कधी काळी, मनुष्यांमध्ये कृपाळू, सर्वव्यापी अग्नी, ऋषी आणि सोमाचे रक्षक यांच्यासह, दृढपणे उभा होता. कोणत्याही वैरभावाशिवाय, आम्ही आकाश व पृथ्वीला पुकारतो—देवांनी आम्हाला संपत्ती व बलवान संतती द्यावी, अशी प्रार्थना केली जाते. हा महान होतार, जन्मलेला, स्वर्ग जाणणारा, तो मनुष्यात, जलाच्या कुशीत बसलेला आहे. जो स्थिर आहे, जो जागी आहे, त्याच्याकडेच तुमची शक्ती जाते—तोच शरीराचा रक्षक व धनवितरण करणारा आहे. पाण्याच्या आसनात त्याचा शोध घेताना, लोक त्याच्या पावलांचा पाठलाग करतात, जणू काही हरवलेली जनावरे वाट शोधत आहेत. बुद्धिमान भृगू, त्याला इच्छून, भक्तिभावाने, लपलेला व भटकणारा अग्नी शोधतात. त्रिताने, शोधताना, हा समृद्ध, तेजस्वी, गायीच्या शिरावर असलेला अग्नी सापडला. तो जन्मला, घराघरात समृद्धी आणतो, तेजस्वी लोकांचा नाभी आणि तरुण आहे. भक्तिभावाने उसिज लोकांनी हा रमणीय होतार, यज्ञाचा नेता, विधींचा मार्गदर्शक पुढे आणला. त्याला लोकांचा आनंद, शुद्ध, आणि पुरुषांमध्ये अर्घ्यवाहक बनवले. महा, तेजस्वी, बुद्धिमान, निर्विकार, प्राचीन नगरांचा आधार असलेला अग्नी, त्यांनी पुढे नेला. तो जंगलांचा गर्भ, विचार, तांबूस दाढीवाला, स्तुतिकर्ता, यांना वाहून नेतो. त्रिता, घरात स्थिर होऊन, वेढलेला, गर्भात, आसनात बसला. तिथूनच, गृहस्वामी, आपल्या नियमांनी व मर्यादांनी लोकांना मार्गदर्शन करतो. त्याच्या तेजस्वी, घराला व्यापणाऱ्या, कधीही न विझणाऱ्या ज्वाळा प्रज्वलित होतात. त्या पांढऱ्या दातांसारख्या, गर्जना करणाऱ्या, वनांचा नाश करणाऱ्या, वाऱ्यासारख्या, सोमासारख्या आहेत. आपल्या जिभेने अग्नी थरथर कापवतो, मनाने पृथ्वीचे मार्ग जाणतो. आयुस लोकांनी त्याला शुद्ध, तेजस्वी, रम्य होतार म्हणून प्रतिष्ठित केले, जो पूजेसाठी सर्वात योग्य आहे. स्वर्ग व पृथ्वी, अग्नी, जल, त्वष्टा, भृगू यांच्या सामर्थ्याने, मातरिश्वानने प्रथम, आणि देवांनी मनूसाठी पूज्य बनवलेला, हा अग्नी आहे. देवांनी तुला अर्घ्यवाहक बनवले, अत्यंत प्रिय, पूज्य. अग्नी, जो तुझी स्तुती करतो, त्याच्याकडे जाऊन, दिव्य, तेजस्वी, प्राचीन वर दे. आम्ही तुझा उजवा हात धरला आहे, हे इंद्रा, आम्हाला धन हवे आहे—धनाचा, संपत्तीचा स्वामी! आम्हाला माहित आहे, तू गोधनाचा रक्षक आहेस, वीर, आम्हाला भव्य, बलवान संपत्ती दे. तुझ्या शस्त्राने, तुझ्या बळाने, चांगल्या मार्गदर्शनाने, चारही दिशांचा महासागर, संपत्तीचा आधार—स्तुत्य, विविध, प्रसिद्ध—हे इंद्रा, आम्हाला भव्य, बलवान संपत्ती दे. हे इंद्रा, श्रेष्ठ प्रार्थनेचा, दिव्य, महान, विशाल, खोल, रुंद पाया असलेला—प्रसिद्ध ऋषी, बलवान, शत्रूंचा नाश करणारा—आम्हाला भव्य, बलवान संपत्ती दे. ध्वजासह, वीर, अत्यंत शक्तिशाली, संपत्ती जिंकणारा, तेजस्वी, कुशल—शत्रूंचा संहार करणारा, किल्ले मोडणारा, खरा इंद्रा—आम्हाला भव्य, बलवान संपत्ती दे. घोड्यांसह, रथांसह, वीरांसह, हजारो, शेकडो, विजयी सैन्यासह, प्रकाश जिंकणारा—हे इंद्रा, आम्हाला भव्य, बलवान संपत्ती दे. सप्तमुखी, प्रेरणादायी, बुद्धिमान बृहस्पतीकडे, प्रार्थना जाते; अंगिरस, भक्तिभावाने वंदनीय—आम्हाला भव्य, बलवान संपत्ती दे. गायकांसारखी माझी स्तुती, इंद्राकडे दूत म्हणून जाते, त्याची कृपा मिळवण्यासाठी; मनाने बोललेली, हृदयाला स्पर्श करणारी—हे महाबली, आम्हाला भव्य, विपुल संपत्ती दे. जे काही मी तुझ्याकडे मागतो, ते दे, हे इंद्रा—लोकांमध्ये मोठे, अद्वितीय निवासस्थान; स्वर्ग व पृथ्वी एकत्र त्याची स्तुती करो—हे महाबली, आम्हाला भव्य, विपुल संपत्ती दे. मी प्राचीन धनाचा स्वामी आहे; मी नेहमीच टिकणाऱ्या लोकांसाठी धन मिळवतो; लोक मला वडिलाप्रमाणे पुकारतात; मी उपासकाला अन्न वाटतो. मी इंद्र आहे, अडथळा, अथर्वणाचा बळ; मी त्रितासाठी गायी उत्पन्न केल्या, महानांवर विजय मिळवला; मी श्रेष्ठांना पुरुषार्थ दिला, शत्रूंना नाही; मी दधीचि व मातरिश्वान यांना वंश दिला. त्वष्ट्याने माझ्यासाठी लोखंडी वज्र बनवला; देवांनी आपली शक्ती माझ्यात ठेवली; माझा चेहरा सूर्याप्रमाणे अजेय आहे; माझ्या कृतींनी व कर्मांनी ते मला मान देतात. मी हे गोधन, अश्व, सुवर्ण, विपुल, तेजस्वी धन उपासकाला देतो; मी हजारोची राशी भक्तासाठी साठवतो, जेव्हा सोमार्पण व स्तुती मला प्रसन्न करतात. मी, इंद्र, कधीच पराभूत झालो नाही किंवा मृत्यूसमोर बाजूला झालो नाही; जे सोम पिळतात, त्यांनी माझ्याकडे धन मागावे; पूरू, तू माझ्याशी मैत्रीत कधीही कमी पडत नाहीस. ज्यांनी घोड्यांसाठी वज्र युद्धासाठी तयार केला, त्यांना मी पराभूत केले; आव्हान दिल्यावर, मी शत्रूंना, बलवान, गर्विष्ठ, आणि नम्र न होणाऱ्यांना ठार केले. मी एक असूनही, अनेकांशी लढतो; दोन-तीन काय करणार? ओल्या कुटारासारखा, मी अनेक शत्रूंना पाडतो; इंद्र नसलेले मला का निंदतात? मी गूंगू व अतिथिग्वांना अन्न दिले; मी लोकांना वृत्रहंता म्हणून पोसले; पर्णयावर असो वा करंजावर, मी वृत्रसंहारात ऐकले गेलो. जो मला वाकतो, त्याला अन्न व बळ मिळो; तो गोधन देणाऱ्याशी मैत्री करो; मी सभांमध्ये सन्मानित झालो, तर स्तुत्य व गाण्यायोग्य गोष्टी देतो. सोम येथे दिसत नाही, उघड प्रकट होत नाही; तो याला प्रकट करतो; तो, टोकदार शिंगांचा वृषभ, युद्धास उत्सुक, आत बांधलेला, दोन हातांनी उभा आहे. मी आदित्य, वसु, रुद्र यांच्या नियमांचे उल्लंघन करत नाही—देवतांमध्ये देव; त्यांनी मला समृद्धीसाठी घडवावे, अजेय, अपराजित, अभेद्य. मी गायकाला प्राचीन धन देतो; मी अशी प्रार्थना निर्माण करतो, जी मला वृद्धिंगत करते; मी यज्ञकर्त्याचा प्रेरक, प्रत्येक स्पर्धेत साक्षी आहे. देवांनी मला ‘इंद्र’ असे नाव दिले; स्वर्ग, पृथ्वी, जलातील प्राणीही; मी दोन वेगवान, बलवान अश्व जुंपले; मी बलाढ्याला वज्र दिला. मी अत्काला माझ्या सामर्थ्याने नष्ट केले; मी कुत्साला माझ्या शक्तीने मदत केली; मी शुष्णाचा संहारक, वध्र्यश्वाचा संयमक, ज्याने दस्युला आर्य नाव दिले नाही. पित्याप्रमाणे, मी वेतसुला त्याच्या इच्छेसाठी मदत केली; मी तुग्राला कुत्सासाठी व स्मदिभासाठी नमवले; मी यज्ञकर्त्याचा, राजाचा प्रेरक आहे, जेव्हा मी प्रिय न रोखणाऱ्यासाठी विजय मिळवतो. मी मृगयाला श्रुतर्वानसाठी नमवले, जेव्हा त्याने कौशल्याने माझी मदत मागितली; मी विनम्र वेषाला वाकवले; मी सव्यासाठी पाडगृभीला नमवले. मी वृत्रहंतेसारखा, नववास्त्व व बृहद्रथ नावाच्या दासाचा नाश केला; जो माणसांमध्ये मोठा व्हायला व विस्तारायला पाहत होता, त्याला मी आकाशाच्या पलीकडे फेकले. मी सूर्याभोवती वेगवान घोड्यांवर फिरतो, प्रेरितांनी जोराने वाहून नेला जातो; जेव्हा पेषणी दगड, पुरुषांनी प्रेरित, मला हाक मारतो, मी दासाला खाली आणतो, ठोकतो व जिंकतो. मी सप्तपदी नहुष आहे, नहुषांमध्ये सर्वात बलवान; माझ्या सामर्थ्याने मी तुर्वश व यदूला माझी कीर्ती गात केली; मी दुसऱ्या बलाढ्याला नमवले, आणि नव्वद-नऊ गर्विष्ठांना पराभूत केले. मी, वृषभ, पृथ्वीवर सात वाहणाऱ्या नद्यांना त्यांच्या मार्गावर अडवले; मी कर्मकुशल, जल पार करतो, आणि ज्ञानाने मनुपुत्रांसाठी मार्ग शोधतो. त्या वेळी मी त्या प्रवाहांना आधार दिला, जेव्हा देव त्वष्टाही त्यांना धारण करू शकला नाही; गायींच्या थनात लपलेले मौल्यवान दूध, गोड मध, सोम पिळलेला व शुद्ध—हे मीच दिले. अशा प्रकारे, अग्नी आणि इंद्र यांच्या दिव्य कार्यांची, त्यांच्या कृपा, सामर्थ्य आणि भक्तांसाठीच्या वरदानी कृतींची ही पवित्र कथा आहे, जी ऋषींनी स्तुती व प्रार्थनेतून सांगितली.