ऋग्वेदातील या मंत्रांमध्ये जीवन, आरोग्य, बल, यज्ञ, देवता, ऋषी आणि मानवतेचा गूढ प्रवास एकत्र गुंफला आहे. एकदा असे होते की, जसे बैलाच्या जुव्ह्याला तीन पट्ट्यांनी घट्ट बांधतात, तसे मी तुझे मन आयुष्यासाठी, मृत्यूसाठी नव्हे, परंतु अखंड आणि निरोगी राहावे म्हणून बांधतो. जशी ही विशाल पृथ्वी झाडांना धरून ठेवते, तशीच मी तुझे मन आयुष्यासाठी, मृत्यूसाठी नव्हे, अखंडतेसाठी स्थिर करतो. मी यम, वैवस्वत आणि सुबंधु यांच्याकडून जे मन घेतले होते, तेही मी तुझ्या आयुष्यासाठी, मृत्यूसाठी नव्हे, अखंडतेसाठी परत देतो. जसा वारा खाली वाहतो, सूर्य खाली मावळतो, गाई खाली दूध देतात, तशीच तुझी व्याधीही खाली उतरावी अशी माझी प्रार्थना आहे. माझा हा हात दिव्य आहे, हा हात अधिक दिव्य आहे, हा सर्व रोगांवर उपाय करणारा, स्पर्शाने मंगल करणारा आहे. यज्ञमंडपात दोन राजांमध्ये ज्या तेजस्वी, स्तुत्य वचनांचा उच्चार झाला, त्या भीषण वाणीचे स्मरण केले जाते. त्याच्या पालकांनी त्याचे रक्षण केले, आणि त्याने सात पुरोहितांना वेदीवर पराभूत केले. तो वीर, दान आणि विजयासाठी प्रयत्नशील, यज्ञांनी वेदीची मापणी करतो. स्तुत्य वचनाने प्रेरित होऊन, तो आपल्या तेजाचा स्रोत जणू पाण्याच्या प्रवाहासारखा ओततो, जसा सोमपेषणाचा दगड रस ओततो. ज्यांच्या यज्ञात मन कुशलतेने, वेगाने कार्य करते, त्या सामर्थ्यशाली योद्ध्याने बाणांसह आपली दोन भुजा जणू दिशांकडे पसरवल्या आहेत. ज्या वेळेस काळोखी लोक गाईंच्या मध्ये बसले होते, तेव्हा मी अश्विनांना, स्वर्गातील संततींना बोलावतो—माझ्या यज्ञात या, माझ्या अन्नात सहभागी व्हा, उत्सुकतेने या, मला विसरू नका, हे नेत्यांनो. त्याचा पराक्रम ठाम आणि उत्तम प्रकारे पार पाडलेला आहे, जो पुरुषांनी कधीही टाकून दिलेला नाही. पुन्हा एकदा, कन्येने वाहून नेलेली ती कृती, ती नाजूक आधार, उचलली जाते, वाहणाऱ्याचा आधार बनते. जेव्हा मधल्या काळात गुप्तपणे कृती झाली, तरुण स्त्रीमध्ये पित्याची इच्छा जागृत झाली; सुरुवातीला दोन मन वेगळे झाले, आणि उत्तम बीज गर्भात ठेवले गेले. जेव्हा पित्याने स्वतःच्या कन्येवर बीज सोडले, तिची इच्छा धरली, तेव्हा स्वयंभू देवांनी पवित्र वाणी निर्माण केली, आणि गृहरक्षक, व्रतपालक यजमान निर्माण केला. तो, बैलासारखा, स्पर्धेत फेस फेकतो, इतर अल्पबुद्धी दूर निघून जातात; उजवा हात जणू देणगीसारखा वळतो, पण डागाळलेल्याने मला धरून ठेवले आहे. जसा अग्नी जन्मल्यावर वेगाने धावतो, उपब्दी जवळ येतो, जसा नग्न पुरुष प्रज्वलित अग्नीपाशी बसतो; तो इंधन शोधतो, सामर्थ्य शोधतो, तो आधार देणारा नेहमीच नव्याने, शक्तीने जन्मतो. नवग्वा, सत्य बोलणारे, कणायाच्या मैत्रीत त्वरेने येतात, सत्याशी एकरूप होतात; दोन आश्रय असणारे, गोपालाजवळ येतात, दयाळू, स्थिर, दुध मिळवण्याची इच्छा बाळगतात. कणायाच्या मैत्रीत, पूर्वीपेक्षा नवीन, देणगीसारखे, सत्य वाहते, ओलांडून येते; ज्याद्वारे ते तुझ्याकडे आले, ती रेषा शुद्ध आहे, कारण सदैव दूध देणाऱ्या तेजस्वी गाईने दूध दिले. गाई वेगळ्या झाल्यावर, मागून ओळखल्या जातात, गान करणारा आनंदाने बोलतो; वसुंचे पुत्र, संपत्ती शोधणारे, नेहमी जागृत, सर्व धन ओळखतात, जवळ आणतात. मग, जे त्याच्या सभोवती बसले होते, ते अनेक, वृद्धीच्या इच्छेने, अमर बक्षिसाच्या आकांक्षेने एकत्र आले; त्यांनी अनेकदा जन्मलेल्या गुप्त रहस्याचा शोध लावला, शुष्णाच्या लपलेल्या, न तुटणाऱ्या बंधनाचा उलगडा केला. हेच ते तेज आहे, ज्याचे नाव देवांकडे आहे, आणि सूर्यप्रकाश, जे त्रैलोक्यात बसतात; अग्नी हे त्याचे नाव, जातवेदस; ऐक आम्हाला, होतर, सत्यप्रिय पुरोहित. ते दोघे, अश्विन आणि इंद्र, तेजस्वी, तिव्र किरणांनी युक्त, स्तुतीसाठी पूजनीय आहेत; मानवांमध्ये कुशावरी बसून, उत्तम सोमपानात रममाण होतात, आणि सर्व जमातींमध्ये यज्ञासाठी योग्य मानले जातात. हा स्तुत्य, बुद्धिमान, गायक राजा, पाण्याचा, आपल्या सीमांचा अतिक्रम करतो; तो, अग्नीला फांद्यांनी हलवतो, जणू चाकाचा कडा, वेगवान, अस्थिर अग्नीला जागृत करतो. तो, दोन सीमांचा वैतरण, उपासक, सदैव दूध देणारी गाय, घोडा, यांचे दूध काढू इच्छितो; जेव्हा मित्र आणि वरुण, स्तोत्रांनी एकत्र येतात, अर्यमन आणि ज्येष्ठ रक्षकांसह. तो बंधू, ऋषी, तुझा विचार स्वर्गात ठेवतो, जवळच्या नाभीत, गायक त्याची घोषणा करतो; ती नाभी आमची असो, दूर असो वा जवळ—मी नंतरही, कोणत्याही मार्गाने, ती मिळवू दे. ही माझी नाभी, हे माझे आसन; हे माझे देव, मी सर्व काही आहे; द्विज, सत्याचा प्रथमज, ही गाय, नुकतीच वासरू झालेली, तिने दूध दिले आहे. मग, कोमल, चंचल, तेजस्वी, दोनदा फिरणारा, स्तुतीसाठी उत्सुक, असा होईल; जेव्हा सरळ रेषा, बालकासारखी, जन्म घेते, आई स्थिर, नेहमी वाढणारी संतती पुढे करते. मग गाई कणायाच्या मार्गदर्शनानुसार चालू लागतात, जसं एखाद्या कुत्र्याच्या भुंकण्यावरून; ऐक आम्हाला, हे संपत्तीने परिपूर्ण, घोडामारकाच्या स्तुतीने यशस्वी, सत्यवचनांनी युक्त. म्हणून, हे इंद्रा, आमच्यासाठी, महान संपत्तीसाठी, शक्तिशाली, दीर्घबाहू, विजय मिळव; आमचे रक्षण कर, दानशूर, आमचे वीर सुरक्षित ठेव; हे हरिव, तुझ्या कृपेत आम्ही असू दे. राजे जेव्हा गायींसाठी स्पर्धा करतात, तेव्हा सरण्यु कवी जरण्युसाठी पळते; प्रेरित, सर्वात प्रिय, त्यांची झाली आहे, आणि तो त्यांच्यासोबत जाईल किंवा त्यांच्यासह ओलांडेल. मग, या श्रेष्ठतेच्या पूर्णतेत, आम्ही मोठ्या आवाजात, जरी व्यर्थ, हाक मारतो; सरण्युचा पुत्र, घोडा, आणि तू ऋषी, तू कीर्तीने प्रसिद्ध आहेस. जर तुझ्या मैत्रीसाठी, तुझ्या समूहासाठी, आम्ही भक्तीने स्तुती अर्पण केली, ज्यात सर्व स्वर, एकत्र, पूर्वीप्रमाणे, दात्यासाठी, सत्यवाणीच्या प्राप्तीसाठी एकत्र होतात. तो, गाणारा, देवांनी, पाण्याने संपन्न, चांगला बंधू, भक्ती व स्तोत्रांनी युक्त; तो स्तुतींनी, शब्दांनी वाढू दे—आता तो तेजस्वी गाईच्या दूधापर्यंत येतो. हे पूज्य देवहो, एकसंध हेतूने, आमच्या मदतीसाठी महान सामर्थ्यवान व्हा; जे बक्षिसे देतात, मोकळे वावरणारे, स्थिर, ज्ञानी आणि अचूक. जे यज्ञ व अर्पणांनी एकत्र येतात, त्यांनी इंद्राची मैत्री व अमरत्व साधले—अंगिरस तुम्हाला आशीर्वाद देवो; हे ज्ञानीहो, मानवतेचे दान स्वीकारा. ते पितर, ज्यांनी सत्याने, फिरत्या वर्षात गायींचे बंधन फोडले—अंगिरस तुम्हाला दीर्घायुष्य देवो; हे ज्ञानीहो, मानवतेचे दान स्वीकारा. ज्यांनी सत्याने सूर्याला वर नेले, पृथ्वी व आकाश पसरवले—अंगिरस तुम्हाला उत्तम संतती देवो; हे ज्ञानीहो, मानवतेचे दान स्वीकारा. हा, तुमच्या घरात गोड बोलणारा, हे देवपुत्रांनो, ऋषींनो, ऐका; अंगिरस तुम्हाला उत्तम प्रार्थना देवो; हे ज्ञानीहो, मानवतेचे दान स्वीकारा. विविध रूपांचे, गूढतेत थरथरणारे, ते अंगिरस, पुत्र, अग्नीच्या आजूबाजूला जन्मले. ते विविध रूपांचे, अग्नी व आकाशाभोवती जन्मलेले, नवगाई, दशगाई अंगिरस, सर्वश्रेष्ठ, देवांमध्ये सन्मानित आहेत. इंद्राच्या साहाय्याने, त्यांनी बक्षिसांनी परिपूर्ण कळप, अश्विन पाठवले; आठ कानांचे, हजारो देणारे, देवांमध्ये कीर्ती मिळवली. आता हा मनू जन्मो, तो बालकासारखा उभा राहो; जो एकाच वेळी हजारो व शंभर घोडे द्यायला उत्सुक आहे, तो प्रकट होवो. अशा प्रकारे, या ऋग्वेदातील मंत्रांमध्ये जीवन, आरोग्य, यज्ञ, देवता, ऋषी आणि मानवतेचा गूढ प्रवास, श्रद्धेने आणि भक्तीने गुंफलेला आहे.