हे ऐका—सोमरसाच्या या पवित्र प्रवासाची सुंदर कथा! सोम, हा दिव्य रस, त्याच्या तेजस्वी आणि मोहक स्वरूपाने सजला आहे. त्याच्या शुद्धतेमुळे आणि सामर्थ्यामुळे तो भक्तांना सर्व संकटांतून सुरक्षितपणे पार नेतो, त्याची उर्जित शक्ती आणि आनंद सर्वत्र प्रकट होते. मानवांना स्पष्टपणे दिसणारा सोमाचा प्रवाह, सत्याने देवांना आवाहन करतो, आकाश व्यापतो. बृहस्पतीच्या गर्जनेसारखा तो झळाळतो; समुद्रही जणू त्याच्या अर्पणासाठी हलवले गेले आहेत. हा बलाढ्य सोम, गायींनी वेढलेला, तेजस्वी योनित चढतो आणि कुठलाही अपाय न होता, इंद्रासाठी मोठ्या आनंदाचा स्रोत बनतो. त्याच्या शुद्ध रसामुळे दानशूरांचे आयुष्य आणि कीर्ती वाढते. इंद्राच्या उदरात हा अत्यंत आनंददायक सोम शुद्ध होतो, पोषण घेऊन शुभ कीर्ती मिळवतो. तो पुढे पाहत, सर्व लोकांमध्ये पसरतो—हा खेळकर, पिंगट, वेगवान वृषभ सतत वाहत राहतो. देवांसाठी मधुर, हजारो धारांनी तो दहा बोटांनी पिळला जातो. पुरुषांनी दगडांनी पिळल्यावर, हा सोम देवांसाठी विजयशाली होतो. पान्यांमध्ये, दगडांनी आणि दहा बोटांनी पिळला गेलेला, हा मधुर वृषभ सोम, इंद्राला आणि देवांना आनंदित करतो. नदीच्या लाटेसारखा, शुद्ध झालेला सोम पुढे वाहतो. त्याचे लाटा तेजस्वीपणे इंद्राच्या उदराकडे जातात; दही आणि कीर्तीने वाढवलेले हे सोम वीराला—इंद्राला—गायींच्या दानासाठी आनंद देतात. सोम आता कलशांमध्ये पोहोचतो, जणू अमर, वेगवान, बलाढ्य रथिकासारखा. तो देवांचे दोन्ही जन्म जाणतो आणि इथे-तिथे सर्वत्र पोहोचतो. "हे शुद्ध सोम, आमच्याकडे ये, आम्हाला संपत्ती दे, महान दान देणारा हो," अशी भक्तांची प्रार्थना आहे. "आम्हाला वसुंसाठी बळ दे, मृत्यू आमच्यावर येऊ देऊ नकोस, आम्हाला वंचित करू नकोस." शुद्ध सोमासोबत पूषण, मित्र, वरुण, बृहस्पती, मरुत, वायु, अश्विन, त्वष्टृ, सविता, यम आणि सरस्वती हे सर्व देव एकत्र येवोत. आकाश आणि पृथ्वी, अर्यमन्, अदिती, भग, नरशंस, विशाल मध्यप्रदेश आणि सर्व देव शुद्ध सोमात आनंद मानोत. हा पिंगट, बलाढ्य सोम, आपल्या दोन अश्वांवर आरूढ होऊन, गर्जना करीत, जणू सामर्थ्यशाली राजा, शुद्ध होऊन, अखंड गाळणीत फिरतो—गरुड जसा तुपाने भरलेल्या घरट्यात पोहोचतो तसा. प्रेरणादायक सोम, तू सृष्टीकर्त्याच्या महत्तेचा शोध घेतोस; सजवलेल्या घोड्यासारखा बक्षिसासाठी धावतोस; आमच्यावर कृपा कर, अपाय दूर कर, तुपाचा वस्त्र चढवून गाळणीत फिर. पर्जन्य हा शिंगवाला, पानांनी सजलेला वृषभाचा पिता; पृथ्वीच्या नाभीवर त्याने पर्वतात निवास केला आहे. त्याच्या बहिणी असलेल्या नद्या एकत्र येतात आणि यज्ञस्थळी दगडांजवळ बसतात. जशी पत्नी पतीजवळ प्रसन्न असते, तशी आमच्या कल्याणासाठी तू प्रसन्न हो. "हे सामर्थ्याच्या गर्भा, मी तुला बोलतोय—कलशांमध्ये चांगल्या जीवनासाठी वावर, दोषरहित सोम, जागा हो." पूर्वीप्रमाणे, हे सोमरस, तू शंभर-हजार बक्षिसे दिलीस; आता पुन्हा स्वतःला शुद्ध कर, नवीन संपत्ती मिळव. पाण्याही तुझ्या आज्ञेचे पालन करतात. तुझ्या गाळणीचे जाळे पसरले आहे, प्रार्थनेच्या अधिपते; तू सर्व रूपांना व्यापतोस. जणू कुणालाही अपाय होत नाही, तसे तुझ्या शुद्धतेचा लाभ घेणारे एकत्र येतात. उषःकाळी तेजस्वी, डागाळलेला वृषभ प्रकाशतो, लोकांना बळ देतो; ऋषी आपल्या मंत्रांनी त्याचे मापन करतात, पितरांनी मानवदृष्टीने गर्भ ठेवला आहे. गंधर्व आपल्या स्थानाचे रक्षण करतो, अद्भुत सोम देवजन्मांचे रक्षण करतो; संपत्तीचा स्वामी शत्रूला पकडतो, मधुरतेचा सर्वोत्तम भाग चाखतो. समृद्ध अर्पण युक्त सोम, आकाशरूपी वस्त्र परिधान करून, यज्ञात फिरतो; गाळणीच्या रथावर आरूढ होऊन, हजारो धारांनी महान कीर्ती मिळवतो. हे सोम, शुद्ध हो, देवांचा आनंद, लोकांत ज्ञानी, पाण्यात इंद्र, वरुण, वायु यांच्यासाठी; आज आम्हाला विस्तृत संरक्षण आणि कल्याण दे, दिव्य वंशाची स्तुती कर, दूरदृष्टी असलेला. अमर सोम जगांमध्ये स्थित आहे; तो सर्वत्र फिरतो, एकत्र आणि विखुरलेल्या गोष्टींचे निर्माण करतो, इच्छांचा पाठपुरावा करतो, सूर्यप्रकाशासारखा तेजस्वी होतो. गायींसह, वनस्पतींमध्ये दाबला गेलेला सोम, देवांची कृपा मिळवण्यासाठी येतो; वीजेसह दाबला गेलेला सोम, इंद्र व देवांना आनंदित करतो. हा सोम शुद्ध होत, हजारो विजय मिळवतो, प्रेरणादायक वाणी जागवतो, शांतांना जागृत करतो; तो समुद्राकडे वाऱ्यांसह उंचावतो, कलशांमध्ये इंद्राच्या हृदयात बसतो. दुधाळ गायी, सूर्याला जाणून, सोमाजवळ येतात, त्याचा पोषक रस विचारांनी ओळखतात. विजयी रस शुद्ध होतो, तो ऋषी, कवी, काव्याने, सूर्यप्रकाशात झळाळतो. "हे सोम, इंद्रासाठी उत्तम प्रकारे दाबला गेलास, प्रवाहित हो, अपायापासून मुक्त राहा, असुरांवर विजय मिळव. दुटप्पी लोकांना तुझा रस मिळू देऊ नकोस, दानशूर थेंब येथे राहू देत," अशी प्रार्थना होते. "युद्धात आम्हाला प्रेरणा दे, शुद्ध सोम, तू देवांचा आनंद आहेस; शत्रूंना नष्ट कर, बंधने तोड, इंद्राला सोम पाज, आमचे रक्षण कर." अपघातरहित सोम, तू शुद्ध आणि अत्यंत मद्यपानासारखा आहेस; तू इंद्रासाठी सर्वोच्च प्रेरणा होतोस. अनेक ज्ञानी तुझ्या स्तुती करतात, तू जगाच्या हृदयात स्थान घेतोस. हजारो धारांनी, शंभरपट अद्भुत सोम, इंद्राला प्रिय, इच्छित मधुरता घेऊन शुद्ध होतो; तो शेतात विजय मिळवतो, पाण्यांवर विजय मिळवतो—"आम्हाला विस्तृत मार्ग दे, दानशूर सोम." गायींसह, कलशात पिळला जातो, गाळणीमधून अपवित्रता दूर करतो; शुद्ध होऊन, जणू जुआमधून सोडवलेला घोडा, इंद्राच्या उदरात प्रवेश करतो. देवजन्मासाठी मधुरतेने वाह, इंद्रासाठी, दानशूरांसाठी वाह; मित्र, वरुण, वायु, बृहस्पती यांच्यासाठी मधुरतेने वाह, अडथळ्याविना, मधुर सोम. दहा बोटांनी तुला कलशात शुद्ध करतात; प्रेरितांच्या विचारांनी तुझ्या स्तुतीचे सूर उमटतात; शुद्ध सोम स्तुतीसह येतात—हे आनंददायक सोम, इंद्रात प्रवेश करतात. शुद्ध होऊन, तू महान सामर्थ्याकडे, गायींनी समृद्ध विस्तृत जागेकडे, विशाल आश्रयाकडे पुढे जातोस; तुझ्या आवरणाने आम्हाला रोखू नकोस—सोम, तुझ्यासह आम्ही संपत्तीवर संपत्ती जिंकू. ज्ञानी वृषभ आकाशात चढला; ऋषी दोन तेजस्वी लोकांतून झळाळतो; राजा गर्जना करीत गाळणीतून जातो—दृष्टी असलेले पुरुष स्वर्गातील अमृत काढतात. आकाशात, मधुर जिभेने, तेजस्वी देव पर्वतावर वास करणाऱ्या वृषभाला दूध काढतात; पाण्यात वाढणारा थेंब, समुद्रात, नदीच्या लाटेतून, मधुरतेने युक्त गाळणीत प्रवेश करतो. आकाशात, प्राचीन अनेक स्तोत्रे उडणाऱ्या गरुडाची स्तुती करतात; विचार सोन्याच्या पक्ष्याचा, तेजस्वी बालकाचा, पृथ्वीवर उभा असलेल्या तेजस्वी सत्त्वाचा शोध घेतात. वर, गंधर्व आकाशात आपले स्थान घेतो, सर्व रूपांचा अनुभव घेतो; त्याचा तेज, शुद्ध प्रकाशाने, पृथ्वी आणि आकाश या दोन मातांना प्रकाशित करतो. गतीशील, शुद्ध सोमाचे आनंददायक प्रवाह वेगवान घोड्यांसारखे धावतात; मधुर, अत्यंत मद्यपानासारखे सोम कलशाभोवती स्थिरावतात. तुझे आनंददायक, मद्यपानासारखे, वेगवान प्रवाह, प्रत्येक आपापल्या मार्गाने रथांसारखे वाहतात; जशी गाय वासरासह असते, तशी मधुर सोमलाटा, दुधासह, वज्रधारी इंद्रासाठी वाहतात. अशा प्रकारे, सोमाचा हा दिव्य प्रवास, गायींपासून देवांपर्यंत, पृथ्वीवरून आकाशापर्यंत, पवित्रतेने, आनंदाने आणि विजयाने अखंड वाहत राहतो—सर्वांना पोषण, कीर्ती आणि संरक्षण देत.