एका काळी, अत्यंत प्राचीन अशा गूढ नावाने, भयभीत जीवांनी बलासाठी देवांना हाक मारली. हे नाव फार दूर लपलेले होते, पण त्या नावाच्या सामर्थ्याने, मागवान—इंद्र—याने आपल्या सामर्थ्याने पृथ्वी आणि आकाश यांना आधार दिला. त्याचे तेजस्वी भाऊ, जे पाच होते, त्यांनी त्याच्या सोबत या विश्वातील तेजात प्रवेश केला. हे गूढ नाव अत्यंत महान होते, त्याच्याच योगे या कुशल देवतेने—इंद्राने—जे घडले आणि जे घडणार आहे ते निर्माण केले. त्या आद्य तेजाचा जन्म त्याच्यापासून झाला, आणि पाच प्रियजन त्यात एकत्रित झाले. त्याने पृथ्वी, आकाश आणि मधील अंतर सर्व व्यापले, पाच देवांनी एकामागून एक, सात-सात रूपे घेतली. चोवीस प्रकारांनी तो स्वतःचे तेज प्रकट करतो आणि सर्वत्र तेजाने झळकतो. इंद्र प्रथमच प्रकटला, त्याने आद्य तेज निर्माण केले, ज्यामुळे पोषित जीव पोषित होतो. त्याचे नातं सर्वात उच्च नाही, पण त्याची प्रभुता अद्वितीय आहे. वाढणारा चंद्र, जो अनेकांमध्ये वास करतो, तरुण असूनही पांढरट केस असलेला, जागृत होतो. त्या दिव्य कवीचे सामर्थ्य पाहा—तो काल मेला, पण आज तो पुन्हा जन्माला आला. त्याच्या सामर्थ्याने, शक्तिशाली, लालवर्णी गरुडासारखा, तो महान, शूर आणि प्राचीन आहे. त्याला जे ज्ञात आहे ते खरे आहे, व्यर्थ नाही; त्याचे वैभव तेजस्वी आहे—तो जिंकणारा आणि दान करणारा आहे. याच सामर्थ्याने त्याने वीरत्व दिले, आणि वज्रधारीने त्या शक्तीने वृत्राचा वध केला. हे देव, जे कर्माने जन्मले, ते यज्ञकर्मातून प्रकट झाले. संयोजनाने तो सर्व कृती निर्माण करतो, सर्वशक्तिमान, पापांचा नाश करणारा, सर्वज्ञ, आणि अधिपती आहे. सोमपान करून, स्वर्गात वाढून, त्या वीराने शत्रूंना हाकलून लावले आणि जिंकले. हे सर्व तुझेच आहे—एक तुझं, दुसरं तुझं, आणि तिसऱ्या तेजाने सर्व एकत्र होतात. एकत्र येताना, तुमच्या देहांनी आनंद मानावा; देवांना प्रिय अशा, त्या सर्वोच्च जन्मस्थळी. तुमचे सामर्थ्यवान रूप, ज्याने बल दिले, आम्हाला आनंद आणि संरक्षण देवो. तुम्ही अखंड राहा आणि तुमचे तेज निर्माण करा, जसे आकाशातील प्रकाश, हे देवहो. तुम्ही शक्तीने बलवान आहात; त्या शक्तीने तुम्ही उत्तम फळे मिळवलीत. त्या शक्तीने तुम्ही स्तुती मिळवलीत, स्वर्ग गाठला. त्या शक्तीने तुम्ही आद्य सत्य नियम पाळले, देवांचा पाठपुरावा केला, आणि आम्हीही त्या शक्तीने तुमच्या मागे चालतो. त्यांचे पूर्वजही त्यांच्या महानतेशी जुळू शकले नाहीत; देवांनी आपली प्रज्ञा देवांमध्ये ठेवली. त्यांनी सर्व गोष्टी विभागल्या आणि आपल्या सामर्थ्याने त्या पुन्हा स्वतःच्या रूपात प्रवेशल्या. त्यांच्या सामर्थ्याने त्यांनी संपूर्ण विश्व व्यापले, प्राचीन, अमर्याद वासस्थानांची मोजणी केली. त्यांच्या रूपात सर्व जीव प्रवेशले आणि सर्वत्र पसरले. त्यांच्या पुत्रांनी, सूर्याला जाणणाऱ्या दैत्याचा दोन भाग केला, आणि तिसऱ्या कृतीने त्याची स्थापना केली. पित्यांनी आपल्या सामर्थ्याने आपली संतती आणि वंशपरंपरा पुढील पिढ्यांमध्ये स्थापित केली. तो जसा जहाज समुद्रावर तरते किंवा दिशा पार करतो, तसा तो वरदानांनी सर्व संकटे पार करतो. आपल्या संततीसह, तो महान स्तुतीस पात्र ठरतो आणि पूर्वज व पुढील पिढ्यांमध्ये त्यांना स्थापन करतो. आता आम्ही प्रार्थना करतो—हे इंद्रा, सोमपान करणारा, आम्हाला यज्ञमार्गापासून वळू देऊ नकोस, आमच्यावर शत्रू विजय मिळवू देऊ नकोस. यज्ञाचे सूत्र, जे देवांमध्ये विस्तारले आहे, आम्ही ते गाठू, योग्य आह्वानाने. आता आम्ही मनाला हाक मारतो, नाराशंसा व सोमाच्या कृपेने, आणि पूर्वजांच्या विचारांनी. ते मन पुन्हा येथे परत येवो—दृढ निश्चय, कौशल्य, आयुष्य यासाठी, आणि आम्ही सूर्याचे तेज स्पष्ट पाहू. आमचे पूर्वज, दिव्य वंश, आम्हाला पुन्हा मन परत देऊ दे, जेणेकरून आम्ही जिवंत सभेत एकत्र येऊ. हे सोमदेवा, तुझ्या विधीने, शरीरात मन ठेवून, आम्ही संततीसह एकत्र होऊ. जर तुझे मन दूर, यमाकडे, विवस्वतपुत्राकडे गेले असेल, तर आम्ही ते इथेच परत आणतो, निवास व आयुष्यासाठी. जर तुझे मन आकाशात किंवा पृथ्वीवर गेले असेल, तर आम्ही ते इथेच परत आणतो. जर ते चतुर्दिशा पृथ्वीवर गेले, समुद्रावर, नद्या, वनस्पती, पाणी, सूर्य, उषा, पर्वत, किंवा सर्व चराचर जगात गेले असेल, तरी आम्ही ते इथेच परत आणतो, निवास व आयुष्यासाठी. आता आम्ही प्रार्थना करतो—आयुष्य जणू रथ चालवणाऱ्याप्रमाणे पार नेऊ, जरा दूर जाऊ दे, मृत्यू दूर जाऊ दे. गाण्याने, संपत्तीने, अन्नाने भरभराट मिळो; गायकाने सर्व गोष्टी जपाव्यात आणि मृत्यू दूर जाऊ दे. आम्ही पराक्रमी होऊ, जसे आकाश, पृथ्वी आणि पर्वत; गायकाने सर्व जाणावे आणि मृत्यू दूर जाऊ दे. हे सोमदेवा, आम्हाला मृत्यूकडे नेऊ नकोस; आम्ही उगवता सूर्य पाहू. देवांनी आमच्यासाठी वार्धक्य दूर ठेवावे आणि मृत्यू दूर जाऊ दे. जीवनदात्या, आमचे मन जीवनासाठी धरा, आमचे आयुष्य वाढवा; आम्ही सूर्यदर्शनाने आनंद मानू, तुपाने आमचे शरीर पोषित करा. जीवनदात्या, आमची दृष्टी परत द्या, प्राण परत द्या, जेणेकरून आम्ही आनंद घेऊ. आम्ही दीर्घकाळ सूर्य पाहू; हे अनुमती, आम्हाला कल्याण द्या. पृथ्वी पुन्हा आम्हाला जीवन देवो, दिव्य आकाश आणि वायुमंडल जीवन देवो, सोमदेव शरीर देवो, आणि पूषा पुन्हा मार्ग व कल्याण देवो. असा हा ऋग्वेदातील प्राचीन, तेजस्वी आणि गूढ सृष्टीचा, देवांचा, मनाचा आणि जीवनाचा संवाद आहे—ज्यात देव, पूर्वज, आणि मानव सर्व एकत्र येतात, आणि जीवन, तेज, कल्याण यांची प्रार्थना करतात.