सर्व विश्वाचे रक्षण करणारे, सर्व देवतांमध्ये पूजनीय आणि सत्याचे पालन करणारे दोन महान देव — मित्र आणि वरुण — यांची कथा ऋग्वेदात अत्यंत भक्तिभावाने सांगितली आहे. हे दोघेही सत्याचे आधारस्तंभ आहेत आणि शुद्ध बुद्धीने त्यांची उपासना केली जाते. मित्र हा रथाच्या पुत्राप्रमाणे तेजस्वी आहे, तर वरुणाची प्रज्ञा अत्यंत उत्तम आहे. प्राचीन काळापासून त्यांच्या वंशजांनी आपली व्रते दृढपणे पाळली आहेत. त्यांच्या माता, सर्व लोकांची जाण असलेली, महान शक्तीची आणि सत्याने समृद्ध असलेली अदिती, यांनी या दोन देवांना सार्वभौमत्वासाठी जन्म दिला. मित्र आणि वरुण हे दोघे अत्यंत महान, सर्वशक्तिमान आणि तेजस्वी राजे आहेत. ते सत्याचे पालन करतात आणि त्यांच्या कीर्तीचा गजर सर्वत्र पसरलेला आहे. हे बलवान पुत्र, कौशल्याचे वारसदार, उत्तम बुद्धीचे आणि दानशूर आहेत. त्यांनी आपल्या निवासस्थानी समृद्धी स्थापन केली आहे. हे दोघे स्वर्गातील आणि पृथ्वीवरील सर्व संपत्तीचे नियंत्रण करतात. त्यांच्यासाठी जलयुक्त मेघ चालावेत अशी प्रार्थना केली जाते. हे सत्याचे रक्षक, राजे, विस्तीर्ण आकाशावर जणू कळपावर देखरेख करणारे आहेत. आम्ही त्यांना नमस्कार करतो, कारण ते नेहमी मदतीला येतात. ते सत्याचे पालन करणारे, उत्तम बुद्धीचे आणि व्रतस्थ आहेत. राजसत्ता प्राप्त करून ते सर्वत्र राज्य करतात. त्यांच्या डोळ्यांनी ते नेहमी जागरूक असतात; त्यांची दृष्टी कधीच मंदावत नाही, ते कधीही दुर्लक्ष करत नाहीत. देवी अदिती, अश्विनी कुमार, आणि शक्तिशाली मरुतगण आम्हा सर्वांवर कृपा करोत. हे दयाळू देव, दिवसा आणि रात्री जणू नौकेप्रमाणे आम्हाला सुरक्षितपणे घेऊन जातात, त्यांच्या संरक्षणाखाली आम्ही अखंडित राहो. आम्ही विष्णूला, दानशूर देवाला, नम्रतेने शरण जातो. हे स्वयंचलित सिंधु, आमच्या पूर्वीच्या संकल्पासाठी आम्ही तुझी प्रार्थना करतो. आम्ही तीच उत्कृष्ट आणि सर्वात प्रिय रक्षा निवडतो, जी मित्र, वरुण आणि अर्यमन् जपत असतात. सिंधू, जल, मरुत, अश्विनीकुमार, इंद्र आणि विष्णू—हे सर्व एकत्रितपणे आम्हाला कृपादृष्टीने जपू देत. हे देव, शत्रूंच्या हल्ल्यापासून आमचे रक्षण करतात; त्यांच्या सामर्थ्याने ते शत्रूंना पाठीमागे ढकलतात. या सर्वांचा एकच अधिपती आहे, जो सर्वत्र दूरदृष्टीने पाहतो; आपण त्याच्या नियमांनुसार आचरण करतो. प्राचीन राजसत्तेच्या वचनांचे अनुसरण करत, आम्ही मित्र आणि दूरपर्यंत ऐकू येणाऱ्या वरुण यांच्या नियमांचे पालन करतो. ज्याने आपल्या तेजाने आकाशाच्या आणि पृथ्वीच्या टोकांना मोजले, त्याने आपली महानता आकाश आणि पृथ्वीमध्ये भरली. प्रकाश आकाशाच्या आश्रयात उदयास आला—तोच सूर्य, अग्निप्रमाणे तेजस्वी, प्रज्वलित आणि उजळणारा. तो वाणीचा स्वामी आहे, स्पष्ट आणि विशाल भाषेचा, आणि गोधनाने समृद्ध आहे; तोच पोषणाचा आणि चारण्याच्या स्थळांचा अधिपती आहे. तो सूर्य, सकाळी आणि संध्याकाळी, आम्ही पृथ्वी आणि आकाश यांना त्याच्या वासासाठी आमंत्रित करतो; तो नेहमी आम्हा सर्वांमध्ये समृद्धी घेऊन येवो. वेगवान, तेजस्वी घोड्यांनी सजलेला रथ, सुंदर अलंकारांनी अलंकृत, मी स्तुती करतो. माझ्या घोड्यांमध्ये हेच वेगवान आणि चमकदार आहेत; आणि मानवांनी सभांमध्ये केलेली उत्तम कृत्येही स्मरणात राहतात. पंडित, नवीन विचारांनी प्रेरित, बलवान आणि वेगवान घोड्यांसह, सुसज्ज रथात एकत्र येतात. हे अश्विनीकुमार, मी तुमच्या रथाला आमंत्रण देतो—तुम्ही तरुण, सामर्थ्यवान, थकवा न येणारे आणि विपुल धनाचे स्वामी आहात. सुंदर आणि श्रेष्ठ कुटुंबासाठी तुम्ही कृपा देता, हे नासत्य, आणि तुमच्या मदतीने तुम्ही सामर्थ्य आणि संपत्तीने येता. आज आम्ही तुम्हाला, घोडे आणि धन देणाऱ्यांना, आहुतीसह बोलावतो; तुम्ही अनेक दानं देता आणि रात्रीचे रक्षण करता. तुमचा श्रेष्ठ आणि प्रसिद्ध रथ, हे अश्विनीकुमार, आमच्याजवळ येवो; तुम्ही आमच्या स्तुतिंना सामोरे जा, कीर्तीने प्रकट व्हा. जेव्हा बोलावले जाते, तेव्हा तुम्ही आमच्याकडे पाहता, धनदाते; हे रुद्रस्वरूपी अश्विनीकुमार, तुम्ही आम्हाला शत्रुत्वापासून दूर नेता. हे अद्भुत अश्विनीकुमार, तुम्ही सर्व मानवांमध्ये वेगाने फिरता; मधुर रंगाचे, सौंदर्याचे अधिपती, तुम्ही विचारांना प्रेरणा देता. आमच्याकडे या, सर्व संपत्ती, समृद्धी आणि सामर्थ्यासह; हे दयाळू, वीर आणि अचूक दानांसह या. इंद्र आणि नासत्य, या यज्ञात या; हे देवहो, आज इतर देवांबरोबर एकत्र या. आम्ही तुम्हाला, घोडे आणि गोधनासह, आहुती देऊन बोलावतो; हे ज्ञानी, कृपादृष्टीने आणि आशीर्वादाने या. अश्विनीकुमारांची स्तुती करा—सामर्थ्यवान, कीर्ती आणि यज्ञासाठी त्यांना बोलवा; हे वेगवान, आमच्याजवळ या आणि मायाचार्यांना दूर करा. तुम्ही वैयश्वाचे ऐकले आहे आणि त्याला ओळखता; वरुण, मित्र आणि अर्यमन् त्याच्यासोबत एकत्र आहेत. तुमच्या दानांनी आणि मार्गदर्शनाने, हे दिव्य अश्विनीकुमार, दररोज मला शिकवा. जो तुमच्या यज्ञांनी वेढलेला, वधूप्रमाणे सज्ज होऊन, तुमची सेवा करतो, त्याने सौंदर्य घडवले आहे. जो तुमच्या विशाल आणि उदार कृपेचे ज्ञान करतो, तो श्रेष्ठ मार्ग शोधतो; अश्विनीकुमार, तुमचा रथ त्याच्या सभोवती फिरू द्या. हे सामर्थ्यशाली अश्विनीकुमार, आम्हाला विपुल धन आणि श्रेष्ठ मार्ग आणा; तुमच्या वचनांनी आमच्या यज्ञातील अडथळे दूर करा. श्रेठ्ठ यज्ञांची स्तुती तुम्हाला दूत म्हणून बोलावते, हे अश्विनीकुमार; आमच्यासोबत उपस्थित व्हा. अशा प्रकारे, ऋषी आपल्या भक्तिभावाने मित्र-वरुण, अदिती, अश्विनीकुमार, मरुतगण, इंद्र, विष्णू आणि सर्व देवांना वंदन करतात—त्यांच्या कृपेने, रक्षणाने आणि दानशूरतेने हे विश्व सदैव समृद्ध, सुरक्षित आणि तेजस्वी राहो, अशी प्रार्थना करतात.