ऋभूगणांची अद्भुत कथा ऐका—मी त्यांच्यापर्यंत माझे वचन पोहोचवतो, जणू दूतासारखे, आणि त्यांच्या स्तुतिसाठी शुभ्र गाईचे वर्णन करतो. हे ऋभूगण, ज्यांचे रथ वाऱ्याच्या वेगाने धावतात, त्यांनी आकाशाभोवती जलरूप धारण केले. कधी काळी, या कुशल ऋभूगणांनी आपल्या वृद्ध माता-पित्यांसाठी विश्रांतीचे स्थान तयार केले, त्यांना अलंकार आणि दातांनी सुशोभित केले. त्या वेळी, या ज्ञानी ऋभूंनी देवांशी मैत्री साधली आणि मनाला बल दिले. हेच ऋभूगण, ज्यांनी आपल्या वृद्ध माता-पित्यांना पुन्हा तारुण्य दिले, जणू ते यज्ञस्तंभाजवळ पडले होते, ते इंद्राचे सख्य, मधुर प्रवाहांनी संपन्न, आमच्या यज्ञाचे रक्षण करो. एकदा, ऋभूंनी संपूर्ण वर्षभर गाईचे रक्षण केले, वर्षभर घोडा घडवला, आणि वर्षभर तेज वाहिले. या परिश्रमांमुळे त्यांनी अमरत्व प्राप्त केले. मोठ्याने म्हणाले, “दोन प्याले बनवूया,” धाकट्याने, “चार बनवूया,” असे म्हटले; आणि त्वष्टृने त्यांच्या या विचारांना मान्यता दिली. ऋभूगणांनी सत्य बोलले आणि तसेच केले; त्यांनी आपल्या स्वभावानुसार कार्य केले. त्या तेजस्वी प्याल्यांना त्वष्टृने एकच असल्यासारखे चार पाहिले. एकदा, पाहुणे म्हणून ऋभूगण बारा दिवस गुप्त स्थळी राहिले, त्यांनी शेतं सुपीक केली, नद्या वाहू दिल्या, वाळवंटात उभे राहिले, वनस्पती आणि प्रवाही जल यांचे संचालन केले. ज्यांनी उत्तम रथ तयार केला, सर्वांना पोसणारी, विविध आकारांची गाय घडवली, ते स्वयंपूर्ण, कुशल, शुभहस्त ऋभूगण आमच्यासाठी संपत्ती निर्माण करो. देवांना त्यांच्या कर्मांत आनंद मिळाला; त्यांची तेजस्विता इंद्र, ऋभुक्षा, आणि वरुणपुत्र विभुवान यांच्याकडे गेली. ज्यांनी दोन सुंदर अश्व योजले, इंद्रासाठी उत्तम घोडे बनवले, ते ऋभूगण आमच्यावर संपत्ती आणि सुरक्षितता, मित्रासारखी, प्रदान करो. आज मी तुमच्या सोमपानाची, तुमच्या आनंदाची याचना करतो, मैत्रीसाठी, श्रमाने; म्हणून, हे ऋभूगण, तिसऱ्या सवनात आम्हाला धन द्या. आमच्या या यज्ञात ऋभू, विभुवान, वाज, आणि इंद्र, धन घेऊन येवोत. आज दिव्य धीषणा सोम तयार करते, तो आनंद तुम्हांला लाभो. हे कुशल ऋभूगण, बक्षिसांसाठी, सामर्थ्यासाठी जन्मलेले, ऋतूंसह आनंद मानत जा. तुमचे आनंद एकत्र येवोत, दान एकत्रित होवो, आम्हाला वीरपुत्र आणि संपत्ती मिळो. हे ऋभूगण, तुमच्यासाठी हा यज्ञ सिद्ध केला आहे, जो तुम्ही मानवांमध्ये उच्च स्थानी स्थापला. तुम्ही स्तुतीसाठी तत्पर उभे राहिला, सर्व श्रेष्ठ बक्षिसे तुमची झाली. तुम्हा दात्यांसाठी धन राखून ठेवले आहे, भक्तासाठी, सेवक मर्त्यासाठी. प्या, हे ऋभूगण, बक्षिस दिले आहे; तिसरे सवन तुमच्या आनंदासाठी अर्पण आहे. हे बक्षिस घेणारे, ऋभूंसारखे बलशाली, धनदाते, मानवांनी स्तुतिलेले, या, सोमपानासाठी, दिवसांच्या आनंदासाठी; हे सायंकाळी जणू नव्याने आले आहेत. हे सामर्थ्यसुत ऋभूगण, या यज्ञात या, आदराने बोलावलेले. एकत्र, तेजस्वी, इंद्रासह, धन घेऊन, मधुर सोम प्या. इंद्र व वरुणासह एकत्र सोम प्या; गायकासह मरुतांसह, ऋतूंचे रक्षण करणाऱ्यांसह, देवपत्नींसह, धन वाहणाऱ्यांसह एकत्र. आदित्यांसह, पर्वतांसह, दिव्य सवितृसह, धन वाहणाऱ्या नद्यांसह एकत्र आनंद मानत जा. जे अश्विन, जे पितर, जे सहाय्यक, ज्यांनी गाय घडवली, घोडा तयार केला, दोन रथ वेगळे बनवले, ते ऋभूगण, श्रेष्ठ कर्म करणारे. ज्यांनी गायी, घोडे, वीरपुत्र, विपुल संपत्ती दिली, ते श्रेष्ठ ऋभूगण आम्हाला आनंददायी संपत्ती देवोत, गायकांना दान देणारे. या यज्ञात तुम्ही कधीच अपयशी ठरला नाही, सीमा ओलांडली नाही, दोष दिला गेला नाही, हे ऋभूगण. इंद्रासह, मरुतांसह, राजांसह, तुम्ही आनंद मानता, देवांनो, धनदानासाठी. या, हे सामर्थ्यसुत ऋभूगण, सुदन्वनांचे, अनुपस्थित राहू नका. या सवनात तुमचे धन मिळवायचे आहे, तुमचा आनंद इंद्राच्या मागे आहे. ऋभूगणांचे धन येथे आले, उत्तम सोमपान झाले. कौशल्याने, बुद्धीने, एक प्याला चार भाग केला. तुम्ही प्याला चार भागात विभागला, “शिका,” असे म्हणालात. मग, हे बक्षिसधारी, अमरत्वाचा मार्ग शोधला, ऋभूगण, कुशलहस्त, देवसमूहात. हा प्याला मातीचा होता का, जो तुम्ही कौशल्याने चार भागात केला? आता सवन दाबा, आनंदासाठी प्या, हे ऋभूगण, मधुर सोम. कौशल्याने तुम्ही माता-पित्यांना पुन्हा तरुण केले, देवपानासाठी प्याला योग्य केला, इंद्राच्या रथासाठी दोन घोडे बनवले, हे बक्षिसधारी ऋभूगण. जो तुम्हांसाठी दिवसेंदिवस सामर्थ्यशाली सवन दाबतो, त्याला, हे ऋभूगण, वीरांनी युक्त धन द्या. तुम्ही सकाळच्या सवनात सोम प्यालात, हे इंद्र, तांबड्या घोड्यांवरचे; मध्यान्ह सवन फक्त तुमच्यासाठी आहे. ऋभूगणांसह, धनवाहकांसह, कौशल्याने बनवलेले, प्या. जे देव कौशल्यवान झाले, गरुडांसारखे, त्यांनी स्वर्गात स्थान मिळवले. ते, हे सामर्थ्यसुत ऋभूगण, अमर होऊन, आम्हाला धन देवोत. जेव्हा तुम्ही तिसरे सवन, धनदान, तीक्ष्ण बुद्धी व कुशलहस्तांनी केले, ते अर्पण शुद्ध झाले—तेथेच प्या, सामर्थ्य व आनंदाने. घोडे नसले, वेसण नसले, तरी स्तुत्य, तीन चाकांचे रथ विस्तारात फिरते; हेच तुमचे दिव्य, महान घोषवाक्य, हे ऋभूगण, तुम्ही आकाश व पृथ्वी धारण करता. तुम्ही जो उत्तम, योग्य रथ घडवला, अचल, मनापेक्षाही वेगवान—तुमच्यासाठीच हे सवन आहे; हे ऋभूगण, आम्ही तुम्हाला बक्षिस घोषित करतो. हे ऋभूगण, देवांमध्ये तुमची ख्याती, तुमचे सामर्थ्य, जेव्हा तुम्ही तरुण असूनही, वृद्ध माता-पित्यांना पुन्हा तरुण केले, हेच तुमचे गौरवाचे कार्य. विचाराने, एक प्याला चार भागात केला, कातडीतून गाय घडवली; मग देवांत अमरत्व मिळवले—हेच तुमचे स्तुत्य कार्य. ऋभूगणांचे धन प्रारंभापासून प्रसिद्ध, सामर्थ्यसंपन्न, जे मानवांनी निर्माण केले; विभुवानचे कार्य सभांमध्ये घोषित करावे, ज्याला देवांनी रक्षण केले—तो मानवांत ज्ञानी आहे. तो बक्षिसी घोडा, वाग्मिता असलेला ऋषी, युद्धात धैर्यवान; तो विपुलता, महान सामर्थ्य आणतो, ज्याला विभुवान, ऋभूगण, व वाज प्रेरणा देतात. तुमच्यावर सर्वश्रेष्ठ, तेजस्वी रूप ठेवले आहे—हे ऋभूगण, हे वाज, हे स्तुती स्वीकारा; तुम्ही ज्ञानी, ऋषी, विवेकी—या स्तोत्राने आम्ही तुम्हाला प्रसिद्ध करतो. तुम्ही सर्व जाणणारे, आम्हाला व आमच्या प्रेरित विचारांना प्रत्येक उत्तम सुख द्या; हे ऋभूगण, तेजस्वी, शक्तिशाली, सर्वोच्च संपत्ती व दीर्घायुष्य आम्हाला घडवा. येथेच आम्हाला संतती, संपत्ती, कीर्ती व वीरता द्या; ज्यामुळे आम्ही इतरांपेक्षा श्रेष्ठ होऊ—हे ऋभूगण, आम्हाला अद्भुत सामर्थ्य द्या. अशा प्रकारे ऋभूगणांचे अद्वितीय कार्य, त्यांची मैत्री, दानशूरता आणि अमरत्वाची प्राप्ती, या ऋचांमध्ये प्रकट होते. त्यांच्या कृपेसाठी, आम्ही त्यांना आदरपूर्वक व प्रेमाने पुन्हा पुन्हा स्मरतो.