अग्निदेवतेची महिमा आणि कृपा याचा हा पवित्र ऋग्वेदातील कथानक आहे. अग्निने दुर्बल, गर्विष्ठ, कठोर वाणी बोलणारे, विश्वासघात करणारे, अपयशी, यज्ञ न करणारे अशा दस्यूंना दूर हकलले. त्याने पूर्वीचे व नंतरचे यज्ञ न करणारेही दूर केले. अग्नि, आपल्या वीर्याने, अंधकारात आनंद मानणाऱ्यांना पूर्वेकडे वळवले. तो धनाचा अधिपती, अपराजित, शत्रूंना वश करणारा आहे—असा अग्नि मी स्तुती करतो. त्याने आपल्या सामर्थ्याने शत्रूंना त्यांच्या घरांमधून हाकलून दिले. आर्यांच्या स्त्रियांना त्याने उषेप्रमाणे तेजस्वी केले. हा तरुण, बलवान अग्नि शत्रूंना आवरतो आणि आपल्या सामर्थ्याने कुळांना बळकट करतो. सर्व मानव त्याच्या रक्षणासाठी धाव घेतात, त्याची कृपा मिळावी म्हणून. वैश्वानर, दोनही जगांचा श्रेष्ठ, आपल्या पालकांच्या कुशीत विराजमान आहे. देव वैश्वानराने समुद्रातील, दूरस्थ, वरच्या-खालच्या, आकाश-भूमीतील धन दिले. सूर्याबरोबर उगवून, अग्निने हे सर्व संपत्ती दिली. मग मी अग्निला, सामर्थ्याच्या दैवताला, वेगवान अश्वासारखा, भक्तीभावाने पुकारतो. तो यज्ञ ओळखणारा, देवांमध्ये समजूतदार, ज्ञानी, ध्येयवादी दूत असो. अग्नि, योग्य मार्गाने ये, देवांच्या संगतीत रम, त्यांच्या मैत्रीत आनंद मान. आपल्या शक्तीने पृथ्वीच्या शिखरावर गर्जना कर आणि आपल्या प्रहाराने सर्व वनस्पती व जीव हलव. यज्ञ पूर्वाभिमुख आहे, उत्तम प्रकारे कुश घातले आहेत, अग्नि आह्वान केला आहे—तो होतारासारखा प्रसन्न आहे. सर्वव्यापी मातांना पुकारून, अग्नि, तू शुभ्र, सर्वात लहान, शुभ जन्म घेतोस. विधीमध्ये, ज्ञानी पुरुष त्वरित सारथी निर्माण करतात—त्यातला विवेकी. अग्नि, लोकांचा स्वामी, गोड वाणी, सत्य बोलणारा, ऋताचा पालन करणारा, घरात प्रतिष्ठित होतो. निवडलेली अग्निशिखा आपली जागा घेते; अग्नि, पुरोहित, पुरुषांच्या सभेत आधार देणारा येतो. आकाश व पृथ्वी त्याला बळ देतात, होतार त्याची पूजा करतो, सर्वव्यापी अग्निला. आपल्या तेजाने हे सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत—जे उत्तम स्तुती रचतात, कुशल पुरुष. जे सतर्क राहून लोकांपेक्षा श्रेष्ठ ठरतात, जे माझ्यासाठी सत्याची ज्वाळा प्रज्वलित करतात. आता, अग्नि, आम्ही वसिष्ठ, तुला सामर्थ्याचा स्वामी, बलपुत्र, संपत्तीमध्ये पुकारतो. स्तुती करणाऱ्यांना, दानशूरांना, अखंड अन्नधान्य दे; सदैव आशीर्वादाने आमचे रक्षण कर. राजा, अतुलनीय, भक्तीभावाने प्रज्वलित होतो, ज्याचं मुख तुपाने आह्वान केलं जातं. पुरुष अग्निची अर्पणाने पूजा करतात; तो उषांच्या अग्रभागी तेजस्वी चमकतो. हा सामर्थ्यवान अग्नि होतार म्हणून ओळखला गेला आहे, मानवांमध्ये प्रिय, बलवान. तो प्रकाश पसरवितो, पृथ्वीवर संचारतो, काळ्या टोकाच्या वनस्पतींनी अलंकृत. अग्नि, तू आम्हाला भरपूर, उत्तम स्तुती दे, आमच्या इच्छांची पूर्ती कर, तुझी स्तुती केल्यावर. आम्ही कधी उत्तम सल्ल्याचे स्वामी, संपत्तीचे विजेते, कठीण मार्गावर यशस्वी होऊ? भरतांचा अग्निचा यशोगान ऐकू येतो, सूर्याप्रमाणे तो तेजाने चमकतो. तो पूरूंच्या युद्धात उभा राहिला, प्रज्वलित, दैवी अतिथी, तेजाने झळकणारा. अग्नि, तुझ्या आह्वानावर अनेक अर्पणे होतात, तुझ्या सर्व कल्याणमय रूपांनी. स्तुती केली तरी तू ऐकतोस, अग्नि; स्वतःच्या सामर्थ्याने वाढ होत जा. ही वाणी, शेकडो-हजारो पटीने, अग्निसाठी रचली जावी, दोन बार्हिष असणाऱ्यासाठी. स्तुती करणाऱ्यांसाठी आनंददायक, सहाय्यकारी, तेजस्वी, दारिद्र्य दूर करणारी, अनिष्टाचा नाश करणारी असो. आता, अग्नि, आम्ही वसिष्ठ, तुला पुकारतो, सामर्थ्याचा स्वामी, बलपुत्र, संपत्तीमध्ये. स्तुती करणाऱ्यांना, दानशूरांना, अखंड अन्नधान्य दे; सदैव आशीर्वादाने आमचे रक्षण कर. प्रेमळ होतार, उषांच्या कुशीत जागा होतो, प्रिय, अत्यंत ज्ञानी, शुद्ध. तो दोन प्रकारच्या जीवांसाठी चिन्ह ठरवतो, देवांना अर्पण नेतो, सत्प्रवृत्तांना संपत्ती देतो. हा ज्ञानी, कंजुषांचे दुर्ग फोडणारा, स्तोत्र शुद्ध करणारा, आम्हाला भरपूर अन्न देतो. प्रिय होतार, लोकांचा स्वामी, अंधकार दूर करतो, तेजस्वीमध्ये प्रकट होतो. अक्षय, ऋषी, अदिती, तेजस्वी, मित्र, अतिथी, तो आम्हाला शुभ होवो. तेजाने उषांच्या अग्रभागी चमकतो; जलाचा गर्भ विशालतेत प्रवेशतो. जातेवेदास, तू युगानुयुगे पूजनीय आहेस, शुद्ध. सुंदर प्रकाशाने चमकतोस; तुझ्या प्रज्वलनाने गायी जागतात. अग्नि, कार्यासाठी ये, चुकू नकोस; स्तोत्र करणाऱ्यांच्या संगतीने देवांकडे जा. सरस्वती, मरुत, अश्विन, आप, सर्व देवांची संपत्ती देण्यासाठी पूजा कर. वसिष्ठाने तुला प्रज्वलित करून, अग्नि, संरक्षण व समृद्धी मागितली; जातेवेदास, अनेक अर्पणांनी बळकट हो. सदैव आशीर्वादाने आमचे रक्षण करा. प्रेमळ उषा, विशाल सामर्थ्याने, तेजाने, चमकदार, सुवर्णवर्ण, शुद्ध, जागृतांना प्रोत्साहित करत, प्रकाशमान होते. उषेने तेजस्वी क्षेत्र उघडले; जागृत पुरुष यज्ञ करतात. सर्वजन्म जाणणारा अग्नि, दूतासारखा, ज्ञानाने, देवांसाठी येतो. देवतांना समर्पित स्तोत्र व विचार संपत्ती मिळवण्यासाठी अग्नीकडे जातात. तो सुंदर, कृपावंत, अर्पणवाहक, मानवांचा आनंद आहे. अग्नि, इंद्राला वसूंनी, सामर्थ्यवान रुद्राला रुद्रांसह, आदित्यांबरोबर आदितीला, बृहस्पतीला गायकांसह, सर्वव्यापी, येथे आण. जागृत लोक अग्निची स्तुती करतात, सर्वात तरुण, यज्ञातील कृपावंत पुरोहित म्हणून. तो रात्री व संपत्तीचा रक्षक, अमर दूत, देवपूजेसाठी सर्वात योग्य ठरतो. या यज्ञाचे ज्ञान महान आहे; अग्निविना अमरांना आनंद नाही. सर्व देवांसह ये, पहिला पुरोहित म्हणून येथे आसन घे. त्वरित, अग्नि, तुला पुरुष प्रार्थना अर्पितात, दूतकार्यासाठी, नेहमी अर्पणासह. ज्या पुरुषासाठी देव यज्ञात बसतात, त्याचे दिवस शुभ होतात. दिवसातून तिळी वेळा, लोक तुझ्या संपत्तीचा शोध घेतात, अग्नि, आत वसणाऱ्यासाठी, दानशूर माणसासाठी. मनुप्रमाणे, येथे देवांची पूजा कर; आमचा दूत, शापांपासून रक्षक हो. अग्नि, महायज्ञाचा स्वामी, सर्व अर्पणांचा अग्नि. वसू त्याच्या सामर्थ्यात आनंद मानतात; म्हणून देवांनी त्याला अर्पणवाहक म्हणून स्थापन केले. अग्नि, आज देवांना येथे आण, इंद्रासह, जेणेकरून ते आनंदित होतील. हा यज्ञ स्वर्गातील देवांकडे ने. सदैव आशीर्वादाने आमचे रक्षण करा. आम्ही अत्यंत भक्तीने, सर्वात तरुण, आपल्या घरात प्रज्वलित झालेल्या, तेजस्वी अग्निपर्यंत पोहोचलो आहोत. तो अद्भुत तेजाने, आकाश व पृथ्वीमध्ये, सर्व बाजूंनी आह्वान केला जातो, आमच्यासमोर विराजमान होतो. त्याच्या महानतेने, अग्नि, जातेवेदास, घरासाठी सर्व अडचणी दूर करतो. तो आम्हा स्तुतिकार व दानशूरांचे अपाय व दुःखापासून रक्षण करो. अग्नि, तूच वरुण व मित्र आहेस; वसिष्ठ तुझी विचारांनी स्तुती करतात. तुझ्यात भरपूर संपत्ती असो; सदैव आशीर्वादाने आमचे रक्षण करा. सर्वशुद्ध अग्निकडे आम्ही आपली बुद्धी वळवतो; दैत्यांचा नाश करणाऱ्यासाठी स्तोत्र व प्रार्थना अर्पितो. अर्पण घेऊन, वेदीवर आनंदित हो, वैश्वानर, विचारांचा नेता. अग्नि, आपल्या ज्वाळेने, जन्मताना आकाश व पृथ्वी व्यापतोस. वैश्वानर, जातेवेदास, तू आपल्या महानतेने आम्हाला शापांपासून मुक्त कर. अशा प्रकारे, अग्निदेवता मानवांचे रक्षण करतो, यज्ञ यशस्वी करतो, संपत्ती, उज्ज्वलता आणि आशीर्वाद देतो. सर्व ऋषी, स्तुतिकर्ते, दानशूर, अग्निच्या कृपेने सदैव सुरक्षित व समृद्ध राहतात.