एका पवित्र यज्ञमंडपात ऋषी आणि यजमान एकत्र आले आहेत. त्यांच्या समोर तेजस्वी अग्नि प्रज्वलित आहे. या अग्निला, ज्या अनेक नावांनी तो ओळखला जातो—ज्यातेवेदस्, वैश्वानर, होतार—त्याला ते आदराने आमंत्रित करतात. "हे अग्निदेव," ते म्हणतात, "तुम्ही या सभेत दानांचा सारथी म्हणून विराजमान आहात. तुमच्या इच्छेने तुम्ही वरदाते झाले आहात. ज्ञानी ज्यातेवेद, तुम्ही भक्तांना उघडपणे आणि गुप्तपणे संपत्ती वाटता." पण या जगात काही असेही असतात जे आपल्यावर संकट आणू पाहतात, कधी उघडपणे तर कधी खोट्या मैत्रीच्या मुखवट्यातून. यासाठी ऋषी प्रार्थना करतात, "हे अग्नि, जो कोणी आमचे अहित करतो, त्याला तुमच्या प्रखर, अमोघ तेजाने भस्म करा. तुमच्या प्रचंड ज्वाळांनी, हे महातेजस्वी, आमच्या शत्रूंना जाळून टाका." पुढे ते म्हणतात, "जो भक्त यज्ञ, आहुती आणि स्तोत्रांनी, हे बलपुत्रा, तुम्हाला प्रसन्न करतो, तो मर्त्यांमध्ये अमर तेजाने, संपत्ती, कीर्ती आणि यशाने झळकतो." "आमच्या आवाहनावर, हे अग्निदेव, तुम्ही शक्तीने आमच्या शत्रूंना परतवा. स्वर्गीय ज्वाळांनी आणि शुभ वचनांनी जे काही तुम्हाला प्रिय आहे, ते स्वीकारा, आणि आमच्या स्तोत्रात आनंद माना." "तुमच्या सहाय्याने आम्ही आमच्या सर्व इच्छा पूर्ण करू, संपत्ती, भरपूर धनधान्य, आणि बलवान संतती मिळवू. आम्ही शक्ती, पराक्रम, आणि तुमचे न संपणारे, न क्षीण होणारे यश प्राप्त करू." नव्या स्तुतीसह, संरक्षणाची इच्छा ठेवून, ऋषी बलशाली अग्निला यज्ञाने जवळ करतात. काळपट पाठ असलेला, शुभ्र तेजस्वी, दिव्य होतार, लाकूड फोडत येतो. तो अग्नि, वज्रनादासारखा, तेजस्वी लोकांत उभा आहे. तो सर्वांत तरुण, पण अनादि, अमर आणि पवित्र आहे. त्याच्या ज्वाळा, वाऱ्याने सर्वत्र पसरविल्या जातात, त्या उजळ, शुद्ध, आणि नव्याने जन्मलेल्या आहेत. त्या प्रचंड वेगाने लाकडे जाळतात. "तुमचे तेजस्वी, स्वच्छ, आणि झपाट्याने धावणारे घोडे पृथ्वीवर पसरतात," ऋषी म्हणतात. "तुमचे चाक आकाशाच्या कडेकडेने फिरताना प्रखरतेने चमकते." "तुमची जिव्हा, हे महाबलवान, वीजेसारखी झेप घेते आणि ज्वाळा जसा गवतावर तुटून पडतो तशी पशूंमध्ये जाऊन सर्वत्र फैलावते. अग्निच्या प्रचंड शक्तीला रोखणे कठीण आहे—ती जंगले जाळून टाकते." "तुमच्या तेजाने तुम्ही पृथ्वीवर आणि जुन्या गोष्टींवर आच्छादन केले आहे. तुमच्या तीक्ष्ण अस्त्राने आमच्या भीती दूर करा, आमचे शत्रू एकामागून एक पराभूत करा." "हे अद्भुत अग्निदेव, तुम्ही आम्हाला अद्भुत सौभाग्य, सामर्थ्य, आणि वीरांनी युक्त संपत्ती द्या—ती स्तोत्रांनी गौरवावी अशी असो." अग्नि हा स्वर्गाचा शिरोमणी, पृथ्वीवर अजेय, आणि सत्यातून जन्मलेला आहे. तो सर्वांचा ऋषी, राजा आणि अतिथी आहे. देवांनी त्याला साक्षात हातातील पात्रासारखा जवळ आणले. तो यज्ञांचा केंद्रबिंदू, संपत्तीचे आसन आणि महान आहे. देवांनी अग्नि वैश्वानराची उत्पत्ती केली, जो विधींचा सारथी आणि यज्ञाचा चिन्ह आहे. "तुझ्यापासून, अग्निदेव, प्रेरणा आणि पराक्रमी वीर जन्म घेतात. वैश्वानरा, आमच्यात प्रिय संपत्ती ठेव, हे राजन्." "तुझ्या जन्माने सर्व देव तुझ्या जवळ येतात, जणू बालकासारखे. तुझ्या सामर्थ्याने, वैश्वानरा, तू अमरत्व प्राप्त केलेस, जेव्हा तू तुझ्या दोन पालकांपासून प्रकट झालास." "तुझे महान नियम कोणालाही पार करता आले नाहीत. जन्म घेऊन तू तुझ्या पालकांच्या मार्गात यज्ञाचे चिन्ह शोधलेस." "वैश्वानराच्या दृष्टीने स्वर्गशिखरे अमरतेच्या चिन्हाने चिन्हांकित झाली आहेत. तुझ्या शिरावर सर्व लोक, जणू पक्ष्यांसारखे, वाढले—सात नद्या त्यावर विहार करतात." "तो वैश्वानर, ज्ञानी, सर्व दिशा मोजतो; ऋषीने तेजस्वी स्वर्गलोक मोजले. त्याने सर्व जग पसरवले; तो अजेय, अमरतेचा रक्षक आहे." "आता मी या तेजस्वी, बलवान, लाल अग्निचे सामर्थ्य सांगतो. वैश्वानरासाठी माझा नवा, शुद्ध विचार, जणू शुद्ध सोमा, वाहतो." "स्वर्गात जन्मलेला, व्रतपालक अग्नि, धर्माचे रक्षण करतो. वैश्वानर, ज्ञानी, मध्यम अंतर मोजतो आणि आपल्या महानतेने शिखर गाठतो." "मित्राने आकाश आणि पृथ्वी वेगळे केले; त्याच्या तेजाने आत प्रकाश केला. वैश्वानराने जणू चर्मे गुंडाळावी तशी आच्छादने गुंडाळून सर्व बल स्वतःकडे घेतले." "पाण्याच्या कुशीत, बलवानांनी लोकांचा राजा पकडला आणि स्तोत्रवाहकाजवळ उभे राहिले. दूत मातरिश्वानने अग्नि वैश्वानराला दूरवरून विवस्वतासाठी आणले." "प्रत्येक युगात, हे अग्निदेव, स्तुती करणाऱ्यांना संपत्ती आणि नवे यश द्या. हे राजन्, शुद्ध आणि अमर, शत्रूंना आपल्या सामर्थ्याने जाळा, जशी लाकूड छाटणारा वृक्ष तोडतो." "हे अग्नि, उदारांच्या मध्ये आमच्यासाठी अक्षय राज्य आणि वीर्य राखा. वैश्वानरा, तुझ्या सहाय्याने आम्ही विपुल आणि हजारपटीने मिळणारे बक्षीस जिंकू." "तुझ्या निर्दोष रक्षकांनी आमची संपत्ती जपा, हे अग्नि, त्रिसंध्यास्थळी विराजमान होऊन. शत्रूंपासून रक्षण करा, त्यांच्या शक्ती दूर करा, हे वैश्वानरा." रात्रंदिवस, काळी-पांढरी, ठराविक मार्गाने फिरतात. वैश्वानर अग्नि, राजासारखा जन्मलेला, आपल्या प्रकाशाने अंधारावर मात करतो. "मला न कळे धागा, न विणकाम, न ते कुशल लोक काय विणतात. कोणाचा पुत्र इथे हे बोलतो? कोण वर, कोण खाली, वडिलांसह बोलतो?" "तो जाणतो धागा, जाणतो विणकाम, योग्य शब्द बोलतो. जो हे जाणतो, अमरतेचा रक्षक, तो वेगळ्या दृष्टीने, मुक्तपणे फिरतो." "हा पहिला होतार आहे, तो मर्त्यांमध्ये अमर प्रकाश पाहतो. तो जन्म घेतो, स्थिर राहतो, अमर आहे, स्वतःच्या देहाने वाढतो." "स्थिर प्रकाश दर्शनासाठी ठेवला आहे; मन सर्वात वेगवान, आतच उडते. सर्व देव एकविचाराने आणि एकमताने एकच श्रेष्ठ संकल्प साधतात." "माझे कान दूर उडतात, डोळे पाहतात; हे प्रकाश माझ्या हृदयात आहे. मन सर्वत्र भटकते—काय सांगू, काय विचार करू?" "सर्व देव भयभीत होऊन, अंधारात उभ्या असणाऱ्या अग्निला वंदन करतात. वैश्वानर, अमर, आमचे रक्षण कर; अमर, आमचे रक्षण कर." "आता, यज्ञात, विधीत, तुम्ही आनंददायक, दिव्य, प्रशंसित अग्निला प्रकट करा. स्तोत्रांनी, कारण तो जाणकार आहे, योग्य विधी करणारा ज्यातेवेदस आहे." "तो तेजस्वी, मुख्य होतार, अग्नि, मनुष्यान्नी अग्निसह प्रज्वलित केलेला, स्तुतीला पात्र आहे. स्तोत्रे त्याच्याकडे वाहतात, जशी शुद्ध तुपासारखी माया वाहते." "जो अग्निला स्तोत्रांनी दान देतो, तो मर्त्यांमध्ये कीर्तीने वाढतो. तो तेजोमय सहाय्याने आणि प्रकाशाने, गोधनयुक्त बक्षीस मिळवतो." "जो जन्माने विशाल अवकाश भरतो, दूरवरून आपल्या तेजाने दिसतो, अंधाराच्या मार्गावरून जातो. मग विचारपूर्वक, शुद्ध अग्नि, लाटांपलीकडे आपल्या ज्वाळांनी प्रकट होतो." "आता, हे अग्नि, आम्हाला अद्भुत संपत्ती, अनेक सहाय्य, आणि उदारांना धन दे. जे इतरांपेक्षा दान, कीर्ती, आणि वीर्याने श्रेष्ठ आहेत, ते लोकांमध्ये असू दे." "आमच्यासाठी हा यज्ञ शुभ होवो, हे अग्नि, बसून आहुती अर्पण करा. भरद्वाजांमध्ये तुम्ही स्तुती स्थापन केली आणि संपत्ती मिळवण्यास मदत केली." "द्वेष दूर करा, आमच्या समृद्धीत वाढ करा; आम्ही शंभरपट वीर्याने युक्त होऊन आनंद मानू." अशा प्रकारे, ऋषी आणि यजमान अग्निला स्तुती करतात, त्याच्याकडून संरक्षण, संपत्ती, कीर्ती आणि अमरतेचे वर मागतात. अग्नि, त्यांच्या यज्ञाचा साक्षी, त्यांना आशीर्वाद देतो, त्यांच्या स्तोत्रांना आनंदाने स्वीकारतो, आणि त्यांच्या जीवनात तेज, समृद्धी, आणि विजय आणतो.