स्वर्ग आणि पृथ्वी यांनी, ऋताच्या नियमाने, पवित्र जल, वनस्पती आणि अरण्यातील वृक्षांची उत्पत्ती केली. या सर्व गोष्टी यज्ञासाठी योग्य ठरल्या. देवांनी तेजस्वी अंतरिक्ष पसरण्यासाठी आधार निर्माण केला आणि आपल्या स्वतःच्या देहाचे विविध रूप घडवले. स्वर्गाचे आधारभूत ऋभू, उत्तम हस्तकौशल्य असणारे, वारे, पर्जन्य, आणि प्रचंड गडगडाट करणारे इतर देव—या सर्वांनी आपापल्या शक्तीने जगाचा आधार दिला. जल आणि वनस्पती आमचे स्तोत्र दूरवर पोहोचवोत, आणि भाग देव, दान करणारा आणि बलवान, आमच्या आह्वानास येवोत. समुद्र, नद्या, दिशा, अंतरिक्ष, एक पाय असलेली संतती, गडगडाट करणारा, आणि महापुर—हे सर्वही या स्तोत्राचे साक्षीदार आहेत. अहिबुध्न्य, तसेच सर्व देव आणि श्रेष्ठजन, माझ्या वचनांकडे लक्ष द्यावेत. मनुच्या वंशजांनो, आम्ही तुमच्या दिव्य कृपेचे इच्छुक आहोत; आमच्या यज्ञाला योग्य मार्गावर पुढे चालवा. आदित्य, रुद्र, वसु—हे उदार दाते—तुम्ही या स्तोत्रांना प्रेरणा द्या. दिव्य होतार, पहिले पुरोहित, मी उत्तम भावनेने सत्याच्या मार्गावर अनुसरण करतो. आम्ही शेताचे स्वामी, जवळचे शेजारी शोधतो; सर्व अमर देव आम्हाला आपली दाने देवोत. वसिष्ठांनी, आपल्या पूर्वजांप्रमाणे, वाणीची रचना केली; देवांना स्तुतीची इच्छा आहे, ऋषींसारखी, कल्याणासाठी. आप्तजन आनंदी झाल्यासारखे, इच्छा पूर्ण करणारे, हे देवहो, आमच्यापासून संकट दूर करा. वसिष्ठाने अमर देवांची पूजा केली, जे सर्व लोकांत विस्तारलेले आहेत. ते आज आम्हाला व्यापक संरक्षण देवोत; तुम्ही नेहमीच आम्हाला आशीर्वादाने राखा. पित्याने हे उच्चतम तत्त्व शोधले—सात डोकी असलेले, सत्यातून जन्मलेले. त्याने चौथ्या, सर्वव्यापी संततीला उत्पन्न केले; त्याच्यापासून इंद्रासाठी स्तुतीचा स्तोत्र निर्माण झाले. सत्याचा उद्घोष करणारे, तेजस्वी, स्वर्गसुत, असुरांचे वीर, अंगिरसांनी बुद्धिमान मार्ग राखला, आणि यज्ञाच्या पहिल्या स्थानाचा विचार केला. हंसांसारखे, आपल्या सहवास्यांसह बोलणारे, दगडाच्या अडथळ्यांना फोडणारे, बृहस्पतीने मोठ्याने गर्जना केली; त्याने स्तोत्र मुक्त केले, ज्ञानी असलेला उच्च स्वरात गायला. दोन उघडले, एक मागे राहिले; गायी असत्याच्या अडथळ्यावर लपलेल्या होत्या. बृहस्पतीने अंधारात प्रकाश शोधत, तीन उषा प्रकट केल्या आणि त्या उघडल्या. पश्चिमेकडील बलवान किल्ला फोडून, त्याने समुद्रातून तीन एकत्र कापले. बृहस्पती, आकाशासारखा गडगडणारा, उषा, सूर्य, गायी आणि प्रकाश शोधून काढला. इंद्राने वळा, गायींचा रक्षक, आपल्या गर्जनेने जणू हातानेच पराभूत केला. लोण्याने माखलेल्या संपत्तीची इच्छा ठेवून, त्याने पणींना रडवले आणि गायी मुक्त केल्या. सत्य, तेजस्वी सहकाऱ्यांसह, त्याने लोखंडी किल्ला आपल्या शक्तीने फोडला. ब्रह्मणस्पतीने, बलवान वृषभांसह आणि निवडक जनांसह, घामाच्या उष्णतेने संपत्ती वाटली. सत्य मनाने, त्यांनी गायींच्या स्वामीकडे जाऊन प्रयत्न केला. बृहस्पतीने, परस्पर स्तुतीने, उषा त्यांच्या स्वतःच्या जुवांमध्ये सोडून दिल्या. शुभ विचारांनी त्याची स्तुती करून, सभेत सिंहासारखी गर्जना करत, आम्ही बृहस्पतीला, महान, युद्धात विजयी, सर्व स्पर्धांमध्ये सन्मानित करतो. त्याने सर्वरूप पारितोषिक मिळवले तेव्हा, त्याने स्वर्गाच्या वरच्या स्तरांना निनादित केले. बृहस्पतीच्या स्तुतीने, विविधतेने, त्यांनी प्रकाश आपली संपत्ती म्हणून धारण केली. आम्हाला सत्य आशीर्वाद, दीर्घायुष्य मिळो; गायकालाही तू आपल्या दानांनी मदत करतोस. सर्व वैर मागे राहो; स्वर्ग आणि पृथ्वी आमच्या सर्व इच्छांना ऐकू देत. इंद्राने आपल्या महानतेने महाअसुराच्या डोक्यावर गडगडाट केला. त्याने नागाचा वध केला, सात नद्या मुक्त केल्या, आणि देवांसह, स्वर्ग आणि पृथ्वीने आम्हाला संरक्षित केले. पक्ष्यांसारखे उडणारे, स्वतःचे रक्षण करणारे, त्यांचे स्वर दुर्बलांसारखे घुमतात. पर्वतातून जन्मलेले, गर्जना करणारे, आनंदित होऊन, स्तोत्रे बृहस्पतीकडे येतात. गायींसह, अंगिरसांनी प्रयत्नपूर्वक त्याला भागासारखे आर्यमनकडे नेले. सभेत, जोडप्यासारखे, मित्र एकत्र येतात; हे बृहस्पती, स्पर्धेत आम्हाला बळ दे. यज्ञपत्नी, सन्माननीय अतिथी, तेजस्वी, सुवर्णमय, निर्दोष—बृहस्पतीने त्यांना पर्वतातून बाहेर काढले, जणू ज्वारीपासून तूस वेगळे केले. त्याने मधुर सत्याचा झरा ओतला, सूर्याने आकाशातून जणू ज्वाळा फेकली; बृहस्पतीने, गायींना दगडातून वर काढून, पृथ्वीचे आवरण पाण्यासारखे फोडले. त्याने प्रकाशाने अंधार अंतरिक्षातून दूर केला, जसे वारा मेंढपाळाला पाण्यातून दूर करतो; बृहस्पतीने, शोध घेत, वळाला वाऱ्याने ढग दूर सारावेत तसा दूर केला आणि गायी बाहेर आणल्या. बृहस्पतीने, अग्नीच्या उष्णतेने आणि स्तोत्रांनी, लोभी वळाचा किल्ला फोडला, घेरलेले जणू जिभेने चाटून घेतले, आणि उषांचा लपलेला खजिना उघड केला. फक्त बृहस्पतीला त्यांच्या गायकांची नावे माहीत होती, जे आपल्या निवासस्थानी लपलेले होते; जसे पक्ष्याच्या अंड्याचे कवच फोडावे, तसे त्याने पर्वतावरून उषा आपल्या सामर्थ्याने बाहेर काढल्या. त्यांनी मध बघितले, बंदिस्त आणि संरक्षित, जसे पाण्यातील असहाय्य मासा; बृहस्पतीने गर्जनेने ते फोडले, जसे झाडावरून करंडा हलवावा. त्याने प्रकाश शोधला, अग्नी शोधला, आपल्या स्तोत्रांनी अंधार दूर केला; बृहस्पतीने, वळा या गायीच्या देहातून, जणू सांध्यातून सांधा काढावा तसे सार घेतले. जसे झाडावरील पाने थंडीने गळतात, तसे बृहस्पतीने, दया न करता, वळाची गायी काढून घेतल्या; जे पुन्हा होणार नाही, तसे त्याने घडवले, जसे सूर्य आणि उषा वेगळे उगवतात. जसे पितृगण आकाशात ताऱ्यांनी अलंकार करतात, काळ्या घोड्यावर पांढरे ठिपके असावेत तसे, त्यांनी रात्रीत अंधार आणि दिवसा प्रकाश ठेवला; बृहस्पतीने दगड फोडून गायी उघड केल्या. हे महान कार्य, प्राचीनांचा अनुकरण करणाऱ्या यशस्वी वीराचे पूजन आहे—बृहस्पती, गायी, घोडे, वीर, पुरुषांसह, आम्हाला दीर्घायुष्य दे. अग्नीचे मार्गदर्शन शुभ आहे, वध्र्यश्वाचे, आनंददायक, कल्याणकारी; जेव्हा सुहृद कुटुंबे त्याला समोर पेटवतात, तूपाने आह्वान करून, तो तेजाने झळकतो, कधीही कमी न पडणारा. तूप हे अग्नीचे पोषण, वध्र्यश्वाचे; तूप त्याचे अन्न, तूप त्याचे बळ आणि आनंद; तूपाने पेटवलेला तो विस्तारतो, आणि त्याच्या तुपाच्या धारा सूर्यासारख्या चमकतात. मणू, अनिक, सुमित्र यांनी तुला, अग्नी, ज्या वेळी हवनात अर्पण केले, ते पुन्हा घडो; संपत्तीने झळको, आमची स्तोत्रे स्वीकार, आम्हाला येथे बळ आणि कीर्ती दे. ज्याला वध्र्यश्वाने पूर्वी हवनात आह्वान केले, अग्नी, हे अर्पण स्वीकार; आमचा रक्षक आणि संरक्षक हो, तुझे दान आमच्यात टिकव. हे वध्र्यश्वा, तेजस्वी आणि रक्षक हो, माणसांचे वैर तुझ्यावर जिंकू नये; धाडसी वीरासारखा, नेहमी पुढे जाणारा, हे सुमित्रा, मी आता वध्र्यश्वाचे नाव घोषित करतो. तू श्रेष्ठ पर्वताने संपत्ती जिंकली आहेस, तू दस्यु आणि आर्य शत्रूंवर विजय मिळवला आहेस; धाडसी वीरासारखा, नेहमी पुढे जाणारा, अग्नी, तू युद्धात अग्रणी आहेस. अग्नी दीर्घ सूत्राचा, विपुलतेचा, हजारपट, शंभर मार्गदर्शकांसह, कुशल आहे; तेजस्वींमध्ये तेजस्वी, पुरुषांनी शुद्ध केलेला, तो सुमित्रांमध्ये, देवपूजकांमध्ये तेजाने झळकतो. तुझ्यात, हे जातवेद, गाय गोड दूध देते, जणू वासरू मिळून हंबरते; तुझ्या दानशूर पुरुषांनी, अग्नी, सुमित्रांनी, देवपूजकांनी तुला प्रज्वलित केले. अमर देवांनी, हे जातवेद, तुझे माहात्म्य घोषित केले, हे वध्र्यश्वा; जेव्हा तू चौकशी करतोस, मानवांचे कुटुंब येतात, कारण तू तुझ्यात बळवान माणसांसह विजय मिळवला आहेस. अशा प्रकारे, ऋग्वेदातील या स्तोत्रांतून सृष्टीची निर्मिती, देवांची कृपा, गायी आणि प्रकाशाच्या मुक्ततेची अद्भुत कथा, तसेच अग्नी आणि बृहस्पतीसारख्या देवांची स्तुती, मानवांच्या कल्याणासाठी आणि जगाच्या कल्याणासाठी, सुंदरपणे प्रकट होते.