पवित्र ऋग्वेदाच्या या मंत्रांमध्ये मृत व्यक्तीच्या अंतिम संस्काराचा, पृथ्वीवरच्या त्याच्या विश्रांतीचा, देवतांचे आवाहन व स्तुती, तसेच अग्नि व इंद्र यांच्या गौरवाचे सुंदर चित्रण केले आहे. संस्काराच्या वेळी, पृथ्वीला अत्यंत स्नेहाने विनंती केली जाते, "हे पृथ्वी, तू त्याच्यावर जड होऊ नकोस, त्याला सहजपणे कव्हर कर, जशी आई आपले बाळ झाकते तशी त्याला आच्छादित कर." पृथ्वीला स्थिर आणि सशक्त राहण्याचा आशीर्वाद दिला जातो, तिच्यावर हजारो प्रमाणात भार ठेवला जातो, आणि तिच्या घरांतून तूप वाहत राहो, ही सर्व आश्रये त्याच्यासाठी असू देत. मग यज्ञासाठी पृथ्वीवर एक लाकूड ठेवले जाते, आणि पूर्वजांना विनंती केली जाते की, ते या स्तंभाला आधार देतात, आणि यम येथे त्याला स्थान देतो. मृत व्यक्तीला पश्चिमेकडे तोंड करून ठेवले जाते, जणू काही पानासारखा, आणि तो पश्चिम दिशेची वाणी स्वीकारतो, जशी एखादा घोड्याच्या लगामाला धरतो. नंतर, देवतांना आवाहन केले जाते, "परत या, आमच्यापासून जाऊ नका; येथेच राहा, तेजस्वी देवहो. अग्नी आणि सोम, परत येणारे, आम्हाला संपत्ती द्या." मृत व्यक्तीला परत आणण्यासाठी, इंद्राला विनंती केली जाते की तो त्याला रोखो, अग्नी त्याला परत आणो. सर्वजण परत यावेत, आपल्या संरक्षणाखाली भरभराटीला यावेत, आणि संपत्ती येथेच राहो. प्रस्थान, आगमन, ओळख किंवा पुढे जाणे—या सर्वांसाठी परत आणणाऱ्या आणि पुनर्संचयित करणाऱ्या रक्षकाला बोलावले जाते. जो कोणी निघून जातो, परत येतो, त्याला रक्षक पुन्हा परत आणो. इंद्र, परत आण, पुन्हा आम्हाला मिळवून दे, जेणेकरून आम्ही जिवंतांसोबत आनंद घेऊ शकू. सर्व दिशांमधून, पृथ्वीच्या चारही कोपऱ्यांतून त्याला परत आणा. यानंतर, मनाला कल्याणाकडे प्रेरित करण्याची प्रार्थना केली जाते. अग्नीची स्तुती केली जाते—तो तरुण, बलवान, सर्वांचा मित्र, कठीणतेने आवरला जाणारा, आणि गायक ज्या प्रकारे आईचे पालन करतात तसा त्याचा सन्मान करतात. भक्त महिलांच्या सेवेतून पोसला गेलेला, तेजस्वी, प्रकाशमान अग्नी सर्वत्र झळकत असतो. तो प्रजांचा नेता म्हणून सर्वत्र जातो, आकाशाच्या टोकापर्यंत पोहोचतो, आणि मेघांशिवाय झळकतो. अग्नीने मानवांच्या अर्पणांना स्वीकारावे, तो यज्ञात उभा राहून, बलवानपणे, गृहाची मापे घेत पुढे येतो. तो सुरक्षित, यज्ञाचा मुख्य भाग, ऐकणारा, आणि सर्वांचा नेता आहे; देवांनी अग्नीला संपत्तीचा धनी बनवले आहे. यज्ञाच्या इच्छेने, प्राचीन व कृपाळू अग्नीला शोधले जाते, त्याला ‘शिलाखंडाचा पुत्र’ असेही म्हटले जाते, तो जीवन देणारा आहे. जो कोणी अग्नीला अर्पणांनी वाढवतो, तो धन्य होतो. अग्नीचे रूप काळे, पांढरे, पिवळे, गडद असे विविध आहे; पण तेजस्वी, वेगवान, लाल, आणि सुवर्णरुपी निर्माता त्याला घडवतो. म्हणून, अग्नी, आमच्या स्तुतिसुमनांनी, अमरांसह, तुझ्याजवळ येऊ दे, आमच्या आवाजातून तुझ्या कृपेशी आम्ही एकरूप होऊ दे, सर्व पोषण, बळ, आणि उत्तम निवास मिळू दे. आम्ही स्वतःच्या स्तुत्यांनी तुला, अग्नी, होतार म्हणून निवडतो, यज्ञासाठी, तुझ्या आनंदासाठी, तेजस्वी अग्निदेव, आमच्या वाणीला स्वीकार. तुला, स्वयंसिद्धांनी अलंकृत केले, घोड्यांचा स्वामी, तुला अभिषेक करणारे ओळखतात—तुझ्या आनंदासाठी, आमच्या अर्पणासाठी. तुझ्यात विधी स्थिर आहेत, जणू कडव्यांनी ओतलेले तुप; काळी आणि पांढरी रूपे—तुझ्या आनंदासाठी, तू सर्व वैभव आमच्या वाणीला वहातो. अग्नी, अमर, सामर्थ्यशाली, तू जे धन विचारात ठेवतोस, ते आम्हाला बळ प्राप्तीसाठी दे, यज्ञात अद्भुत गोष्टी दे. अग्नी, अथर्वणकुलोत्पन्न, सर्व विद्या जाणतो; तो विवस्वताचा दूत झाला, यमाचा प्रिय आणि इच्छित. अग्नी, योग्य विधीत बोलावला जातो, तो सर्व इच्छित धन देतो, भक्ताला सर्व काही पुरवतो. अग्नी, सुंदर पुरोहित म्हणून, यज्ञात स्थापित केला जातो; तुपाचा मुख असलेला, तेजस्वी, द्रुतगामी, तेजस्वी नेत्रांनी युक्त. अग्नी, तुझ्या तेजस्वी ज्वाळांनी तू सर्वत्र पसरतोस, गर्जन करतोस, स्वतःला बळकट करतोस. आनंदात, तू आप्तांत बीज रुजवतोस, आणि प्रसिद्ध होण्याची इच्छा धरतोस. यानंतर, इंद्राविषयी विचारले जाते—आज इंद्र कुठे ऐकू येतो? कुठल्या लोकांत त्याची कीर्ती आहे? मित्रासारखा तो लोकांत बोलला जातो का? तो ऋषींत आहे की गुप्त आहे, स्तोत्रांचा आनंद घेतो का? मग प्रार्थना होते—इंद्र आज येथेच ऐकू येवो, स्तुत्य, वज्रधारी, स्तोत्रांचा इच्छुक; मित्रासारखा, त्याने अद्वितीय कीर्ती मिळवली आहे. तो महानतेचा स्वामी, अतुलनीय सामर्थ्याचा, महान पुरुषार्थ जागवणारा; वज्रधारी, आपल्या प्रिय पुत्राचा पिता. वाऱ्याचे घोडे देवासाठी जुंपले आहेत, वज्रधारी देव, तेजस्वी मार्गावरून वहातो, प्रवासाची स्तुती केली जाते. तो स्वतःच्या स्वभावाने, वाऱ्याच्या वेगवान घोड्यांवर प्रवास करतो; त्याच्याशी कुठलाही मनुष्य चालक किंवा जाणणारा म्हणून स्पर्धा करू शकत नाही. अन्नाच्या इच्छेने आलेले लोक त्याला जणू घरासाठी विचारतात; तो दूर, स्वर्ग व पृथ्वीवरून मानवांकडे येतो. "इंद्रा, आमच्या स्तुतीसाठी, आमच्या उच्च स्तोत्रासाठी येथे ये; आम्ही तुझ्याकडे मदतीसाठी मागतो, ज्या वेळी तू मानवी शत्रू शुष्णाचा वध केला होतास." जो दस्यु, विधीहीन, आमचा शत्रू, व्रतनिष्ठ नाही, अमानुष—त्या दस्युला, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, तू पराभूत कर. इंद्रा, तू वीरांतला वीर, तुझे सहकारीही महान; तुझे दान अनेक ठिकाणी विखुरलेले आहेत, जशी भूमी तुझ्यासमोर नतमस्तक होते. तू त्या वीरांना वृत्राचा वध करण्यासाठी प्रेरित करतोस, वज्रधारी इंद्रा; जरी ज्ञानी, सामर्थ्यशाली लोक लपलेले असले तरी. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये मृत व्यक्तीच्या अंतिम संस्कारापासून, देवतांचे आवाहन, अग्नी व इंद्र यांच्या तेजाचा गौरव, आणि मानव-देव संबंधाचे गूढ व सुंदर चित्रण केले आहे.