इंद्राच्या अद्भुत पराक्रमाची ही कथा आहे, ऋग्वेदातील ऋचांमध्ये वर्णिलेली – जिथे त्याच्या जन्मापासूनच तो शत्रूंना दूर करतो, गो-धन मिळवतो, आणि धनाचा संचय करतो. एकदा, इंद्राने दास नामुची याचे मस्तक वळवून, मनुंसाठी मार्ग खुला केला, कारण त्याला मार्गक्रमणाची इच्छा होती. पुन्हा एकदा, इंद्राने मला आपल्या रथाला जोडलं आणि दास नामुचीचं मस्तक चिरडलं. चमकणाऱ्या, हालचाल करणाऱ्या दगडालाही त्याने मरुतांसाठी प्रकट केलं, जणू काही त्याने दोनही विश्वाची निर्मिती केली. दासाने शस्त्र तयार केली, पण ती स्त्रियांप्रमाणे दुर्बल होती; त्याच्या अशक्त सैन्याने माझं काय बिघडवलं असतं? त्याच्या गायी लपवून ठेवल्या होत्या, पण इंद्राने युद्धात धाव घेतली आणि दस्यूचा नाश केला. त्या वेळी, सर्व गायी आपल्या वासरांपासून वेगळ्या झाल्याने चारही बाजूंनी हंबरू लागल्या. इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने त्या एकत्र केल्या, कारण उत्तम प्रकारे पेरलेला सोम त्याला प्रिय होता. सोमाने प्रफुल्लित झाल्यावर, तो वृषभ सिंहासनावर गर्जला. नगरांचा संहार करणारा इंद्र, सोमपान करून, भक्तांना गायी परत देतो. हे शुभ आहे, अग्निदेव, जे रुशमांनी केलं – त्यांनी चार हजार गायी दान दिल्या. ऋण फेडणाऱ्या उदार पुरुषासाठी आम्ही त्यांची ही देणगी स्वीकारली. रुशमांनी, अग्निदेव, हजारो गायींचं तेजस्वी दान दिलं. परितक्म्याच्या दिवशी, बलवान सोमाने इंद्राला आनंदित केलं. त्या रात्री, परितक्म्याच्या वेळी, रुशमांचा राजा ऋणंचय उपस्थित होता; वेगवान घोड्यासारखा, त्या तांबड्या रंगाच्या गायींनी चार हजार मिळवल्या. आम्ही रुशमांकडून चार हजार गायी आणि पशुधन स्वीकारलं, अग्निदेव. अगदी तापवलेलं पात्रही, जे ठेवण्यात आलं, आम्ही ज्ञानीजन त्यांचं असल्याचं घोषीत करतो. इंद्र रथासाठी मार्ग तयार करतो, जो मध्यभागी उभा आहे आणि बक्षिसासाठी प्रयत्न करतो. जसा गोठ्यात गायी वेगळ्या केल्या जातात, तसा विजयी होण्यासाठी उत्सुक असलेला, अपराजित इंद्र पुढे जातो. इंद्रा, आपल्या तांबड्या घोड्यांबरोबर पुढे चला, विलंब करू नका; आमच्याजवळ या, कारण तुमच्याशिवाय आमच्याकडे काहीच संपत्ती नाही. लोकांमध्येही, हे इंद्रा, हे कार्य फक्त तुम्हीच केलं आहे. महान शक्तिशाली इंद्र जन्मल्यावर त्याने आपली सारी शक्ती प्रकट केली. गोठ्यातील सदैव दूध देणाऱ्या गायींना चालना दिली; प्रकाशाने अंधार दूर केला. कारागीर घोड्यासाठी रथ तयार करतात, त्वष्टा तुझ्यासाठी तेजस्वी वज्र बनवतो, आणि ऋत्विज स्तुतीने इंद्राला वाढवतात, जेणेकरून तो युद्धात शत्रूचा नाश करील. म्हणून बलशाली लोकांनी इंद्रासाठी स्तुती गायली, अडितीने एकत्रित होऊन. जे घोड्याविना, रथाविना आहेत, ते इंद्राच्या प्रेरणेतून दस्यूंना मागे हाकलतात. मी तुझ्या पूर्वीच्या आणि आताच्या कृत्यांची स्तुती केली आहे, हे उदार इंद्रा; तू दोन्ही आकाश पेलतोस, जल जिंकतोस आणि मानवाला अद्भुत दान देतोस. हे तुझं अद्भुत कृत्य आहे, हे इंद्रा, जे ज्ञानीजनांनी गौरवलं – तू शत्रूचा वध केला, आपली शक्ती दाखवली, शुष्णाच्या मायाजाळाचा अंमल संपवला, आणि दस्यूंना पाण्यापासून दूर करून त्यांच्या प्राचीन प्रवाहांना स्थिर केलं. तू, इंद्रा, यदु आणि तुर्वशांसाठी पाण्यांचे प्रवाह सुरू केलेस, त्यांना समृद्ध केलंस; प्रखर आयू आणि कुत्साला सुरक्षितपणे पार नेलंस, आणि देवांनी तुझ्याबरोबर आनंद साजरा केला. इंद्र आणि कुत्स रथावर बसून, सुंदर गायक त्यांची गाणी तुझ्या कानांपर्यंत पोहोचवतात; शांत बसणाऱ्यांना, वेगळे राहणाऱ्यांना दूर हाकल, हे उदार इंद्रा, आणि आमच्या हृदयातील अंधकार दूर कर. वाऱ्याचे उत्तम जुंपलेले घोडे आणि ज्ञानीजन तुझ्या कृपेच्या शोधात येथे आले आहेत; सर्व मरुतगण, तुझे मित्र, आपल्या स्तुतीने तुझी शक्ती वाढवतात. सूर्यही तुझ्या रथाभोवती प्रदक्षिणा घालतो, प्रथम त्याला सिद्ध करतो, मग पुढे धावतो; वेगवान चाक एकत्र येते, पुढे जाते, आणि आमचा संकल्प दृढ करते. लोक त्याच्याकडे पाहतात, जेव्हा तो जवळ येतो; इंद्र आपल्या सखा सोमपान करणाऱ्याचा शोध घेतो; दगड सांगतो, ‘वेदी भरली जावी’, ज्या ठिकाणी ऋत्विज वृद्धांसोबत फिरतात. जे तुझी स्तुती करतात आणि जे आता करत आहेत, हे अमर इंद्रा, त्यांना काहीही अपाय होऊ देऊ नकोस; आमचं पूजन स्वीकार, आणि तुझी शक्ती त्या लोकांत ठेव, जिथे आम्ही तुझ्यासोबत राहू शकू. इंद्रा, तू मार्ग फोडला, प्रवाह सोडले, मार्ग खुले केले; तू अडथळे दूर केले, हे अनियंत्रित इंद्रा; जेव्हा तू महान पर्वत फोडला, तेव्हा नद्या वाहू लागल्या, आणि तू दानवाचा वध केला. वज्रधारी इंद्रा, योग्य काळी अडथळे फोडलेस, पर्वताचं दूध सोडलंस; अगणित वेटोळ्यांत पडलेल्या महाकाय सर्पाचाही तू आपल्या सामर्थ्याने वध केला. त्या महान, जंगली पशूचा वध इंद्राने आपल्या शक्तीने केला; जो स्वतःला अद्वितीय समजत होता, त्याच्यापेक्षा आणखी एक बलवान निर्माण झाला. त्यांच्यातील एक, स्वतःच्या शक्तीमध्ये रमणारा, धुक्याचा पुत्र, अंधारात वाढलेला – वज्रधारी वृषभाने त्या प्रचंड शुष्ण दानवाचा वध केला. स्वतःच्या कुटिलतेने स्थिर झालेल्यालाही, इंद्रा, तू त्याचा दुर्बल बिंदू शोधलास; सोमपानाने तृप्त होऊन, तू स्पर्धकाला अंधकाराच्या घरात टाकलंस. अंधारात पडलेल्या, वाढणाऱ्या त्या दानवाला इंद्राने, सोमपानाने प्रफुल्लित होऊन, वरूनच ठार केलं. इंद्राने आपलं शस्त्र उंचावलं, महान दानवासाठी, अचूक घावासाठी; जेव्हा तू वज्र उचललास, सर्वात नीच प्राणी निर्माण केलास. गुहेत पडलेल्या, मधपान करणाऱ्या, गर्जणाऱ्या त्या भीषणाला, हे बलशाली इंद्रा, तू ठार केलंस; पाय नसलेला, हात नसलेला, प्रचंड घावाने त्याला अंधारात फेकलं, त्याची वाणी थांबवली. त्याच्या शक्तीला कोण तोंड देईल? तो एकटा, अपराजित, संपत्ती जिंकतो; अगदी वेगवान सुद्धा, देवांनो, आता इंद्राच्या शक्तीला घाबरून पळतात. दैवी कृपा इंद्रालाच निवडते, जशी वेगवान स्त्री वर निवडते; त्याची शक्ती सर्वत्र व्यापली, आणि जग त्याच्या सामर्थ्यापुढे झुकतात. हे सत्याचे अधिपती, पंचजनांमध्ये जन्मलेले, प्रसिद्ध इंद्रा, तुझ्याबद्दलच मी ऐकलं आहे. उत्सुक भक्तांनी तुला माझ्यासाठी पकडलं, ताज्या इंद्राला रात्री आणि पहाटे हाक दिली. तू, हेतूपूर्वक चालणारा, ऋत्विजांना संपत्ती देणारा – तुझ्यासाठी निरुत्साही, इच्छाशून्य पुरोहितांचा काय उपयोग? महान, बलशाली इंद्रासाठी मी मानवांमध्ये स्तुती प्रज्वलित करतो – युद्धात मित्र म्हणून ओळखला जाणारा, संपत्तीच्या स्पर्धेत गौरवलेला. हे इंद्रा, प्रेरणेने, स्तुतिंनी, तू आपल्या तांबड्या घोड्यांच्या जूंपण्यात थकत नाहीस; आनंदाने पुढे जातोस, आणि स्तुत्य असलेला, तू लोकांचे रक्षण कर. जे तुझी स्तुती करत नाहीत, त्यांनी कधीच आम्हाला मागे टाकले नाही; जे विश्वासघातकी होते, ते काहीच राहिले नाहीत. आपल्या रथावर उभा रहा, वज्रधारी, लगाम पकडा, आणि स्वतःचे घोडे चालवा. तुझ्यासाठी असंख्य स्तुत्या आहेत, हे इंद्रा; गायींसाठी लढताना तू विस्तीर्ण क्षेत्रात कार्य केलंस. तू सूर्याला त्याच्या स्थानावर जागा दिलीस, आणि युद्धात दासाचं नाव प्रसिद्ध केलंस. आम्ही तुझेच आहोत, हे इंद्रा; तसेच हे लोक, जन्मलेली सैन्ये आणि निघालेली रथंही तुझीच आहेत. तू आमच्याकडे ये, सर्पवध करणारा, आपल्या सामर्थ्याने, जसा लक्ष्मीमय, यज्ञात प्रिय आणि स्पर्धेत सुंदर. तुझ्या सामर्थ्याने, हे इंद्रा, तू सर्वांना मागे टाकलंस, अमर, पराक्रमी. आम्हाला ही संपत्ती दे, दानशूर, स्तुत्य, कारण मी उदारतेच्या दानाची स्तुती करतो. अशा प्रकारे, ऋग्वेदातील या ऋचांमध्ये इंद्राच्या पराक्रमाचा, त्याच्या भक्तांवरील कृपेचा आणि दुष्ट शक्तींवरच्या विजयाचा गौरवपूर्ण इतिहास आपल्याला अनुभवता येतो.