इंद्राची महिमा आणि त्याच्या अद्भुत कर्तृत्वांची ही कथा ऋषींच्या स्तोत्रांतून प्रकट होते. धनाची आकांक्षा बाळगणारे, कीर्तीची लालसा असणारे भक्त, सोमयज्ञाच्या प्रसंगी जसे आनंदित होतात, तसे इंद्राच्या स्तुत्येने तृप्त होतात. त्याच्या तेजस्वी, सर्वदूर प्रसिद्ध अशा रूपाने ते आकर्षित होतात. हे इंद्र, आम्ही तुला पुन्हा पुन्हा आवाहन करतो—तू सहज सादर होणारा, असंख्य पराक्रम करणारा आहेस. भक्तांसाठी तू अद्भुत सहाय्याने, जलद बक्षीस आणतोस. तुझ्या तीक्ष्ण वज्राचा प्रहार जेव्हा लोकांमध्ये होतो, किंवा तुझा प्रचंड कोप शत्रूंवर उसळतो, तेव्हा, हे रक्षक, आमच्या शरीरांचे स्मरण ठेव. वामदेवांच्या प्रार्थनांचा तू रक्षक झालास, स्पर्धेत तू मित्र, कधी-कधी लांडगा, पण नेहमीच भक्तांसाठी सहाय्यकारी. आमचे सर्व विचार तुझ्याकडे वळतात; तू आम्हाला सर्वत्र मदत कर. इंद्रा, तुझ्या सहकाऱ्यांसह आम्ही प्रत्येक स्पर्धेत विजयी होऊ दे. जसे आकाश आपल्या तेजाने शोभते, तसे सज्जन लोक आम्हाला आधार देऊ देत. आम्ही रात्रंदिवस आणि अनेक शरद ऋतू आनंदात जाऊ दे. हे बलाढ्य इंद्र, तुझ्यासाठी हे स्तोत्र रचले आहे, जसे भृगुंनी आपल्या रथासाठी केले. पूर्वीप्रमाणे, आमचे मैत्र कायम ठेव—हे आमच्या शरीरांचा रक्षक. आता, तुझी स्तुती होत आहे—हे इंद्र, भक्तांसाठी तू नद्यांसारखे धन बरसव. तुझ्यासाठी नवीन ऋचा रचली आहे; आम्ही सदैव तुझ्या रथाचे सारथी होऊ. इंद्रा, तुझी महती मोठी आहे. पृथ्वी आणि आकाश तुझ्या सामर्थ्यापुढे थरथरतात. वज्राच्या बळाने तू वृत्रास मारलेस, नद्यांना मुक्त केलेस, आणि वक्र वलयधारी शत्रूंना संपवलेस. तुझ्या जन्मावेळी आकाश आणि पृथ्वी दोन्ही तुझ्या सामर्थ्याने कंपित झाले. पर्वत, सुंदर डोंगर, खोरे सगळे हादरले, आणि जलधारे वाहू लागल्या. तू वज्रधारी हाताने पर्वत फोडलेस, गुप्त जलधारे उघड केल्या. वृत्राचा वध केल्यावर जलधारे वेगाने वाहू लागल्या. आकाशाने तुझ्या वीर्याचा जन्मदाता म्हणून स्वतःला मानले. सर्वात कुशल देवांनी तुला घडवले—तू सूर्याचा, वज्राचा जन्मदाता, स्थिर आणि अढळ. इंद्र एकटा दोन जग विस्तारतो, तो लोकांचा राजा आहे. देवगण त्याच्या सत्यावर आणि उदारतेवर आनंदित होतात. सर्व सोमरस, सर्व आनंददायी पेये त्याने मिळवली. संपत्तीचे दाते त्याला धनाचा स्वामी मानतात, आणि तो सर्व लोकांमध्ये धन वाटतो. जन्मापासूनच तू, इंद्रा, सर्व लोकांचे विभाजन केलेस. वज्रधारी हाताने तू मार्गात अडथळा असलेल्या वलयधारी शत्रूचा नाश केलास. मी या बलाढ्य, महान, असीम वज्रधारी इंद्राला उचलले आहे—तोच वृत्राचा वध करणारा, बक्षीस मिळवणारा, दानशूर, खजिन्यांनी परिपूर्ण. हा निवडलेला मगवान (इंद्र) नेहमीच योग्यतेसह कार्य करतो; तोच युद्धात ऐकतो, तोच विजय मिळवतो. आम्ही त्याच्या मैत्रीत प्रिय होऊ. तो जिंकताना, प्रहार करताना ऐकला जातो; तोच युद्धाने गुरे मुक्त करतो. जेव्हा इंद्राचा कोप खरा होतो, तेव्हा सर्व स्थिर गोष्टी थरथरतात. इंद्राने गुरे, सोने, घोडे—सर्व मिळवले. मगवान आपल्या वीर सहकाऱ्यांसह संपत्ती वाटतो, धन गोळा करतो. इंद्र आपल्या आईपेक्षा, वडिलांपेक्षा किती श्रेष्ठ आहे? तो वारंवार आपली शक्ती उगारतो, जसा वाऱ्याने ढग गतीमान होतात. मगवान नाशवानाला अमर करतो; तो गोंधळात धूळ उडवतो. वज्रसारखा आकाश फोडतो—मगवान भक्तांसाठी धन दे. त्याने सूर्याचे चक्र फिरवले, प्रवाही नद्यांचा मार्ग चालू केला. काळोख खेचून तो आपल्या क्षेत्राच्या मुळाशी त्वचा गिळतो. असिक्नीमध्ये, यजमान होतृ ऋत्विजाप्रमाणे असतो. गुरे हवी असणारे ज्ञानी इंद्राशी मैत्रीसाठी येतात, घोड्यांसाठी त्याची स्तुती करतात. संततीची इच्छा असणारे, संततीच्या उत्पत्तीसाठी, या अमोघ देवालाच मदतीसाठी जागृत करतात. हे इंद्र, तू आमचा रक्षक, मदतगार, प्रसिद्ध, शत्रूंचा संहारक, सोमपान करणारा, मित्र, वडील, उत्तम पिता हो. दीर्घायुष्य इच्छिणाऱ्यांसाठी आम्ही जग घडवू. हे इंद्र, आम्ही तुझी स्तुती करतो, तू आमचा मित्र, सहाय्यक हो. या स्तोत्रांनी आम्ही तुला बलवान केले आहे; या ऋचांनी तू अधिक प्रकाशमान हो. दानशूर इंद्राची स्तुती होते—तो एकटा अनेक वृत्रांचा वध करतो, अजिंक्य असतो. त्याचा गायक त्याला प्रिय असतो, ज्याच्या रक्षणाखाली देव किंवा मर्त्य विघ्न घालू शकत नाहीत. असा दानशूर, व्यापकदृष्टी इंद्र आमच्यासाठी सत्यकार्य करो, लोकांचा आधार हो, अचूक असो. हे जीवांचा राजा, आम्हा गायकांसाठी कीर्ती, महान यश दे. आता, स्तुत्य इंद्रा, आम्हा गायकांसाठी नद्यांसारखे धन बरसव. तुझ्यासाठी, हे हरिव, नवीन स्तोत्र रचले आहे—आम्ही सदैव तुझ्या रथाचे सहकारी होऊ. ही प्राचीन, चांगली चाललेली वाट आहे, जिच्याद्वारे सर्व देव जन्मले. या मार्गानेच बलाढ्याचा जन्म व्हावा—कोणीही आईला तिच्या मार्गापासून विचलित करू नये. मी त्या मार्गाने जाणार नाही—ती अवघड आहे. मी बाजूने जाईन. अनेक कृत्ये केली आहेत, अजून करायची आहेत; मी तुझ्याशी लढेन, विचारेन. त्याने आपल्या जाणाऱ्या आईकडे पाहिले, पण गायींच्या मागे गेला नाही. त्वष्टृच्या घरी, इंद्राने चंवाने दाबलेल्या, शंभर प्रवाह असलेल्या सोमाचा पान केला. त्या सामर्थ्याने त्याने काय साधले? त्याने हजारो गोष्टी जिंकल्या, अनेक वर्षांपूर्वी. त्याच्या तोडीचा कोणीही नाही—ना जन्मलेल्यांमध्ये, ना अजून जन्मायच्यांमध्ये. त्याच्या आईने त्याला बोलण्याजोगा नाही असे समजून लपवले, पण तो स्वतःच्या शक्तीने, तेजाने, आकाश आणि पृथ्वी व्यापून उभा राहिला. या स्त्रियांसारख्या, ज्या पती मिळाला नाही म्हणून विलाप करतात, त्या रडतात, जशा धर्म पाळतात. त्यांना विचारा, यात अर्थ काय? कोण पाण्यांमध्ये दगडाचा अडसर फोडतो? या जलांमध्ये इंद्रासाठी कोणते गूढ आहे? त्या त्याच्याबद्दल काही निंदनीय सांगू इच्छितात. माझ्या पुत्राने एका प्रचंड प्रहारााने वृत्राचा वध केला आणि नद्यांना सोडवले. मीसुद्धा तुला सोडून दिले, हे युवती, मी तुला तीरावर झोपलेली असताना सोडले; पाण्यांनीही, बालकाच्या हितासाठी, तुला सोडले, आणि इंद्रही आपल्या शक्तीने उभा राहिला. तुझ्या जबड्यांना, हे दानशूर, फोडण्यात आले, खालचा जबडा खाली पडला; मग वरचा जबडा, प्रहाराने, दासांचा प्रमुख झाला, चिरडला गेला. गायीने तुझ्या घरात एक बलाढ्य, अजिंक्य, सामर्थ्यशाली वळू—इंद्र—जन्माला घातला. आईने आपल्या वासराला मुक्तपणे जाऊ द्यावे अशी इच्छा केली. तरीही आई त्या म्हशीच्या मागे गेली, आणि देवांनी तुला, पुत्रा, सोडून दिले. मग, वृत्राचा वध करण्यास निघालेल्या इंद्राने म्हटले: "मित्र विष्णू, पुढे पाऊल टाक आणि मार्ग विस्तृत कर." कोणाने तुझ्या आईला विधवा केले? कोण तुला मारू इच्छित होते? कोणता देव, हे मरुत, तुझ्याबरोबर होता, जेव्हा तू वडिलांना पायाने पकडून खाली फेकलेस? अशा प्रकारे ऋषींच्या वाणीने इंद्राची महती, त्याचे अद्भुत पराक्रम, त्याची भक्तांवरील कृपा आणि जगाच्या कल्याणासाठी केलेली कृत्ये उजागर होतात.