ऋग्वेदाच्या या पवित्र सूक्तांत, गायकाला प्राचीन संपत्ती देणारा, स्वतःसाठी वृद्धिंगत होणारी प्रार्थना निर्माण करणारा, यज्ञकर्त्याला प्रेरणा देणारा आणि प्रत्येक स्पर्धेत साक्षी असणारा दिव्य शक्तीस्वरूप इंद्र आपली कथा सांगतो. देवतांनी मला 'इंद्र' हे नाव दिले आहे; स्वर्ग, पृथ्वी आणि जलातील सृष्टींनीही मला तसेच ओळखले. मी दोन वेगवान, बलवान अश्वांना जोडलं आणि शक्तिशाली वीरांना वज्र दिलं. माझ्या पराक्रमाने मी ऋषीसाठी अत्काचा नाश केला, कुत्साला मदत केली, शुष्णाचा संहार केला आणि वध्र्यश्वाला रोखलं, जो दस्यूंना आर्य नाव देत नव्हता. पित्याप्रमाणे आपल्या पुत्रासाठी, मी वेतसुला त्याच्या इच्छेनुसार सहाय्य केलं; कुत्सासाठी आणि स्मदिभासाठी तुग्राचा पराभव केला. मी यज्ञकर्त्याला, राजाला, आणि प्रिय वस्तू न लपवणाऱ्याला विजय मिळवून देतो. मी श्रुतर्वानसाठी मृगयाचा पराभव केला, विनम्र वेषाला नमवले, आणि सव्यासाठी पड्गृभीला जिंकले. वृत्रसंहारकाप्रमाणे मी नाववास्त्व आणि बृहद्रथ नावाच्या दासांचा संहार केला; जेव्हा कोणी आपली कीर्ती वाढवू इच्छित असे, मी त्याला तेजस्वी आकाशापलीकडे दूर फेकले. मी वेगवान अश्वांवर सूर्याभोवती फिरतो; जेव्हा यजमानांनी प्रेरित केलेला सोमपेषण माझे आह्वान करतो, तेव्हा मी दासांना खाली आणतो. मी सातगुणी नहुष आहे, नहुषांमध्ये सर्वात शक्तिमान; माझ्या सामर्थ्याने मी तुर्वश आणि यदूंना माझी कीर्ती सांगायला लावली, दुसऱ्या बलाढ्याला जिंकले आणि नव्वद-नऊ गर्विष्ठांवर विजय मिळवला. मी, वृषभ, पृथ्वीवर सात प्रवाही नद्या त्यांच्या मार्गावर थांबवल्या; कुशलतेने मी जल ओलांडतो आणि मनुपुत्रांसाठी मार्ग शोधतो. त्या काळी, जेव्हा तवष्टाही त्या नद्यांना थांबवू शकला नाही, मी त्यांना आधार दिला; गायींचं अमूल्य दूध, त्यांच्या स्तनांमध्ये लपवलेलं, मधुर मध, शुद्ध सोम – हे सर्व मी उपलब्ध केलं. अशा प्रकारे, देहो, इंद्र आपल्या पराक्रमाने मानवांमध्ये श्रेष्ठ ठरला; हे हरिव, सर्व शक्तिमंत, आपआपल्या सामर्थ्याने त्याची स्तुती करतात. आता, त्या सर्वव्यापी विश्वनर, यज्ञात आनंद मानणाऱ्या बलाढ्य इंद्रासाठी स्तुती गा; पृथ्वी-आकाश ज्याच्या सामर्थ्याची आणि कीर्तीची स्तुती करतात, त्या इंद्राचे स्मरण करा. तोच, उदार मित्रत्वाने गौरवण्यात आलेला, मानवांचा सहाय्यकर्ता इंद्र आहे; प्रत्येक कार्यात, स्पर्धेत, युद्धात तोच वीर आनंदित होतो. हे इंद्र, कोणते मानव तुझ्या कृपेची इच्छा करतात? तुझ्या सामर्थ्याची, संपत्तीची आणि पुरुषार्थाची इच्छा करणारे, जलात, धनात, वीर्यशक्तीत तुला शोधतात. तू प्रार्थनेने महान होतोस; प्रत्येक यज्ञात पूज्य आहेस; सर्व सभांमध्ये अग्रगण्य आणि तुझा सल्ला सर्वोच्च आहे. आता, मोठ्या यज्ञकर्त्यांनी आमचे रक्षण करावे; लोकांना तुझ्या महानतेची जाणीव आहे; हे इंद्र, तुला वाहिलेल्या या सर्व आहुती मी तयार केल्या आहेत. हे बलपुत्रा, या सर्व आहुती मी तुझ्यासाठीच अर्पण केल्या, ज्या तू स्विकारल्या; तुझ्या कृपेसाठी पात्र ठेवले, विधी निश्चित केला, स्तोत्र, प्रार्थना आणि उन्नत वाणी अर्पण केली. हे ज्ञानी, जे पुजारी सोमपेषणाच्या वेळी आणि धनप्राप्तीसाठी तुझ्यासाठी स्तोत्रे रचतात, त्यांचे मन तुझ्या कृपेवर केंद्रित असते आणि ते सोमरसाच्या आनंदाचा मार्ग अनुसरतात. आता, त्या महान, प्राचीन गर्भाची आठवण होते, ज्याद्वारे अग्नी जलात प्रवेशला; जाठवेदस अग्नी, तू एकटाच आपल्या अनेक रूपांनी स्वतःला पाहिले. मला पाहणारा, माझी अनेक रूपे जाणणारा कोणता देव आहे? मित्र आणि वरुण कुठे आहेत? अग्नीच्या सर्व ज्वाळा कुठे आहेत? आम्ही तुला, जाठवेदस, अनेक रूपांनी पाहिले; तू जलात आणि वनस्पतींमध्ये प्रवेश केला आहेस; तेजस्वी यमाने तुला ओळखले, जो दहा दिशांपलीकडे चमकत होता. वरुणाची भीती वाटून मी पुजारीपदापासून दूर गेलो; देवांनी मला तिथे एकत्र केले नाही; माझी रूपे अनेक ठिकाणी आहेत, पण मी, अग्नी, या हेतूचा अर्थ लावू शकत नव्हतो. मनु, यज्ञाची इच्छा बाळगून, योग्य मार्गाने अग्नीला अंधारातून बाहेर काढ, देवांसाठी मार्ग सुलभ कर आणि प्रेमाने आहुती अर्पण कर. अग्नीचे पूर्वज बंधू हेच ध्येय घेऊन गेले, जसे रथवान मार्गाचा पाठपुरावा करतो; म्हणून, वरुणा, मी भीतीने दूर आलो, जसा विजयी नसलेल्यांमध्ये मंद असतो. हे अग्नी, आम्ही तुझे आयुष्य अमर करतो, जेणेकरून तू जुंपला गेल्यावर कधीच नष्ट होऊ नकोस; आणि मग, तू प्रसन्न होऊन, देवांसाठी उत्तम आहुती वाहतोस. मला पूर्व आणि उत्तर आहुती मिळू दे, बळाने परिपूर्ण; तूप, जलाचा सार, वनस्पतींचा सार मिळू दे; आणि अग्नी, देव तुला दीर्घायुष्य देवो. तुझ्या पूर्व आणि उत्तर आहुती, अग्नी, बलपूर्ण असोत; हा संपूर्ण यज्ञ तुझाच असो आणि चारही दिशा तुला वंदन करो. सर्व देवता मला येथे शिकवोत, जसा निवडलेला होतार विधीसाठी बसतो; माझा योग्य भाग सांगा, जेणेकरून तुमच्या पसंतीच्या मार्गाने मी आहुती वाहू शकेन. मी होतार म्हणून यज्ञासाठी आसन घेतले; सर्व देव आणि मरुत मला आधार देतात; हे अश्विनीकुमार, दिवसेंदिवस तुमचा पुजारी अर्पण करणारा होतो. कोणताही होतार असो, त्याला यमाकडे नेले जाते; देवांना जे मान्य, ते तो विचार करतो; दिवसेंदिवस, महिन्यागणिक, देवांनी स्थापन केलेला आहुती वाहणारा जन्म घेतो. देवांनी मला आहुती वाहणारा म्हणून स्थापन केले, जो थकतो नाही, अनेक कष्टांतून जातो; अग्नी, जाणणारा, आमचा यज्ञ पंचगुणी, त्रैगुणी, सप्तसूत्रांनी बांधतो. मी तुमच्यासाठी अमरत्व आणि वीरशक्ती मिळवू दे, देवहो, जेणेकरून मी तुमच्यासाठी विशाल मार्ग तयार करू; इंद्राचा वज्र तुमच्या हातात ठेवू आणि त्याने सर्व युद्धे जिंकू. तीन लाख तीन हजार देव, आणि त्यापेक्षा एकोणचाळीस जास्त, यांनी अग्नीची पूजा केली; तुपाने अभिषेक केला, कुशावर बसवले आणि मग त्याला होतार म्हणून प्रतिष्ठित केले. तोच, ज्याची आम्ही मनात इच्छा केली, तो आला, यज्ञकुशल, विधीमध्ये पारंगत; तोच पूज्य, आम्हाला दिव्य कृपा देतो, कारण जो समोर आहे तो दूर नाही. पूज्य होतार आसन घेऊ दे, उत्तम आहुती जाहीर होऊ दे; पूज्य देवांची पूजा करू—या देवहो, शुद्ध तुपाने तुमची स्तुती करू. आज तुम्ही आमचे आह्वान सफल केले, देवहो; आम्ही यज्ञाची लपलेली जिव्हा सापडली; तो प्राण घेऊन, सुवासिक वस्त्र परिधान करून आला; आज तुम्ही आमचे आह्वान शुभ केले, देवहो. आज मी ती पहिली वाणी उच्चारू दे, ज्यामुळे देवांनी असुरांवर विजय मिळवला; बळाने पोसलेले, पूज्य, पंचजन माझी आहुती स्वीकारो. पंचजन—गायींपासून जन्मलेले आणि पूज्य—माझी आहुती स्वीकारो; पृथ्वी पृथ्वीवरील संकटांपासून, अंतरिक्ष आणि आकाश वरील संकटांपासून आमचे रक्षण करो. विचाराने बनवलेल्या तेजस्वी मार्गाचा अनुसरण करून धागा विणा; विचारांनी केलेले प्रकाशमान मार्ग जपा; तुटू न देता, हे जलहो, आम्हाला रक्षण करा; मनुप्रमाणे, दिव्य वंश उत्पन्न करा. ज्या सोमयुक्तांनी देवांचे प्रिय जवळ आणले, त्या आठ चाकांच्या रथाचे जू उतारा, पट्टा सोडा, वळकटी सैल करा आणि गुळगुळीत करा; सर्वत्र फिरवा. अशा प्रकारे, इंद्र आणि अग्नी यांच्या पराक्रम, यज्ञातील देवकार्य, पुरोहितांचे कर्तृत्व आणि मानवांचे देवाप्रती समर्पण यांचे हे दिव्य वर्णन ऋग्वेदात प्रकट होते.