वरुणाच्या महिम्याची कथा अशी आहे: त्याचा श्वास वायू आहे, त्याचे वस्त्र म्हणजे सतत नव्या होणारी वातावरण आहे, आणि त्याची शक्ती घोड्यासारखी वेगवान आणि बलवान आहे. पृथ्वी आणि आकाशाच्या विशालतेमध्ये, वरुणाचे सर्व प्रिय निवासस्थान आहेत. पृथ्वी आणि आकाश या दोन जगांमध्ये वरुणाने निश्चित केलेल्या सीमांना सर्वजण पाहतात; त्या सीमांमध्ये सुव्यवस्था आहे. सत्यवादी, बुद्धिमान, यज्ञ करणारे, आणि अंतर्दृष्टी असणारे लोक वरुणाच्या इच्छेचा शोध घेतात. एका विचारवंताशी वरुणाने संवाद साधला: गायीला तीन वेळा सात नावे आहेत. मार्गाचा गुप्त रहस्य जाणणारा तो बोलत नाही; प्रेरित व्यक्ती हे ज्ञान पुढील युगासाठी शिकतो. वरुणाने तीन आकाशे आणि तीन पृथ्वी, एकूण सहा व्यवस्था, आकाशात सुवर्ण झुला निर्माण केला, जो तेजस्वी आहे. वरुणा, आकाशासारखा, नदीच्या वर उभा आहे; तेजस्वी, वेगवान, पांढरा पशू, पाण्याच्या थेंबासारखा शक्तिशाली, त्याचा आहे. तो गहन विचारात, विश्वाचा विस्तार पाहतो; त्याचे राज्य उत्तम आहे, तो सर्व अस्तित्वाचा राजा आहे. तो दयाळू आहे, चुकलेल्या व्यक्तीलाही क्षमा देतो—वरुणापुढे आम्ही पापरहित राहू. अदितीच्या नियमांचे पालन करून, शक्तीत वाढ मिळवून, वरुणा, तू नेहमी आम्हाला आशीर्वादाने रक्षण कर. वसिष्ठाने वरुणाला अत्युत्तम स्तुती अर्पण केली, तो उदार, हजारो दान देणारा, शक्तिशाली आणि महान आहे. मग वसिष्ठाने वरुणाची दृष्टी पाहून, अग्नीच्या उपस्थितीत आणि वरुणाच्या विचारात प्रवेश केला. स्वर्गीय अन्न असणारे, पोषणाचे अधिपती, त्यांनी आपला स्वरूप मला दाखवावा अशी प्रार्थना केली. एकदा वरुणा आणि वसिष्ठा नौकेत गेले, समुद्राच्या मध्यभागी प्रवास केला, पाण्यांमध्ये पताका वापरून चालले; त्यांनी तेजस्वी झुला हलविला. वरुणाने वसिष्ठाला नौकेतून ऋषी केले; त्याच्या महान शक्तीने, गायकाला, प्रेरित व्यक्तीला, शुभ दिवस दिले, ज्याला आकाश आणि उषा विस्तारून दिली. वसिष्ठ विचारतो, “आता आमच्या त्या मैत्र्या कुठे आहेत, ज्यांच्याबरोबर आम्ही पूर्वी संग केला होता? वरुणा, शक्तिशाली आणि स्वयंभू, मी तुझ्या हजार दरवाजांच्या घरात आलो आहे.” जो तुझा प्रिय, सतत मित्र आहे, वरुणा, जरी त्याने अपराध केले तरी, त्याला तुझा साथीदार होऊ दे. आम्ही पापी होऊन तुझ्या रागाचा सामना करु नये; स्तुती करणाऱ्या गायकाला तू रक्षण दे. आम्ही या टिकणाऱ्या निवासात राहतो, तेव्हा वरुणा, तू आम्हाला आपल्या फासातून मुक्त कर; कृपा मिळवण्याचा प्रयत्न करणारे अदितीच्या कुशीत येवोत; तू सदैव आमच्या कल्याणासाठी रक्षण कर. वरुणा, राजन, मला मातीच्या घरात जाऊ देऊ नको; तू दयाळू अस, शक्तिशाली अधिपती, कृपा कर. मी जर थरथरत, कच्च्या भांडासारखा वागलो, तू दयाळू अस, कृपा कर. माझा निश्चय डगमगला आणि मी मार्गभ्रष्ट झालो, तू शुद्ध अस, कृपा कर. मी पाण्याच्या मध्यभागी, तहानलेला आणि वृद्ध उभा आहे, तू दयाळू अस, कृपा कर. आम्ही मानवांनी, जाणून किंवा अज्ञानाने, देवाच्या नियमाविरुद्ध जे अपराध केले, वरुणा, ते पाप आम्हाला बाधू नये. वायूच्या महिम्याची कथा पुढे अशी आहे: शुद्ध, मधुर सोम अर्पण करणाऱ्या पुरोहितांनी उत्साहाने वायूसाठी अर्पण केले; वायू, आपल्या संघांसह ये, सोम प्या आणि आनंदित हो. वायू, अधिपती, तुला शुद्ध सोम अर्पण केला जातो; तू अर्पण करणाऱ्याला लोकांमध्ये प्रसिद्ध करतो, आणि प्रत्येक जन्मात, उत्सुक व्यक्तीसाठी बक्षीस मिळते. ज्यासाठी दोन जग धनासाठी निर्माण झाले, ज्याला दिव्य धिषणा संपत्ती देते; त्या वेळी संघ वायूसोबत येतात, आणि तेजस्वी, धन देणारा एक युक्त होतो. उषा उगवली, शुभ दिवस घेऊन आली, विस्तृत प्रकाश प्रकट केला; गायीही विस्तृत मैदानात पसरल्या, आणि जल आपल्या मार्गाने वाहू लागली. त्या, सत्य हेतूने, स्वतःच्या इच्छेने, इंद्र आणि वायूचा वीरांनी भरलेला रथ ओढतात; वेगवान संघ अधिपतींसाठी एकत्र येतात. हे अधिपती, ज्यांच्याकडे सूर्य, गायी, घोडे, धन आणि सुवर्ण आहे; इंद्र आणि वायू, शक्तिशाली, युद्धात आपल्या घोड्यांनी आणि वीरांनी सर्व जीव जिंकतात. वेगवान घोड्यांसारखे, प्रसिद्धीच्या शोधात, वसिष्ठांनी इंद्र आणि वायूची सुंदर स्तुती केली; आम्ही तुम्हाला सामर्थ्य देण्यासाठी बोलावतो—तुम्ही सदैव आमच्या कल्याणासाठी रक्षण करा. प्राचीन, निर्दोष आणि शक्तिशाली देव, आदराने पूजले गेले; त्यांनी वायू आणि मनू, जो दडपला गेला, त्याच्यासाठी उषा आणि सूर्य उगवले. तेजस्वी दूत, फसवू न शकणारे रक्षक, महिन्यांचे आणि ऋतूंचे निरीक्षण करत होते; इंद्र आणि वायू, तुमची स्तुती नित्य नवी आहे, मी तुमची कृपा आणि नवे ऐश्वर्य मागतो. अन्नाने समृद्ध, संपत्ती वाढवणारे, बुद्धिमान, तेजस्वी, संघांचा ऐश्वर्य विपुल आहे; ते, वायूसाठी एकत्र प्रयत्न करून, पुढे उभे राहिले, सर्व पुरुषांनी अधिपतींचे कार्य केले. तुमचे शरीर जितके दूर, तुमची शक्ती जितकी मोठी, तुमचे दृष्टी जितके तेजस्वी, इंद्र आणि वायू, शुद्ध सोम आनंदाने प्या; या पवित्र कुशावर बसून. तेजस्वी संघ जोडून, इंद्र आणि वायू, एका रथावर ये; या मधुर अर्पणाचा प्रमुख भाग तुमच्यासाठी, तुमची कृपा आम्हाला मिळू दे. शेकडो आणि हजारो वेगवान संघ, इंद्र आणि वायू, सर्वसंपूर्ण, तुमच्यासोबत येतात; त्यांच्यासह, उत्तम बुद्धीने, या आणि वीरांनो, पुढे आणलेल्या मधाचा आस्वाद घ्या. प्रसिद्धीच्या शोधात, वसिष्ठांनी उत्तम स्तुतिसह, इंद्र आणि वायूला बोलावले, सामर्थ्य आणि कृपेसाठी प्रयत्न केला; तुम्ही सदैव आम्हाला आशीर्वादाने रक्षण करा. वायू, शुद्धतेत आनंद घेणारा, हजारो सर्वसंपूर्ण संघांसह आमच्याकडे ये; हे पेय, मादक, मी तुझ्यासाठी तयार केले आहे, हे प्राचीन पेय तू स्वीकारले आहेस. वेगाने ओढणारा, यज्ञात स्थान घेतो, सोम इंद्र आणि वायूला पिण्यासाठी ओढतो; पुरोहित, भक्ती आणि कौशल्याने, तुम्हाला मधाचा प्रमुख भाग अर्पण करतात. त्या संघांसह, ज्यांनी तू भक्ताच्या घरात अर्पणासाठी येतोस, वायू, आम्हाला उत्तम भागासह संपत्ती दे, वीरता, गायी आणि घोडे दे. वायू आणि इंद्र, सोमात आनंद घेणारे, खरे देव, अर्पणासाठी उत्सुक, श्रेष्ठ; वीरांसह शत्रूंचा संहार करा, आम्ही युद्धात शत्रूंना जिंकू. शेकडो आणि हजारो संघांसह, आमच्या यज्ञात या; वायू, या अर्पणात आनंद घे; तू सदैव आम्हाला आशीर्वादाने रक्षण कर. इंद्र आणि अग्नी, वृत्राचा संहार करणारे, हे शुद्ध, नवे जन्मलेले स्तोत्र स्वीकारा; मी तुम्हा दोघांना बोलावतो, सहज उपलब्ध, की तुम्ही उत्सुकांना लवकर सामर्थ्य द्या. तुम्ही शक्तिशाली, एकत्र वाढणारे; समृद्ध अन्नाच्या घरात राहून, आम्हाला प्राचीन, तेजस्वी, घोड्यांनी समृद्ध सामर्थ्य द्या. बुद्धिमान, विभाजनाची इच्छा असणारे, सभा आणि स्तोत्र घेऊन येतात, वेगवान धावपटूंप्रमाणे, इंद्र आणि अग्नी, पुरुष तुम्हाला बोलावतात. अशा प्रकारे, ऋषी वसिष्ठ आणि अन्य भक्तांनी देवांच्या महिम्याचे, त्याच्या कृपेचे आणि संरक्षणाचे स्तोत्र गातले, आणि देवांनी आपल्या संघ, तेज, आणि आशीर्वादाने विश्वाचा विस्तार, सुव्यवस्था, आणि कल्याण दिले.