सन्माननीय ऋषी आणि यज्ञकर्ते, या वेदिक ऋचांमध्ये मृत्यू, अग्नि, पितर, देवता, आणि जीवन-मृत्यूच्या प्रवासाचे गूढ आणि पवित्र विधान केले आहे. कथा असे उलगडते: यज्ञकुंडात अग्नि प्रज्वलित आहे. यज्ञकर्ता अग्निला नम्रतेने सांगतो, "हे मांसभक्षी अग्निदेव, मी तुला दूर पाठवतो. यमराजांच्या राज्याचा प्रवाह पुढे जाऊ दे. पण दुसरा जातवेद, जो ज्ञानी आहे, तो इथेच राहो आणि देवतांना समिधा पोहोचवो." घरात प्रवेशलेला, मांसभक्षी अग्नि आणि दुसरा जातवेद, या दोघांना पाहून, यज्ञकर्ता म्हणतो, "हे देव, मी तुला पितरांसाठी हव्यांसह, उष्ण आहुती देतो आणि तुझा सर्वोच्च स्थानावर नेतो." हा अग्नि, जो मांस वाहतो, पितरांचा आनंद घेतो, विधीने वाढतो, तोच देवता आणि पितरांना हव्यांची घोषणा करतो. आम्ही तेजाने तुला प्रतिष्ठित करतो, तेजाने तुला प्रज्वलित करतो. हे तेजस्वी अग्निदेव, पितरांना आणि तेजस्वी देवांना या यज्ञस्थळी आण. अग्निदेव, ज्यांना तू जाळले आहेस, त्यांना पुन्हा शमव आणि ते आपल्या देहासह, मांस आणि त्वचेसह, जललोकात पुन्हा उभे राहू दे. हे शीतळ, शीतात; हे तृप्तिदायक, तृप्तीत; बेडकासह उत्तम संयोग होऊ दे. या अग्निला आमच्यासाठी आनंदित कर. त्यानंतर, सृष्टीकर्ता त्वष्टा आपल्या कन्येसाठी पती निर्माण करतो, आणि अशा प्रकारे सर्व जग एकत्र येते. यमाची माता, विवस्वताच्या महापत्नी म्हणून आलिंगन घेऊन अदृश्य होते. अमरांनी तिला मर्त्य लोकांपासून दूर केले, तिच्यासारखी दुसरी निर्माण केली आणि विवस्वताला दिली. मग अश्विनांनी उरलेले उचलून नेले; सरण्यूने दोन जुळ्या मुलांना सोडले. पुषण, जो सर्व प्राण्यांचा रक्षक आहे, तो जाणणारा, या जीवाचे रक्षण करतो. तो तुला पितरांकडे सुपूर्द करतो आणि अग्निदेव देवांना समिधा पोहोचवतो. पुषण तुझ्या जीवनाचे रक्षण करो, पुढच्या वाटेवर तुझी रक्षा करो. जिथे धर्मात्मे राहतात, जिथे तुझे पितर गेले, तिथे सविता देव तुझी स्थापना करो. पुषण सर्व दिशा जाणतो आणि आम्हाला सुरक्षित मार्गाने नेत असो. तेजस्वी, कल्याणकारी, अच्युत देव आमच्या पुढे जावो. पुषण आकाशमार्गावर, पृथ्वीमार्गावर, दोन्ही प्रिय स्थानांमध्ये फिरतो, सर्व प्राण्यांना जाणतो. यज्ञकाळी, उपासक सरस्वतीला हाक मारतात. धर्मात्मे सरस्वतीचे आवाहन करतात; ती यजमानाला धन देओ. रथावर येणारी सरस्वती, पितरांसह आनंदित होत, या पवित्र कुशावर विराजमान हो आणि आम्हाला पोषण दे. पितर सरस्वतीला आळवतात, योग्य आहुतीची इच्छा करतात. ती यजमानाला हजारपटीने संपत्ती देओ. पाणी, आमच्या मातांनो, आम्हाला शुद्ध करा. तुपयुक्त पाण्याने आम्हाला शुद्ध करा. दैवी जल सर्व अपवित्रता दूर करते. मी शुद्ध आणि शुद्धीकृत होऊन तुझ्याकडे येतो. पहिल्या दिवसांपासून वाहणारा थेंब या गर्भात, त्या पूर्वीच्या ठिकाणी पोहोचतो. मी सात ऋत्विजांसह, त्या गर्भातील थेंब अर्पण करतो. तुझा जो थेंब वाहतो, किरण पडतो, ऋत्विज किंवा छन्नातून ओघळतो, तो मी मन आणि वषट्काराने तुला अर्पण करतो. तुझा जे काही थेंब वाहतो, किरण, किंवा कशानेही ओतले जाते, ते बृहस्पती देव समृद्धीसाठी एकत्र ओतू दे. दुधाळ वनस्पती, माझे वचनही दुधाळ आहे. जलाचे दूध हेच दूध आहे; त्या दूधाने आम्हाला एकत्र शुद्ध करा. मृत्यूला उद्देशून सांगितले जाते: "हे मृत्यू, तू तुझ्या मार्गाने दूर जा, जो देवांच्या मार्गापासून वेगळा आहे. आमच्या संततीस, पुरुषांना हानी करू नकोस." जे मृत्युलोकात गेले, त्यांना दीर्घायुष्य मिळो. संतती, संपत्ती वाढो, शुद्ध आणि यज्ञास पात्र व्हावेत. जीवितांनी मृतांपासून दूर वळावे; आजची आमची देवपूजा मंगल होवो. आपण आनंदाने नाचू आणि दीर्घायुष्य स्थापू. मी जीवितांसाठी ही सीमा निश्चित करतो; कोणीही ती ओलांडू नये. ते शंभर शरद जगो, फुलो-फळो, मृत्यू पर्वताएवढा दूर राहो. जसे दिवस एकमेकांनंतर येतात, ऋतू आपापल्या वेळेनुसार येतात, तसंच नंतरचे आधीच्यांना सोडू नये. हे सृष्टीकर्ता, त्यांचे आयुष्य नीट ठरव. उत्साह आणि वृद्धत्व निवडून उभे राहा, योग्य क्रमाने पुढे चला. त्वष्टा आणि उत्तम जन्मासह दीर्घायुष्य मिळो. ही स्त्रिया, विधवा नसाव्यात, चांगल्या पत्नींसारख्या, उटणे आणि तुपाने सजून, अश्रुविना, निरोगी, संततीयुक्त, सृजनाच्या गर्भात प्रथम जावोत. स्त्रीला सांगितले जाते: "उठ, जीवनाच्या जगात ये. जिथे जीवन आहे, तिथे ये. ज्याने तुझा हात धरला, तू त्याची पत्नी झालीस, आता मातृत्वात त्याच्या सोबत आहेस." मृताच्या हातातील धनुष्य घेतो, आमच्या सामर्थ्यासाठी, बळासाठी. आम्ही आणि आमचे पुत्र विजय मिळवू. मातेसमान पृथ्वीला साद घालतो: "हे विशाल, सौम्य, फलदायी पृथ्वी, तू त्याचे रक्षण कर. कोमल युवतीसारखी तू त्याला आपत्तीपासून वाचव." पृथ्वीला विनंती—"उठ, त्याच्यावर दबाव टाकू नको. सहज उघड, सहज विभाग. आई जशी बाळाला झाकते, तशी तू त्याला झाक." पृथ्वी स्थिर, मजबूत राहो; हजार माप तिच्यावर रहो. तिची तुपाने भरलेली घरे त्याचे आश्रयस्थान ठरो. मी तुझ्यासाठी पृथ्वी उभी करतो, हे लाकूड निवासासाठी ठेवतो. पितर हे स्तंभ धरून ठेवोत; यम इथे तुझे स्थान ठरो. मला पश्चिमेकडे बसवले आहे, पानासारखे. मी पश्चिमेचे वचन घेतले, जसे घोड्याचे लगाम पकडतो. पुन्हा मागे फिर, आमच्यापासून जाऊ नकोस, येथेच राहा, तेजोमय. अग्नि आणि सोम, परत येणाऱ्यांनो, आम्हाला संपत्ती द्या. त्याला परत आणा, पुन्हा येथे स्थिर करा. इंद्र त्याला रोखो, अग्नि परत आणो. हे परत येऊ देत, आमच्या रक्षणाखाली वाढो. अग्निदेव, संपत्ती इथेच राहो. प्रस्थान, परत येणे, ओळख किंवा बाहेर पडणे—मी त्या रक्षकाला हाक मारतो जो परत आणतो. जो कोणी प्रस्थान करतो, परत येतो, त्याला रक्षक परत आणो. परत ये, पुन्हा आण, इंद्रा, आम्हाला तो पुन्हा मिळो. आम्ही जीवनासह आनंद घेऊ. अशा प्रकारे, या ऋचांमधून जीवन, मृत्यू, पितर, अग्नि, पृथ्वी, सरस्वती, पुषण, त्वष्टा, इंद्र, यम, आणि संपूर्ण सृष्टीच्या चक्राचा गूढ आणि मंगल प्रवास उलगडतो. जीवन आणि मृत्यूच्या सीमारेषांवर, देवतांच्या कृपेने, मानवाचा आत्मा शुद्धी, पुनरागमन, आणि अमरत्वाच्या शोधात पुढे जातो.