स्वर्गाचा आधारस्तंभ कोण आहे? कोणती अद्भुत शक्ती त्याला बांधून ठेवते किंवा मुक्त करते? तो कसा झोपतो, कसा उठतो, कोणत्या अंतर्निहित शक्तीने तो चालतो — हे सर्व कोणी पाहिले आहे का? स्वर्गाचा हा आधारस्तंभ स्थिरपणे आकाशास धरून ठेवतो. या दिवशी, ज्या क्षणी उषा प्रकटते, अग्नी—जातेवेदस्—सर्व दिशांना तोंड करून, आपली तेजस्वी शक्ती प्रकट करतो. देवांमध्ये तेजस्वी असलेल्या या अग्नीने, नासत्यांना—अर्थात अश्विनांना—आवाहन केले आहे की, त्यांच्या विशाल रथावर आरूढ होऊन या यज्ञस्थळी यावे आणि आम्हाला सान्निध्य द्यावे. सविता देवाने आपला ध्वज उंचावला आहे, सर्व जगांसाठी प्रकाश निर्माण केला आहे. आकाश, पृथ्वी आणि अंतरिक्ष विस्तारले आहेत, आणि सूर्य आपल्या तेजस्वी किरणांनी सर्वत्र प्रकाश पसरवतो. लालसर उषा, विशाल व तेजस्वी, आपल्या किरणांनी सर्वत्र प्रकाश फेकते. ती सर्वांना शुभ जागृती देते आणि आपल्या सुंदर रथावर आरूढ होऊन पुढे सरकते. अश्विनांच्या वेगवान घोड्यांनी त्यांना येथे घेऊन यावे, त्यांचे रथ उषेच्या आगमनासोबतच यावेत. कारण येथे त्यांच्यासाठी मधुर सोम आहे—हे बलवान अश्विनहो, या यज्ञात सहभागी व्हा आणि आनंद घ्या. पुन्हा एकदा, स्वर्गाचा आधारस्तंभ कोणत्या शक्तीने झोपतो, उठतो, चालतो—हे कोणी पाहिले आहे का? तो स्थिरपणे आकाशास धरून ठेवतो. या यज्ञात अग्नी—होत्र—आमचा मार्गदर्शक आहे, तो बलाचा दाता आहे, देवांमध्ये पूजनीय आहे. अग्नी, रथाच्या सारथ्याप्रमाणे, त्रिस्तरीय यज्ञाच्या भोवती फिरतो आणि देवांना अर्पण पोहोचवतो. ज्ञानवान अग्नी, संपत्तीचा स्वामी, अर्पणांचा मार्गक्रमण करतो आणि भक्ताला धनसंपत्ती प्रदान करतो. हा अग्नी, जो श्रंजयासाठी प्रज्वलित केला आहे, देववायूच्या समोर तेजस्वीपणे चमकतो आणि शत्रूंना पराभूत करतो. जो मनुष्य बलाची इच्छा करतो, त्याला हा तिखट जबड्याचा, पण दानशूर अग्नी नियंत्रित करतो. हा वेगवान अग्नी, स्वर्गातील लाल मुलाप्रमाणे, दिवसेंदिवस पूजिला जातो. जेव्हा सहदेवपुत्र आपल्या दोन श्याम अश्वांबरोबर जागृत होतो, तो आम्हाला अर्पणाकडे बोलावतो. हे अश्व, सहदेवपुत्राकडून, जणू एकाच वेळी जुंपले जाऊन पुढे येतात. हे दिव्य अश्विनहो, हा सहदेवपुत्र सोमक आहे—त्याला दीर्घायुष्य मिळो. तुम्ही दोघेही, दिव्य अश्विन, या सहदेवपुत्रास दीर्घायुष्य द्या. मग, सत्यप्रिय मागवन—इंद्र—उत्सुकतेने यावा, त्याचे घोडे आमच्याकडे वेगाने धावावेत. त्याच्यासाठी आम्ही आनंदाने, कौशल्याने सोमरस अर्पण करतो, त्याची कृपा मागतो. या यज्ञाच्या शेवटी, वीर योद्धे खाली उतरावेत, आनंद घ्यावा; ज्ञानी ऋषी, उशना प्रमाणे, अधिपत्यासाठी स्तोत्र गातो, जाणकार असुरासाठी. तो ऋषिप्रमाणे गुप्त गोष्टी जाणतो व कर्मे साधतो; बलवान, तृषार्त, स्तुती गातो. त्याने सात गायक निर्माण केले, जे रात्रीही कौशल्याने स्तुती करतात. सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, स्तोत्रांनी सुंदर, तो जन्मताना महान प्रकाशाने चमकला. त्याने अंधकार दूर केला, स्पष्ट पाहिले, आणि मानवांना पराक्रमी केले. इंद्र, बलवान व उत्सुक, प्रचंड वाढला—त्याने आकाश व पृथ्वी दोन्हीमध्ये आपली महानता पसरवली; त्याचे वैभव सर्वत्र पसरले, कारण तो सर्व जग झाला. शक्र, सर्व वीरकृत्ये जाणणारा, आपल्या सोबत्यांसह पाण्यांचे विभागणी करतो; त्याच्या इच्छेने, उषिजांनी दगड फोडले आणि दूधाने संपन्न गायी सोडवल्या. त्याने वृत्राचा पराभव केला, जो पाणी अडवत होता; वज्रधारी इंद्राने पृथ्वीला चेतना दिली; त्याने प्रवाह व समुद्र सोडवले—हे बलवान वीर, तू आपल्या सामर्थ्याने अधिपती झाला. जेव्हा तू, हे बहुप्रार्थित इंद्र, दगड फोडलेस, तेव्हा प्राचीन सारमा तुझ्यासाठी प्रकट झाली. तू आमचा मार्गदर्शक हो, तू संपत्ती पाहतोस; अंगिरसांसोबत आम्ही स्तुती करत असताना, तू कुंपणं फोडतोस. हे मागवन, प्रयत्नशील पुरुषांसोबत ऋषीकडे ये, तेजस्वी, उन्नत; तुझ्या सहाय्याने त्याला बळ दे, कपटी, अधार्मिक दस्यु आम्हाला हानी पोहोचवू नये. दस्यूंचा संहार करणारा, तू आपल्या मनाने त्या ठिकाणी ये; कुत्साला मैत्रीत सहभागी कर; आपल्या स्वतःच्या आसनावर, आपल्या खऱ्या रूपात बस, ज्ञानी स्त्री तुझे स्वरूप जाणो. कुत्सासोबत, तू रथावर बसतोस, सहाय्यक म्हणून, वायूच्या दोन श्याम अश्वांचा स्वामी म्हणून; बक्षीस जिंकण्यासाठी, विचारासारखा वेगवान, जेव्हा तू, ज्ञानी, तेजस्वी, विशाल क्षेत्र सजवतोस. कुत्सासाठी, तू शुष्ण—कोरडा शत्रू, हजारो वेळा कुयव—त्याला त्याच्या आसनावरून खाली फेकलेस; एकाच वेळी दस्यूंचा नाश केलास, आणि सूर्याने दूरवर महान चक्र प्रकट केले. पिप्रु—गर्जणारा पशू—त्याला ऋजिश्वान व वैदथिनासाठी ठार केलेस; हजारांपैकी पन्नास काळ्या किल्ल्यांना, जसे वय शहरं मोडते तसे, तू नष्ट केलेस. उषेच्या वेळी, सूर्याच्या रूपात, तू अमरत्वाचे दृश्य रूप धारण करतोस; जंगली पशू, हत्ती, शक्ती पकडणारा, सिंहासारखा, भयंकर, शस्त्रधारी. संपत्तीच्या इच्छेने लोक इंद्राजवळ येतात, उत्तम स्तोत्रात आनंद घेतात, सोमार्पणासारखे; कीर्तीच्या लालसेने, स्तोत्रात आनंद घेत, जणू समृद्धीचा सुंदर, स्पष्ट झरा. आम्ही त्या इंद्राचे आह्वान करतो, जो सहजपणे पाचारण होतो, अनेक वीरकृत्ये करणारा; जो भक्तासाठी बक्षीस लवकर आणतो, अद्भुत सहाय्याने. जेव्हा तुझे तीक्ष्ण वज्र लोकांमध्ये पडते, हे वीर, कोणत्यातरी सभेत; जेव्हा तुझा प्रचंड राग शत्रूवर उठतो, तेव्हा, रक्षक, आमच्या शरीरांची आठवण ठेव. तू वामदेवाच्या प्रार्थनांचा रक्षक झाला आहेस, तू मित्र आहेस, बक्षीसाच्या स्पर्धेत लांडगा आहेस; आमचे सर्व विचार तुझ्या मागे येतात, हे सर्वत्र स्तुत्य असलेला, भक्तासाठी तू सार्वत्रिक सहाय्य हो. या पुरुषांसोबत, हे इंद्र, तुझ्या सोबत्यांसह, हे दानशूर, आम्ही प्रत्येक स्पर्धेत जिंकू; जसे आकाश आपल्या तेजाने, तसे श्रेष्ठजन आमचे रक्षण करो, आम्ही रात्रींमध्ये व अनेक शरद ऋतूंमध्ये आनंद घेऊ. या इंद्राला—बळवान, महान—ही स्तुती अर्पण केली जाते, जशी भृगुंनी आपल्या रथाला; आता, पूर्वीप्रमाणे, तू आमचे मैत्र कायम ठेव, हे बळवान, आमच्या शरीरांचा रक्षक. आता, हे इंद्र, स्तुत्य व प्रशंस्य, भक्तासाठी, नद्या जशा पाणी ओततात तसे, तू पोषण ओत. तुझ्यासाठी नवीन स्तोत्र रचले आहे, हे अश्वस्वामी, आम्ही सदैव तुझ्या सारथ्याचे अधिकारी होऊ. हे इंद्र, तू महान आहेस; पृथ्वी व आकाश तुझ्या सामर्थ्याने तुझी सर्वोच्च सत्ता मानतात. तू आपल्या सामर्थ्याने वृत्राचा वध केला, नद्या सोडवल्या, वळवळणाऱ्यांचा नाश केला. तुझ्या जन्मावेळी आकाश तुझ्या बळाने कंपित झाले, पृथ्वी तुझ्या सामर्थ्याने घाबरली; पर्वत हलले, सुंदर डोंगर कंपित झाले, दऱ्या फुटल्या, आणि पाणी प्रवाहित झाले. तू आपल्या सामर्थ्याने पर्वत फोडलेस, वज्रधारी, गुप्त गोष्टी प्रकट केल्या; तू वज्राने वृत्राचा वध केला, आनंदाने, आणि नद्या वेगाने धावल्या, त्यांचे बळ नष्ट झाले. अशा प्रकारे, या मंत्रांमध्ये अग्नी, अश्विन, सविता, इंद्र यांच्या दिव्य कृत्यांचे, त्यांच्या तेजस्वी सामर्थ्यांचे आणि भक्तांसाठी त्यांनी केलेल्या कृपांचे गौरव केले आहे.