सर्वश्रेष्ठ स्वर्गात जन्म घेणारा, व्रतांचा पालन करणारा आणि ऋतांचे रक्षण करणारा अग्नि आपल्या तेजाने सर्वत्र प्रकाशमान आहे. वैश्वानर, ज्याचे विचार अत्यंत प्रगल्भ आहेत, त्याने आकाशमध्यातील अंतर मोजले आणि आपल्या महानतेने सर्वोच्च शिखराला स्पर्श केला. मित्र या अद्भुत देवतेने आकाश आणि पृथ्वी यांना वेगळे केले आणि आपल्या तेजाने त्यांच्यामध्ये प्रकाश निर्माण केला. वैश्वानराने, जणू काही कातड्यांसारखे आवरण गुंडाळून, सर्व शक्ती स्वतःकडे घेतली. पाण्याच्या कुशीत, बलवान देवांनी लोकांचा राजा असलेल्या अग्निला पकडले आणि स्तोत्र वाहणाऱ्या ऋषीच्या जवळ उभे राहिले. दूत मातरिश्वान हा अग्निला, वैश्वानराला, दूरवरून विवस्वतासाठी घेऊन आला. प्रत्येक युगात, अग्निदेव, तुझे स्तुती करणाऱ्यांना संपत्ती आणि नवे यश दे. तू जसा शुद्ध करणारा, कलंकरहित आणि अमर आहेस, तशीच तुझ्या सामर्थ्याने शत्रूंना जशी लाकूडतोड्या झाडे तोडतो, तशी नष्ट कर. अग्निदेव, दानशूरांमध्ये आमच्यासाठी अविचल राज्य आणि अयशस्वी न होणारे शौर्य टिकव. तुझ्या सहाय्याने, वैश्वानरा, आम्ही विपुल आणि हजारपटीने मिळणारे बक्षीस जिंकू. त्रिवेदी वेदीवर बसलेला अग्नि, आपल्या निष्कलंक रक्षकांसह आमच्या धनाचे रक्षण कर. शत्रूंपासून आमचे संरक्षण कर आणि त्यांची शक्ती दूर लोट; हे वैश्वानर, तू आम्ही गातो त्यापेक्षा अधिक महान हो. रात्र आणि दिवस, काळे आणि उजळ, आपापल्या ठरलेल्या मार्गाने फिरतात. वैश्वानर अग्नि, राजासारखा जन्म घेऊन, आपल्या प्रकाशाने अंधकारावर मात करतो. मला ना धागा माहित आहे, ना विणकाम, ना कुशल लोक सभेत काय विणतात हे समजते. येथे कोणाचा पुत्र हे बोलतो? कोण वर, कोण खाली, आपल्या वडिलांसोबत बोलतो? तो जाणतो धागा, जाणतो विणकाम, योग्य शब्द बोलतो. जो हे जाणतो, अमरत्वाचा रक्षक, तो इतरांपेक्षा वेगळ्या दृष्टीने पाहत, मुक्तपणे फिरतो. हा पहिला होतार आहे, तो मर्त्यांमध्ये हे अमर तेज पाहतो. तो जन्म घेतो, स्थिर राहतो, अमर आहे आणि स्वतःच्या शरीराने वाढतो. हे स्थिर तेज दृष्टीसाठी ठेवले आहे; मन सर्वात जलद, आत उडते. सर्व देवता एकत्रित हेतू आणि समजुतीने, एका उच्च संकल्पाकडे जातात. माझे कान दूर पळतात, डोळे पाहतात; हे प्रकाश माझ्या हृदयात आहे. माझे मन दूरदूर भटकते—मी काय सांगू, काय विचार करू? सर्व देवता, भयाने, अंधारात उभ्या असलेल्या अग्निला वाकून नमस्कार करतात. वैश्वानर, अमर, आम्हाला रक्षण कर; अमर, तू आमचे रक्षण कर. यज्ञात, विधीत, तुम्ही स्वतःसाठी आनंददायक, स्वर्गीय, प्रशंसित अग्निला प्रकट करा. स्तोत्रांनी, कारण तो जाणणारा आहे, जातवेदाला, विधी शुद्ध करणारा, बोलवा. तो तेजस्वी, श्रेष्ठ होतार, मानवांनी अग्निसह प्रज्वलित केला आहे, स्तुत्य आहे. स्तोत्रे त्याच्याकडे वाहतात, जशी शुद्ध तुपासारखी स्नेहाची धार वाहते. जो अग्निला स्तोत्रांनी देतो, तो मर्त्यांमध्ये कीर्ती मिळवतो. तो उज्ज्वल सहाय्य आणि तेजाने, गोधनाने युक्त बक्षीस मिळवतो. जो जन्म घेऊन विशाल अवकाश भरतो, दूरवरून आपल्या तेजाने दिसतो, अंधकाराच्या मार्गावरून जातो. मग, विचारपूर्वक, तो शुद्ध अग्नि लाटांपलीकडे आपल्या ज्वाळेने दिसतो. आता, अग्निदेव, आम्हाला अद्भुत संपत्ती दे, अनेक सहाय्यांसह; दानशूरांना वैभव दे. जे दान, कीर्ती आणि शौर्याने इतरांपेक्षा श्रेष्ठ आहेत, ते लोकांमध्ये असू दे. हे अग्नि, आमच्यासाठी हा यज्ञ शुभ कर, बसून हवि अर्पण कर. भरद्वाजांमध्ये तू स्तुती स्थापन केलीस आणि संपत्तीच्या बक्षिसात मदत केलीस. द्वेष दूर कर, आमची समृद्धी वाढव; आम्ही शतगुण शौर्याने आनंद मानू. होतार प्रेरणेने अग्निला अर्पण करा, तो सर्वाधिक यज्ञास पात्र आहे; मरुतांची आवाहना विघ्नित होऊ नये. मित्र, वरुण, अश्विन, द्यावा आणि पृथ्वी, आमच्या यज्ञाकडे होतारासारखे वळू देत. तू होतार आहेस, सर्वाधिक प्रिय, मर्त्यांमध्ये कधीही अपयशी न होणारा, हे अग्नि. तुझ्या तेजस्वी जिभेने, अग्निरूपाने, स्वतःच्या स्वरूपाने यज्ञ कर. खरंच, प्रेरणादायी प्रार्थना तुला शोधते, कारण तू योग्य आहेस; गायक देवांना स्तुती करण्यासाठी तुला बोलावतो. अंगिरसांमध्ये सर्वात उत्तेजक, जेव्हा ऋषी मधुर आवाजात यज्ञात स्तोत्र गातो. तो सर्वज्ञ, तेजस्वी प्रकट होतो. हे अग्नि, स्वर्ग आणि पृथ्वीच्या विस्तीर्ण क्षेत्रात यज्ञ कर. जसे पुरुष दीर्घायुष्यासाठी निवडलेली हवि श्रद्धेने देतात, तसे पाच लोक मार्गदर्शक अग्निकडे येतात. जेव्हा मी श्रद्धेने अग्निसाठी कुशाची वेदी मांडतो, तुपाने भरलेली चमचा, स्तुत्य स्तोत्र—तेव्हा घर पृथ्वीवर स्थापन होते, यज्ञ स्थिर होतो, जसा डोळा सूर्यावर स्थिर असतो. हे प्राचीन होतार अग्नि, आम्हांवर कृपा कर, देवांसह आणि अग्निंसह प्रज्वलित हो. हे बलपुत्रा, आम्हाला धन दे; वाईटांचा समुद्र पार करू दे. मध्यभागी, होतार म्हणून, घरात, कुशावर, अग्नि, तू स्वर्ग आणि पृथ्वीला यज्ञासाठी प्रवृत्त करतोस. हा बलपुत्र, ऋताला अनुसरून, दूरवरून सूर्याप्रमाणे आपल्या ज्वाळेने पसरतो. ज्याच्यात, हे सर्वज्ञ, पूज्य, देवता वास करतात—राजा, जणू स्वर्गच उपस्थित आहे. तो त्रिसिंही, सूर्यप्रकाशाप्रमाणे पसरतो, हवि आणि दान अर्पण करतो. तो सर्वात बलवान आहे, ज्याच्या तेजाने जंगल जिंकले जाते; त्याची काठी थकवा न करता मार्गावर चमकते. कपट नसलेल्या प्रमाणे, वेगवान जाणतो; अमर, अविचल, औषधींमध्ये आहे. म्हणून, अग्निदेव, आमच्या लोकांसाठी, इतरांसोबत नव्हे, घरात स्तुत्य हो, सर्व जन्मांचा जाणता. शत्रू दडप, इच्छेने जिंक, वडिलांसारखा, ज्वाळांनी यज्ञ प्रकट कर. मग त्याच्या किरणांचा प्रवास असतो, जेव्हा तो पृथ्वीचा पाठलाग करतो, कारागीर व्यर्थ जे काही घडवतो त्यावर. अचानक, त्याची धार, तीक्ष्ण, अधिक वेगाने धावते; जणू कर्जदाराचा माग काढणारा, तो वाळवंट ओलांडतो. म्हणून, अग्निदेव, तू सदा उपस्थित राहा, सर्व अग्निंसह प्रज्वलित हो. तू संपत्ती देतोस, संकट दूर करतोस; आम्ही शंभर सहाय्यांनी वीर पुत्रांमध्ये आनंद मानू. तुझ्याकडून, हे भाग्यशाली अग्नि, सर्व कल्याण येते, जशी झाडावरून पक्षी उडतात. संपत्ती आणि बल सहज मिळते, जणू शत्रूशी लढताना पर्जन्य किंवा पाण्याचा प्रवाह. तू भागाप्रमाणे आम्हाला संपत्ती देतोस; अद्भुत तेजाने, रक्षकासारखा संपत्ती वाटतोस. हे अग्नि, तू मित्रासारखा, महान ऋताचा आधार, विपुल कल्याण देणारा देव आहेस. तो खरा स्वामी, सामर्थ्याने शत्रूचा नाश करतो; हे अग्नि, ऋषी कंजुषाकडूनही बल निर्माण करतो. ज्याला, हे ज्ञानी, सत्यातून जन्मलेला, तू जलसंततीसह धनाने पोसतोस. हे बलपुत्रा, ज्याच्याकडे शब्द, स्तोत्र, यज्ञाने मर्त्य संरक्षण मागतो, तो अग्निदेव सर्व संपत्ती प्राप्त करतो, धनाचा स्वामी होतो. ही सर्व वरदाने, हे अग्नि, बलपुत्रा, तू लोकांना कीर्ती आणि शौर्यासाठी देतोस. तुझ्या सामर्थ्याने, तू गोधन, लांडग्यासाठी संतती आणि उत्सुकाला संपत्ती देतोस. आम्ही प्रार्थना करतो, बलपुत्रा, आम्हाला सोडू नकोस, अग्निदेव; आम्हाला संतती, मुले आणि संपत्ती दे. सर्व स्तोत्रांनी आम्ही संपन्नता मिळवू; शंभर सहाय्यांनी वीर पुत्रांमध्ये आनंद मानू. हे अग्नि, जो मर्त्य तुझ्या कृपेची प्रार्थना करतो, तो उज्ज्वल होऊन प्राचीन संपत्ती मिळवो. अग्नि खरेच ज्ञानी आहे, सर्वात कुशल, ऋषी आहे; यज्ञात होतार म्हणून अग्निला मानवांनी स्तुती केली आहे. अशा प्रकारे, अग्निदेव, वैश्वानर, होतार, आपल्या तेजाने, दानशूरतेने आणि ऋतपालनाने, देव, ऋषी आणि मानवांचे कल्याण साधतो. त्याच्या स्तुतीने, त्याच्या कृपेने, संपत्ती, शौर्य, संतती आणि अमरत्व मिळते—हेच ऋषी, देव आणि मानवांचे एकत्रित, भक्तिपूर्वक गाथेतून प्रकट होते.