एकदा ऋषी यज्ञकुंडाजवळ बसले होते. त्यांनी आपल्या पूर्वजांना, म्हणजेच आशीर्वाद देणाऱ्या आणि विष्णूच्या वंशाचा आणि त्याच्या महान पावलांचा स्मरण केला. हे पूर्वज, जे पवित्र कुशावर विराजमान होते आणि आपल्या सामर्थ्याने सोमरसाचा आस्वाद घेत होते, त्यांना त्यांनी आपल्या या यज्ञात आमंत्रित केले. "हे पवित्र कुशावर बसलेले पूर्वजांनो, या समिधा आम्ही तुमच्यासाठी तयार केल्या आहेत, त्या स्वीकारा. कृपा करून मदतीसह आणि शांततेसह या आणि आम्हाला अहितरहित, कल्याणकारी आशीर्वाद द्या," असे त्यांनी विनवले. पुन्हा एकदा, ऋषी म्हणाले, "हे आमंत्रित पूर्वजांनो, तुम्ही सोमरसात रममाण होता, प्रिय आसनांवर बसलेले आहात—कृपा करून या, ऐका, बोला आणि आम्हाला संरक्षण द्या." "दक्षिण दिशेला बसून, उजवे गुडघे वाकवून, सर्व पूर्वजांनो, हे यज्ञ स्वीकारा. आम्ही जाणीवपूर्वक किंवा अजाणतेपणी काही चूक केली असेल, तरी कृपा करून आम्हाला त्रास देऊ नका." "प्रभाताच्या कुशीत बसलेल्या पूर्वजांनो, भक्ताला संपत्ती द्या, त्याच्या पुत्रांना खजिना द्या आणि येथे बळ प्रदान करा," अशी प्रार्थना त्यांनी केली. "आमचे ते पूर्वज, जे सोमरसात आनंद मानतात, ज्यांनी प्रथम सोमयज्ञात भाग घेतला, ते वसिष्ठ—यम त्यांच्याबरोबर आनंद मानो, आणि ते आपल्या इच्छेनुसार ही समिधा स्वीकारोत." "देवतांमध्ये तहानलेले, यज्ञकर्मात निपुण, स्तुती करणारे जे पूर्वज आहेत—हे अग्निदेव, त्यांना येथे आण; ते आशीर्वाददाते, खरे पूर्वज, ऋषी, यज्ञस्थळी विराजमान." "जे खरे पूर्वज समिधा स्वीकारतात, आहुती पितात, इंद्र व देवतांसोबत रथात बसतात—हे अग्निदेव, देवांनी स्तुतिलेले, दूर व जवळचे असे हजारो पूर्वज येथे आणा." "हे अग्निदेवांनी भक्षण केलेले पूर्वजांनो, या, प्रत्येक आसनावर बसा, योग्य मार्गदर्शनाने बसा; भक्तीने अर्पण केलेल्या समिधा पवित्र कुशावर ग्रहण करा आणि सर्व प्रकारचे वीर्यवान धन द्या." "हे अग्निदेव, सर्व जन्मांचे जाणणारे, तू सुवासिक समिधा पूर्वजांना अर्पण केल्या आहेत; त्यांनी आपल्या सामर्थ्याने त्यांचा आस्वाद घेतला. खरंच, हे देव, भक्तीने अर्पण केलेले समिधा तू स्वीकारतोस." "कोणतेही पूर्वज येथे असोत किंवा नसोत, जे आपल्याला ज्ञात असोत किंवा अज्ञात असोत—तू, सर्व जन्मांचा जाणणारा, त्यांचे मार्ग जाणतोस. या उत्तम प्रकारे केलेल्या यज्ञासह समिधा स्वीकार." "जे अग्निने भक्षण केलेत आणि जे नाही, जे स्वबळाने स्वर्गमध्येत आनंद मानतात—त्यांच्यासह आम्हाला सत्पुरुषांच्या लोकात ने, आणि हे शरीर योग्य प्रकारे घडव." यानंतर, मृत्यूच्या यज्ञात अग्निदेवाला विनंती केली गेली, "हे अग्निदेव, त्याला पूर्णपणे भक्षण करू नकोस; त्याची त्वचा, शरीर जाळू नकोस. तू शुद्ध केल्यावर, सर्व जन्मांचा जाणणारा, त्याला पूर्वजांकडे पाठव." "तू शुद्ध केल्यावर, त्याला लपेटून पूर्वजांकडे पोहोचव. तो जेव्हा सत्पुरुषांच्या लोकात जाईल, तेव्हा तो देवांच्या इच्छेचा अधीन होईल." "त्याचे डोळे सूर्याकडे जावोत, श्वास वाऱ्याकडे जावो; योग्य मार्गाने स्वर्ग व पृथ्वीला जावो. त्याचे अवयव वनस्पतींमध्ये राहो, आणि पाण्यात त्याचे स्थान असेल तर तिथे जावो." "अजन्म भाग तपश्चर्येने शुद्ध होवो; तुझ्या ज्वाळा, तुझ्या उष्णतेने त्याला शुद्ध कर. शुभ रूपांनी, सर्व जन्मांचा जाणणारा, त्याला सत्पुरुषांच्या लोकात घेऊन जा." "त्याला पुन्हा, हे अग्निदेव, समिधेत अर्पण झालेल्या, पूर्वजांकडे पोहोचव; उरलेले आयुष्य जवळ येवो आणि राहो, शरीर पुन्हा एकत्र येवो." "कोणत्याही काळ्या पक्ष्याने, मुंगीने, सर्पाने किंवा हिंस्र प्राण्याने तुला इजा केली असेल, तर अग्निदेव आणि सोमदेव त्याला निरुपद्रवी करो, विशेषतः जर एखाद्या ब्राह्मणाने तुझ्यात प्रवेश केला असेल." "अग्निच्या कवचाने स्वतःला झाका, गायींनी वेढलेले, संपत्ती व स्निग्धतेने भरून घ्या. हे बलवान, आनंदाने आणि शक्तीने तुला पुढे नेत आहोत; तुझ्याभोवती असणाऱ्यांना तू घट्ट धर." "हे अग्निदेव, हे पात्र भक्षण करू नकोस; ते देवांना आणि सोमपान करणाऱ्यांना प्रिय आहे. हे पात्र देवांच्या पानासाठी आहे; त्यात अमर देव आनंद मानतात." "मांसभक्षी अग्निला दूर पाठवतो; यमाच्या राज्याचा प्रवाह पुढे जावो. हा दुसरा जातवेद येथे राहो, जाणणारा, देवांना समिधा नेण्यासाठी." "जो अग्नि तुझ्या घरात मांसभक्षक म्हणून आला आहे, त्याला आणि या दुसऱ्या जातवेदाला पाहून, मी त्याला पूर्वजांच्या यज्ञासाठी, त्या देवाला, उष्ण आहुतीसह सर्वोच्च स्थानात नेतो." "जो अग्नि मांस वाहतो, पूर्वजांचा आस्वाद घेतो, यज्ञाने वाढतो—तोच देवांना आणि पितरांना समिधा जाहीर करतो." "प्रकाशाने आम्ही तुला बसवतो, प्रकाशाने प्रज्वलित करतो; हे तेजस्वी, पूर्वजांना आणि तेजस्वींना या यज्ञात आण." "ज्यांना तू, अग्निदेव, जाळलेस, त्याला पुन्हा विझव; तो येथे शरीर, मांस व त्वचेसह पाण्याच्या लोकात उभा राहो." "हे शीतल, शीतात; हे ताजेतवाने, ताजेपणात; बेडकासोबत उत्तम एकत्रता होवो. हा अग्नि आमच्यासाठी प्रसन्न होवो." यानंतर, सृष्टीच्या गूढ कथा सांगितल्या गेल्या. त्वष्टृने आपल्या कन्येसाठी पती निर्माण केला; त्यामुळे हे सर्व जग एकत्र आले. यमाची आई, आलिंगनानंतर, विवस्वताची पत्नी म्हणून अदृश्य झाली. अमरांनी तिला मर्त्यांपासून दूर नेले, तिच्या रूपाची दुसरी प्रतिमा तयार केली आणि ती विवस्वताला दिली. मग अश्विनांनी उरलेले उचलले; सरण्यूने दोन जुळ्यांना सोडले. पुषण, सर्वज्ञ, हा प्राण्यांचा रक्षक, कधीही गायी गमावत नाही, तो या जीवाला पूर्वजांकडे सोपवतो, आणि अग्नि देवांना उत्तम दान करतो. "पुषण, सर्वजीवनरक्षक, तुझ्या जीवनाचे रक्षण करो; पुढील मार्गावर तो तुझी रक्षा करो. जिथे सत्पुरुष राहतात, जिथे तुझे पूर्वज गेले, तिथे देव सविता तुला ठेवो." "पुषण हे सर्व क्षेत्र जाणो आणि आम्हाला सुरक्षित मार्गाने नेवो. तेजस्वी, सर्वशक्तिमान, कल्याणदायक, कधीही न अपयशी होणारा, मार्ग जाणणारा, आमच्यासमोर येवो." "पुषण स्वर्गमार्गावर, पृथ्वीमार्गावर जन्मला; तो दोन्ही प्रिय निवासांमध्ये जातो-येतो, सर्व प्राण्यांना जाणतो." यज्ञकर्ते सरस्वतीचे आवाहन करतात. "सरस्वती, यज्ञात उपस्थित, सत्पुरुष तुझी प्रार्थना करतात; तू यज्ञकर्त्याला संपत्ती प्रदान कर." "हे सरस्वती, रथावर येणारी, पूर्वजांसह आनंदी, पवित्र कुशावर बस, आनंद मान आणि मायेसारखी आम्हाला पोषण दे." "पूर्वज सरस्वतीचे आवाहन करतात, जी यज्ञात सहभागी होते, योग्य आहुती शोधते. येथे, समृद्धी व संपत्तीचा हजारपट भाग यज्ञकर्त्यांना दे." "पाणी, आमच्या मातांनी, त्याचे शुद्धीकरण करो; तूपयुक्त पाणी आम्हाला तुपाने शुद्ध करो. दैवी पाणी सर्व मलिनता दूर करते; मी तुझ्याकडे शुद्ध आणि शुद्ध झालो आहे." "पहिल्या दिवसांपासून प्रवाहित झालेला थेंब, या गर्भात आणि पूर्वीच्या ठिकाणी पोहोचला. तो थेंब मी सात ऋत्विजांसह अर्पण करतो." "तुझा जो कोणता थेंब वाहतो, जो किरण वेदीवर पडतो, ऋत्विज, गाळणी, किंवा हातून पडतो, तो मी मनापासून आणि वषट्-घोषाने तुला अर्पण करतो." "तुझा जो थेंब वाहतो, जो किरण किंवा जो काही चमच्याने ओतला जातो, तो बृहस्पती देव समृद्धीसाठी एकत्र ओतू दे." "दुधाळ वनस्पती, दुधाळ माझे वचन; पाण्याचे दूध खरेच दूध आहे; त्याने मला एकत्र शुद्ध करो." अशा प्रकारे ऋषींनी आपल्या पूर्वजांना, अग्निदेवाला, देवांना आणि नद्यांना भक्तिभावाने आवाहन केले, त्यांच्या कल्याणासाठी, शुद्धीसाठी आणि सदैव स्मरणासाठी हे यज्ञ केले.