प्रथम धारण केले, जिथे सर्व देव एकत्र जमले; अजन्म्याच्या नाभीत स्थिर, जिथे सर्व जग स्थापन आहेत. तुम्ही त्याला ओळखत नाही, ज्याने ही सर्व गोष्टी निर्माण केल्या; तुमच्यात काही वेगळे निर्माण झाले आहे. धुक्याने झाकलेले आणि गोंधळलेल्या वाणीने, जीवनात असमाधानी असलेले, स्तोत्र म्हणत भटकतात. हे मन्यू, वज्र आणि बाण असलेले, ज्याची शक्ती आणि सामर्थ्य मानवतेपेक्षा श्रेष्ठ आहे—तुझ्या सहाय्याने, आम्ही शत्रू आणि मित्र, दोघांवर विजय मिळवू. मन्यू म्हणजे इंद्र, मन्यूच देव आहे; मन्यूच पुरोहित, वरुण, आणि सर्वज्ञ अग्नि आहे. लोक मन्यूची पूजा करतात; हे मन्यू, तुझ्या उग्रतेसह आम्हाला रक्षण कर. हे मन्यू, शक्तिमानांपेक्षा शक्तिमान, तुझ्या उग्रतेसह, शत्रूंवर आघात कर. शत्रूंचा संहारक, विघ्न आणि दानवांचा नाश करणारा, सर्व संपत्ती आम्हाला मिळवून दे. तू, मन्यू, अपराजेय, स्वयंभू, तेजस्वी, विरोधाचा नाश करणारा; तू सर्व लोकांचा विजेता, शक्तिशाली आणि विजयी—युद्धात तुझी शक्ती आमच्याजवळ ठेव. मी अशक्त, दुर्बल, भाग्यापासून दूर; तुझ्या इच्छेने, हे ज्ञानी आणि शक्तिमान मन्यू, मी तुला शोधतो. मी निर्धारहीन, तुझी प्रार्थना करतो—माझ्याजवळ ये, शरीरात शक्ती दे. ये, माझ्याजवळ ये, हे विजेता, सर्वज्ञ; हे मन्यू, वज्रधारी, माझ्याकडे वळ. आपण शत्रूंना पराजित करू—उठ, हाकेला जाग. उजव्या बाजूने पुढे ये, माझा सहकारी हो; अनेक विघ्न नष्ट करू. मी तुला मधुर पेयाचा सर्वोत्तम भाग अर्पण करतो—आपण दोघे प्रथम गुप्तपणे पिऊ. तुझ्याबरोबर, मन्यू, रथावर चढून, आनंदित, उत्साही, मरुतांसह, पुरुष, तीक्ष्ण बाण घेऊन, शस्त्रसज्ज, अग्निसारखा तेजस्वी, पुढे जावोत. अग्निसारखा, मन्यू, तेजस्वी हो, शक्तिशाली हो; आमचा सेनापती हो, हे विजेता. शत्रूंना मारून, लूट वाट, शक्ती मोज, विरोध दूर कर. मन्यू, शत्रूंविरुद्ध शक्तिशाली हो; शत्रूंना फोड, दाब, पूर्णपणे नष्ट कर. तुझी उग्र शक्ती जागृत झाली आहे; स्वामी म्हणून, तू आज्ञाधारकांना पुढे नेतो, एकटा जन्मलेला. तूच, मन्यू, अनेकांवर विजय मिळवणारा; प्रत्येक सैन्याला युद्धात पुढे ने. तुझ्या सहाय्याने, आम्ही निःसंशय वाणी बोलतो, आणि तुझ्या मदतीने, आमचा विजयाचा कीर्ती प्रसारित करतो. आमचा स्वामी हो, मन्यू, इंद्रासारखा, युद्धात विजयी, अडथळ्यांना न झुकणारा; आम्ही तुझे प्रिय नाव स्तुती करतो, हे विजेता, आम्हाला तुझा उगम माहित आहे. तुझ्या शक्तीने, एकत्र जन्मलेला, वज्र आणि बाण धारण करणारा, तू सर्वोच्च शक्ती धारण करतोस, अपराजेय. तुझ्या निर्धाराने, मन्यू, आमच्या मदतीस ये; बहुप्रार्थित, आम्हाला महान संपत्ती मुक्त कर. संपत्ती, एकत्रित आणि पूर्ण, आम्हाला मिळाली—वरुण आणि मन्यू दोन्ही. शत्रू, ज्यांच्या हृदयात भय आहे, पराजित होवोत आणि मागे हटोत. पृथ्वी सत्याने स्थिर आहे, आकाश सूर्याने स्थिर आहे. आदित्य ऋताने उभे आहेत, आणि सोमा आकाशात स्थिर आहे. सोमामुळे आदित्य शक्तिमान आहेत; सोमामुळे महान पृथ्वी टिकते. आणि या ताऱ्यांच्या मध्ये, सोम स्थिर आहे. जो पितो, त्याला वाटते की त्याने सोम पिलेला आहे, जेव्हा ते वनस्पती दाबतात. पण पुरोहितांना माहित असलेला सोम—कोणाही मर्त्याला त्याचा भाग मिळत नाही. आच्छादनांनी संरक्षित, बर्हिषने सुरक्षित केलेला, सोम सुरक्षित ठेवला आहे. तुम्ही दगडांचा आवाज ऐकत उभे आहात, पण कोणताही मर्त्य त्याचा आस्वाद घेत नाही. या प्रकारे, ऋषींच्या स्तोत्रांतून, यज्ञातील तेज, देवत्वाचा शोध, आणि जगाच्या उत्पत्तीपासून विजयाची प्रार्थना, संपत्ती, आणि सत्याचा आधार, या कथा एकत्रितपणे संपूर्ण विश्वाचा, देवांचा आणि मानवाचा संवाद सांगतात.