एका दिव्य आणि प्राचीन काळात, ऋषी आपल्या अनुभवांमधून आणि ज्ञानातून जीवनाचे विविध पैलू सांगतात. ते म्हणतात, "माझ्यासाठी ते अद्भुत असो, जे अद्भुतापेक्षाही अधिक अद्भुत आहे—जेव्हा पुत्र आपल्या पालकांचे ज्ञान शिकतो. पत्नी उत्साहाने पतीला साथ देते; सजलेले, उत्तम जोडपे सौभाग्य घेऊन येवो." ते पुढे वर्णन करतात, "तेच जागा आहे, सर्व बाजूंनी तेजस्वी, जिथे गायी, दूध देणाऱ्या गायीप्रमाणे, जुंपण्यासाठी तयार उभ्या आहेत. जेव्हा कळपाची माता, प्राचीन, सात स्वरूपाच्या आवाजाला जन्म देते." ऋषी सांगतात, "मी तुम्हाला देवांना योग्य अशा निवासस्थानाची घोषणा केली आहे; तुर्वणी रुद्रांसह एकटी जाते. त्यांच्यात वृद्धत्व किंवा मृत्यू असो, या ज्वालांसाठी मध वाहा." पुढे, "पाण्यात लपलेले, ठेवलेले, देवांच्या ऋताचे रक्षण करणारे मला बोलले. इंद्र, जाणकार, तुम्हाला हे समजावून सांगतो; त्या शिकवणुकीमुळे, अग्नि, मी आलो आहे." "जो क्षेत्राची माहिती नसतो, पण जाणकाराच्या मार्गदर्शनाने चालतो, तो मार्गदर्शकाच्या शिकवणुकीने पुढे जातो. हेच शिक्षणाचे कल्याण आहे; तो सरळ मार्ग शोधतो." "आज, जिवंताने हे अन्न खाल्ले; भरलेला, तो वाढला, आईने पोसला. तो तरुण असला तरी वृद्धत्व त्याच्यावर आले; उदार, उत्तम मनाचा, थकला आहे." "हे शुभ कर्म आपण करूया, कुरुश्रवण, विपुल दान देत. दान करणारे उदार असो; हा सोम, जो मी हृदयात ठेवला आहे, तसा असो." ऋषी पुढे म्हणतात, "कोणीही मला लोकांमध्ये बांधले नाही; मी पूषणशिवाय पुढे चाललो आहे. मग सर्व देवांनी मला रक्षण करावे; अधर्म्याचा आवाज उठला आहे." "सर्व बाजूंनी ते मला त्रास देतात, प्रतिस्पर्धी पत्नीप्रमाणे, माझ्या फासऱ्या. असहायता मला दडपते; नग्नता लाज आणते, आणि माझे मन घोड्याप्रमाणे थरथरते." "मूषकांनी लिंग कुरतडावे, अशा प्रकारे, शतशक्ती, ते तुझ्या गायकावर आक्रमण करतात. एकदा, उदार इंद्रा, आम्हांवर कृपा कर; आम्हाला पित्याप्रमाणे अस." "मी कुरुश्रवण, राजा, त्रासदस्यु, उदारांमध्ये सर्वात शक्तिशाली, यांना माझा ऋषी म्हणून निवडतो." "त्याचा रथ तीन तांबड्या घोड्यांनी ओढला जातो, उत्तम मार्गदर्शन मिळतो, ज्यासाठी हजार दानाच्या यज्ञात स्तुती केली जाते." "त्याचे मधुर गीत उपमश्रवस, त्याचे वडील, यांच्यासारखे आहे, आणि त्याने क्षेत्राची विपुलता घोषित केली." "मित्रातिथीच्या वंशज उपमश्रवस या पुत्रावर मी पुकारतो; मी तुझ्या वडिलांचा सन्मान करणारा आहे." "जर मी अमरांवर किंवा मर्त्यांवर राज्य करू शकलो, तर उदार माझ्यासाठी जगावा." "कोणीही, शंभर आत्मा असला तरी, देवांच्या नियमापलीकडे जगत नाही; अशा जूंपणाने तो वेगळा आहे." आता ऋषी एक वेगळ्या अनुभवाकडे वळतात—जुगाराच्या मोहाकडे. "विभीदकाच्या कठीण फळांनी बनलेली पाशे मला उत्तेजित करतात; कोरड्या जमिनीवर टाकल्यावर ते मला आनंद देतात. मुझवत सोमाच्या स्वादिष्ट अन्नाप्रमाणे, जिवंत पाशे मला जागृत करतात." "ती मला न ताडते, न नाकारते; ती माझ्या मित्रांना आणि मलाही दयाळू आहे. एका पाशासाठी मी माझ्या समर्पित पत्नीला सोडले, आणि तिला रडवले." "सासू पत्नीला द्वेष करते, तिला रोखते; दरिद्रीला आधार मिळत नाही. सेवेमुळे थकलेल्या वृद्ध घोड्यासारखा, मी जुगारात मिळालेल्या धनात आनंद मिळवत नाही." "इतरजण उत्सुक जुगाऱ्याच्या पत्नीला स्पर्श करतात, फेकण्यासाठी लालायित. पिता, माता, भाऊ म्हणतात—'आम्हाला तो माहित नाही; त्याला घेऊन जा, तो बांधला आहे.'" "मी ठरवले, पण इतरांशी स्पर्धा केली नाही; जे गेले, त्यांच्यामध्ये मी माझ्या मित्रांपासून मागे राहिलो. तपकिरी पाशे, टाकले गेले, शब्द बोलतात; मी त्यांच्या संमेलनाकडे जातो, पत्नी प्रियकराकडे जावी तसा." "जुगारी सभेत प्रवेश करतो, विचारतो—'मी जिंकणार का?'—त्याचा देह थरथरतो. पण पाशे त्याच्या इच्छेच्या विरुद्ध जातात; ते जिंकल्याचे दुसऱ्यासमोर ठेवतात." "पाशे, त्यांच्या हुक आणि गोड्यांनी, त्रास देतात आणि जळवतात; फसवणारे, जळणारे, ते भाजतात. खेळणाऱ्या मुलांसारखे, ते पराभूतावर हसतात, मधाने झाकलेले, जुगाऱ्याला गौरव देतात." "त्रेपन्न पाशे, हा समूह, नियमाला निष्ठावान, सवितर देवासारखा खेळतो; कठोरही जुगाऱ्याला झुकत नाही, पण राजा देखील त्यांना आदर देतो." "ते खाली सरकतात, वर उडतात; हात नसले तरी हातवाल्याला मात करतात. दिव्य पाशे, थंड असूनही, कोरड्या जमिनीवर टाकले गेले, हृदय जाळतात." "जुगाऱ्याची पत्नी दुःखी, सोडलेली; भटक्या पुत्राची माता विचारते—'तो कुठे आहे?' कर्जात, भीतीने, धन शोधत, तो रात्री इतरांकडे जातो." "स्त्री पाहून जुगारी प्रज्वलित होतो; तो दुसऱ्याच्या पत्नीची आणि भाग्याची इच्छा करतो. सकाळी तो आपले तांबडे घोडे जुंपतो, पण खेळाच्या शेवटी, उपेक्षित अग्नीसमोर पडतो." "तुमच्यात जो मोठ्या समूहाचा नेता होता, पहिला होता, त्याच्यासाठी मी हे सांगतो: मी तुझे धन मागत नाही, मी ते हवे नाही; दहा दिवस मी पूर्वेकडे तोंड करून हे सत्य बोलतो." "पाशे खेळू नकोस; शेतात मेहनत कर, धनात आनंद मान, स्वतःला भाग्यवान समज. तिथे गुरे आहेत, जुगाऱ्या, तिथे तुझी पत्नी आहे; सवितर, उत्तम, मला हे दाखवतो." "मैत्री कर, आमच्यावर कृपा कर; आम्हांवर क्रोधाने येऊ नकोस. तुझा राग, वैर, तुझ्यात येऊ नये; दुसऱ्याचा पाशांचा पाठलाग आमच्यापासून दूर असो." आता ऋषी देवांना पुकारतात, "त्या अग्नी, इंद्राच्या शक्तीने मजबूत, पहाटे प्रकाश आणतात. महान आकाश आणि पृथ्वी, जागरूक राहा; आज आम्ही देवांचा अनुग्रह शोधतो." "आकाश आणि पृथ्वीपासून, मातृसमान नद्या, पर्वत, आश्रयस्थानांपासून आम्ही अनुग्रह मागतो. सूर्य आणि उषा यांच्याकडून दोषरहितपणा मागतो; आज दाबलेला सोम आम्हाला कल्याण देओ." "आकाश आणि पृथ्वी, आमच्या महान मातांनी, आज आम्हाला हानीपासून वाचवावे, समृद्धीसाठी. उषा, उगवून, दुष्टता दूर करावी; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "ही पहिली, तेजस्वी, शुभ उषा आमच्यासाठी चमकावी, उदारांसाठी संपत्तीने समृद्ध असावी. दुष्टांचा राग दूर ठेवू; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "सूर्याच्या किरणांसह वाहणारे, पहाटे प्रकाश आणणारे—ते आज आमच्या गौरवासाठी चमकावेत; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "उषा आमच्यासाठी रोगमुक्तपणे फिरो; अग्नी मोठ्या प्रकाशाने उगवो. अश्विन त्यांच्या रथाला दीर्घायुष्यासाठी जुंपोत; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "सवितर, आज आम्हाला सर्वोत्कृष्ट, उत्तम भाग दे; तूच धनाचा दाता आहेस. धिषणा, संपत्तीची माता, मी पुकारतो; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "देवांचा सत्य वचन आम्हाला हानी करु नये—जे आपण मर्त्यांनी दुर्लक्षित केले आहे. सर्व उषा चमकतात, सूर्य उगवतो; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "आज आपण पवित्र कुश विनविरोध पसरवू; दगडांच्या सभेत, मनाने प्रयत्न करू. आदित्यांच्या संरक्षणात दृढ राहू; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." "देवा, आमच्या पवित्र कुशावर, सभेत या, आणि सात पुरोहितांना आसन द्या. आम्ही इंद्र, मित्र, वरुण, भागाला मदतीसाठी पुकारतो; कल्याणासाठी आम्ही अग्नीला पुकारतो." अशा प्रकारे, ऋषी जीवनातील विविध अनुभव, मोह, शिक्षण, आणि देवांची कृपा यांचा संगम साधतात, आणि सर्वांना कल्याण, शांती, आणि सत्कर्मासाठी प्रेरणा देतात.