या ऋग्वेदातील मंत्रांमध्ये विश्वाच्या आद्य आणि दिव्य शक्तींचा वर्णन आहे, विशेषतः विष्णु आणि अग्नी यांच्या विविध रूपांचा आणि कार्यांचा. कथा अशी सुरू होते— विष्णु, सर्वश्रेष्ठ ज्ञान असणारा, शक्तिशाली आणि तिसऱ्या जगाचा रक्षक म्हणून जन्माला आला. ज्यावेळी ज्ञानी लोकांनी त्याचे दूध तयार केले, तेव्हा त्यांनी आपापल्या मार्गाने त्याची पूजा केली. त्यामुळे, पोषण करणाऱ्या मातांनी अन्न घेऊन ज्या देवतेकडे येतात, तो वाढतो, पोषणाने चालतो, आणि नवे रूप घेऊन पुन्हा परत येतो; मानवांमध्ये तो पुरोहित बनतो. अग्नी, तेजस्वी रथावर स्वार, यज्ञाचा चिन्ह, देवतेच्या महानतेने विरोधक, आणि तेजाने यशस्वी, तो लोकांचा पाहुणा आहे. पृथ्वीच्या नाभीप्रमाणे अग्नी वस्त्र आणि अलंकार धारण करतो; उज्ज्वल जन्म घेऊन, इलाच्या पायाशी, तो मुख्य पुरोहित, राजा आणि देवांचा शासक बनतो. स्वर्ग आणि पृथ्वी अग्नीला नेहमी पुत्रासारखे पोसतात; अग्नी, सर्वात तरुण आणि तेजस्वी, शक्तीने देवांना येथे आणतो. अग्नी, ऋतूंचा ज्ञाता, देवांना तृप्त करतो; तो सर्वात पूजनीय दिव्य पुरोहित आहे. तो लोकांचा पुरोहित आणि शुद्ध करणारा, संपत्ती देणारा, धर्मशील; 'स्वाहा' उच्चारून आम्ही यज्ञ करतो; अग्नी, पूजनीय, देवांची पूजा करतो. आम्ही देवांच्या मार्गावर आलो आहोत; जे शक्य आहे ते करतो; अग्नी, जाणून, यज्ञांची व्यवस्था आणि ऋतू ठरवतो. जेव्हा आम्ही तुमच्या व्रतांचे उल्लंघन करतो, कमी ज्ञानी असतो; अग्नी, ज्ञाता, सर्व काही भरतो आणि ऋतूंनुसार देवांची व्यवस्था करतो. जेव्हा माणसे दुर्बल मनाने, कौशल्यशून्य, यज्ञाकडे लक्ष देत नाहीत, अग्नी, पुरोहित म्हणून, शक्ती जाणून, ऋतूंनुसार देवांची पूजा करतो. सर्व यज्ञांचे दृश्यमान चिन्ह, तेजस्वी ध्वज, निर्माता अग्नीला उत्पन्न करतो; श्रेष्ठ लोकांचे अनुसरण करून, संपत्ती आणि सर्वत्र मिळणाऱ्या देणग्यांची पूजा करतो. अग्नीला स्वर्ग, पृथ्वी, जल, त्वष्ट्र आणि श्रेष्ठ जन्म घेतलेल्यांनी उत्पन्न केले; पूर्वजांचा मार्ग अनुसरून, तेजस्वी अग्नी, प्रज्वलित होतो. राजा अग्नी, आनंद प्रज्वलित होतो, कौशल्यासाठी तीव्र, तेजस्वी आणि स्पष्ट; ज्ञानी, मोठ्या तेजाने चमकतो, शुभ्र अग्नी स्तुतीला पात्र ठरतो. अंधाररूपी स्त्री, तिच्या रूपाने, तरुण कन्येला जन्म देते; ती सूर्याच्या तेजाला वर उचलते, आनंद स्वर्गातील संपत्तीने चमकतो. सौभाग्यवान एकत्र येतात; प्रियकर मागून आपल्या बहिणीकडे जातो; अग्नी स्पष्ट चिन्हांसह, स्वर्गीय रंगांनी, सौंदर्याने स्थान घेतो. त्याचे हालचाली, महानांसारख्या, लपून राहत नाहीत; अग्नीचे साथीदार, शुभ, प्रज्वलित होतात; श्रेष्ठ, बलवान, स्तुत्य, त्याचे श्वास रात्री विविध तेजाने चमकतात. त्याचे श्वास, गूंजणाऱ्यांसारखे, तेजस्वी, महान, प्रकाशमान; ज्येष्ठ, बलवान, खेळकर, प्रचंड किरणांसह, आकाशाला हानी करत नाही. त्याची शक्ती दिसते, लपलेली नाही; गूंजणाऱ्या सहायकांसह प्रयत्नशील; प्राचीन, तेजस्वी, सर्वात दिव्य, आनंदितांसह, आनंद सर्वत्र पसरतो. तो आपल्याला वाहून नेईल, आपल्यासोबत बसेल, स्वर्ग आणि पृथ्वीचा आनंद, तरुण; अग्नी, श्रेष्ठ जन्म घेतलेला, श्रेष्ठ घोड्यांसह, वेगवान, वेगवान येथे येवोत. मी अग्नीला अर्पण करतो, माझा विचार पाठवतो, जेणेकरून तू यज्ञात आमच्या स्तुतीस पात्र ठरशील; वाळवंटातील पाण्यासारखा, तू पूजकासाठी स्रोत आहेस, प्राचीन राजा. लोक, गायी उबदार गोठ्यात जातात तशा, अग्नीला येतात; तो देवांचा आणि मर्त्यांचा दूत आहे, महान प्रकाशांमध्ये फिरतो. अग्नी, बालकासारखा, पोसला जातो, माता त्याला घेऊन संगती शोधते; तो नदीच्या प्रवाहावरून, उत्सुक, प्रयत्नशील, मुक्त पशूसारखा पुढे जातो. आम्ही मूर्ख नाही, पण ज्ञानी; आम्ही तुझी महानता जाणतो, अग्नी; तू गोठ्यात पडतोस, जिभेने फिरतोस, गृहस्वामी तरुणीला भेटतो. तो घरात जन्म घेतो, नवीन, जंगलात उभा राहतो, राखाडी धूरध्वज; तृप्त न होणारा, वृषभासारखा, पुढे जातो, ज्ञानी आणि मर्त्य त्याला मार्गदर्शित करतात. शरीर-चोरासारखा, जंगलात लपलेला, दहा पट्ट्यांनी बांधलेला; अग्नी, हे तुझे नवीन विचार, तेजस्वी भागांनी रथ जोड. तुला प्रार्थना आणि नमस्कार, जन्मांचा ज्ञाता, आणि ही स्तुती, नेहमी पोषण देणारी; आमच्या मुलांना, संततीला, शरीराला, अग्नी, सतत रक्षण कर. एकमेव महासागर, संपत्तीचा आधार, आमच्या हृदयातून, अनेक जन्मांचा, तो पाहतो; तो जुळ्या मातांच्या थनाला हलवतो, स्रोताच्या कुशीत, पक्ष्याचा मार्ग निश्चित करतो. वृषभ, एकसारखे वस्त्र घालून, क्रीडारत घोड्यांसोबत जुळतात; कवी सत्याचा मार्ग जपतात, गुप्तपणे नावें ठेवतात, दूरचे. सत्य आणि मायावी एकत्र येतात, त्यांनी बालकाला जन्म दिला, पोसले; सर्वांच्या नाभीवर फिरणारा, स्थिर, कवी मनाने धागा विणतात. सत्याच्या मार्गासाठी, श्रेष्ठ जन्म घेतलेले, यज्ञ एकत्र येतात, स्वर्गातून शक्ती मिळवतात; दोन जग, अलंकारित, तुप आणि मधुर अन्नाने पोसले जातात. ज्ञानी, दिसावा अशी इच्छा, सात बहिनींची मुक्तता करतो, मधुर नद्या; शोधून, मध्य आकाशात प्राचीन गोठा सापडतो, पूषणचे लपलेले स्थान. कवींनी सात सीमा तयार केल्या; त्यातील एक वेगळी, ओलांडणे कठीण. लोखंडाचा स्तंभ खोल आधारात, मार्गांच्या विस्तारात, आधारांमध्ये उभा आहे. सत्व आणि असत्व, उच्च स्वर्गात, अदितीच्या गर्भात, दक्षाच्या जन्मावेळी होते. अग्नी आपल्यासाठी प्रथम जन्मलेला, प्राचीन वृषभ आणि गाय आहे. हा तोच आहे, ज्याच्या आश्रयात, नवीन स्तुतिंसह, गायक अग्नीच्या कृपेने बलवान होतो; जो, ऋषींच्या महान प्रकाशांमध्ये, तेजाने फिरतो. जो किरणांनी चमकतो, अग्नी, देवांसह नेहमी सत्य, थकून न जाता, मित्रांमध्ये मैत्री पसरवतो, घोड्यांमध्ये धावपटूसारखा. जो सर्व दिव्य साहाय्याचा शासक, पहाटे सर्व जीवनाचा शासक, ज्यात, अग्नी, मनाने अर्पण ठेवले जाते, श्रेष्ठ रथवान, शक्तीने आधार देतो. शक्तीने बलवान, स्तुतिंमध्ये आनंदित, तो देवांकडे वेगाने येतो, अर्पणासाठी उत्सुक; सौम्य होतृ, यज्ञासाठी योग्य, अग्नी, देवांसह मिश्रित, अर्पणाचा स्वाद घेतो. त्या अग्नीला शब्दांनी आणि नमस्काराने सन्मान दे, इंद्रासारखा, नेहमी विजयी; ज्याला ज्ञानी विचारांनी स्तुती करतात, जन्मांचा ज्ञाता, बलवान, अर्पणासह. ज्यात सर्व संपत्ती एकत्र आली, सात लगाम असलेल्या घोड्यांसारखी स्पर्धेत; अग्नी, आम्हाला सर्वात इंद्रसारखे आणि वातसारखे साहाय्य दे, जवळ आण. मग, अग्नी, तुझ्या महानतेने, बसून, जन्मताच अर्पण बनतोस; देवांनी तुझे चिन्ह अनुसरले, आणि प्रथम मातांनी तुला वाढवले. अशा प्रकारे, या मंत्रांनी अग्नीच्या विविध रूपांचे, कार्यांचे, आणि विश्वातील त्याच्या स्थानाचे वर्णन केले आहे. अग्नी देव, पुरोहित, संदेशवाहक, पोषणकर्ता, आणि सर्व देवांचा पूज्य आहे; तो यज्ञाचा केंद्रबिंदू, ज्ञानाचा स्रोत आणि सर्व जीवांचा रक्षक आहे.