कथा अशी आहे— ऋषी अग्निला साकडे घालतात: “हे अग्निदेव, आपल्या गुप्तदूतांना सर्वत्र पाठवा, सर्वात वेगवान बना, आपल्या जनतेचे रक्षण करा, आणि कुणीही आपल्याला तडजोड करू शकणार नाही असा अभेद्य संरक्षण द्या. दूर असो वा जवळ, कोणीही आमच्याविषयी वाईट बोलले, तर त्यातील कुणीही आम्हाला हानी पोहोचवू नये, हे अग्निदेव, अशी कृपा करा. उठा, प्रज्वलित व्हा, आपले तेज विस्तारून उभे रहा; आपली धार पाहून शत्रू पळून जावोत. ज्यांनी आमच्याविरुद्ध वैरभाव निर्माण केला आहे, अशा विरोधकांना कोरड्या लाकडासारखे जाळून टाका. सरळ उभे रहा आणि आमच्या हितासाठी प्रत्युत्तर द्या, आपली दिव्य शक्ती प्रकट करा, हे अग्नी. जादूटोण्यांची ताकद कमी करा, आप्त आणि अनात्मीय अशा सर्व शत्रूंना नष्ट करा. जो आपली कृपा जाणतो, जो प्रार्थनेच्या मार्गाने आपल्याजवळ येतो, त्याच्यासाठी सर्व तेजस्वी दिवस आणि संपत्ती उजळतात; श्रेष्ठजन दूरदूरच्या प्रदेशात प्रकाश पसरवतात. जो आपल्याला सातत्याने यज्ञ आणि स्तोत्रांनी तृप्त करतो, तो भाग्यशाली आणि उदार होवो, त्याचा संसार आणि जीवन समृद्ध होवो; त्याच्यासाठी सर्व शुभ दिवस आणि आशीर्वाद एकत्र येवोत. मी आपल्या कृपेचे मोठ्या आवाजात स्तवन करतो; हे स्तोत्र आपल्या सोबत दीर्घकाळ टिकू दे. आम्ही सुंदर घोडे आणि भव्य रथांनी आपला सन्मान करू, आणि दररोज आमच्यासाठी प्रभुत्व टिकवू. आपण येथे भरपूर प्रमाणात निवास करा, सकाळ-संध्याकाळ जवळ या, दररोज तेजाने उजळा. आम्ही हर्षाने आणि खेळत, प्रसन्नचित्ताने आपली सेवा करु, आणि आपल्या तेजाने लोकांत उभे राहू. जो आपल्याजवळ सुंदर घोडे, सोन्याचे दान, आणि संपत्तीने भरलेला रथ घेऊन येतो, त्याचा आपण रक्षक आणि मित्र होता; जो मानवांच्या पाहुणचारात आनंद घेतो, त्याला आपण संरक्षण देता. मी आपल्या कुटुंबातील आपुलकीच्या शब्दांनी मोठेपणाचे बंध शिथिल करतो; माझ्या वडिल गोतम यांच्या वंशाचा मी पाठपुरावा करतो. हे होतार, सर्वांत लहान, सद्भावनायुक्त आणि गृहस्वामी, आपण आमच्यासाठी या भाषेचा अर्थ जाणावा. सदैव जागृत, वेगवान, शुभेच्छुक, थकवा न येणारे, द्वेषरहित, आणि अत्यंत दक्ष हे रक्षक, हे अग्निदेव, ते एकत्र बसून आम्हाला सर्व प्रकारच्या संकटांपासून वाचवोत. हे रक्षक, स्वार्थाशिवाय, अंधार पाहूनही वाईटापासून सुरक्षित राहतात; आपण, सर्वज्ञ, त्या सत्कर्म करणाऱ्यांचे रक्षण केले, आणि दुष्ट, लोभी लोक त्यांच्यावर विजय मिळवू शकले नाहीत. आपण आमचे मित्र, रक्षक असता, आपल्या मार्गदर्शनाने आम्ही संपत्ती मिळवू; खरी-खोटी शाप दूर करा, आपल्या पाठबळाने निर्धास्तपणे कृती करू. या समिधेने, हे अग्नी, आम्ही पूजा करतो; हे स्तोत्र स्वीकारा. द्वेष करणाऱ्यांना जाळून टाका, कपटी व दुष्टांपासून आम्हाला वाचवा, हे महान मित्र. एकवटलेल्या भक्तीने, आपण वैश्वानर अग्नीचे उदारपणे स्तवन करू. आपल्या अढळ, बलवान शब्दांनी आपण दोन्ही जगांचे आधार असलेल्या अग्नीचे समर्थन करू. देवतांनी मला दिलेले वरदान, हे स्वयंसिद्ध अग्नी, तू तुच्छ मानू नकोस; गृत्सु, अमर, बुद्धिमान, वैश्वानर, सर्वात पराक्रमी, तो स्वयंपाकासाठी आहे. तो द्विगुण उंच, महान, तीक्ष्ण ज्वाळांचा, हजार प्रवाहांचा वृषभ, सामर्थ्यवान—अग्नी, गायीच्या गुप्त वाटेचा जाणकार, त्याने मला हे प्रेरणादायक विचार सांगितले. अग्नी, तीक्ष्ण जबड्यांनी, धगधगत्या ज्वाळांनी प्रज्वलित झाला, जो उदार आहे. जो वरुणाच्या क्षेत्राचा, मित्राच्या धर्माचा अवमान करतो, त्याचा तो नाश करतो. भावंड नसलेल्या स्त्रियांप्रमाणे, विभक्त, वैर करणाऱ्या पत्नींसारख्या, मतभेद असलेल्या मातांसारखे, दुष्ट, खोटे, असत्य—अशा लोकांनी ही गहन वाट तयार केली आहे. हे अग्नी, हे माझे लहान, तेजस्वी स्तोत्र तुझ्यासाठी आहे—ते मोठ्या ओझ्यासारखे जड होवू नये. आपल्या सातगुणी शक्तीने तू विशाल, दृढ, खोल, बलवान पाठी तयार केली आहेस. या पाठीवरच, एकच विचार, एकच हेतू, हे स्तोत्र शुद्ध करील. चित्ताकर्षक चामड्यावर, पुढच्या भागी, तेजस्वी रूप स्थापित करण्यात आले आहे, ते जाहीर करण्यासारखे आहे. माझ्या या भाषणाबद्दल काय सांगावे, जे गुप्त ठेवले आहे? ज्ञानी लोक त्याला लपवलेले म्हणतात. जसे गायींपासून पाणी वाहते, तसे प्रिय रूप, श्रेष्ठ पाऊल दूर जाते. हे खरोखर महान आणि विशाल आहे, ज्याचा माग गायीने उषेच्या सोबत घेतला, जसे प्राचीन काळी. सत्याच्या मार्गावर तेजस्वी, लपलेला, वेगवानाने वेगाने जाणले. तेव्हा, तेजाने उजळून, त्याने आपल्या पालकांचा पाठलाग केला आणि चित्ताकर्षक, लपलेल्या, चित्ताकर्षकाचा अनुसरण केला. मातृस्थानी, उच्चतम निवासात, वृषभाची जिव्हा, तेजस्वी, भक्तांची, वसते. मी सत्य बोलतो, श्रद्धेने शोधतो, स्तुती करतो, हे जातवेदस्, हे काय आहे? तुझ्याकडे येथे जे काही आहे, ते सर्व तुझ्याकडे आहे—स्वर्गातील किंवा पृथ्वीवरील सर्व संपत्ती. आमच्यासाठी संपत्ती काय, त्याचे मौल्यवान काय? हे जातवेदस्, आम्हाला सांग, तू जाणतोस. त्याचा सर्वोच्च, गुप्त मार्ग—ते पाऊल कोणते, जसे वाट आहे, जे आम्ही अजून गाठले नाही? मर्यादा काय, कर्म काय, कृपा काय, जेणेकरून आम्ही धावपटूंप्रमाणे लवकर बक्षीस मिळवू शकू? अमरांच्या पत्न्या, तेजस्विनी उषा, आम्हाला आपला रंग केव्हा देईल? असत्य, दुर्बल, फसव्या शब्दांनी, जे यज्ञाने तृप्त होत नाहीत, ते येथे बोलतात, हे अग्नी; ते या ठिकाणी काय बोलतात? शस्त्र नसलेले एकत्र बसून सल्ला करोत. या प्रज्वलित, बलवान, आणि उदार अग्नीच्या तेजासाठी, घराचे मुख उजळते; तेजस्वी वस्त्र परिधान केलेला, सुंदर रूपाचा, तो धनाचा स्वामीप्रमाणे तेजाने प्रज्वलित होतो आणि अनेक दान देतो. उठा, हे अग्नी, आमच्या यज्ञाचा पुरोहित, विधीसाठी सरळ उभे रहा, सर्वश्रेष्ठ पूज्य; तू आमच्या सर्व स्तोत्रांना जाणतोस, हे बुद्धिमान, तूच आमच्या विचारांचा प्रेरक आहेस. अचूक पुरोहित, अग्नी, समाजात सौम्य, सभांमध्ये बुद्धिमान, जमातीत बसला आहे; त्याने आपले तेज सूर्याप्रमाणे वर नेले, धुरासारखे आकाशाकडे पसरले. देवतांसाठी उजवीकडे फिरणारा, तूपाने अभिषिक्त, उदार, नवीन जन्मलेला, बलवान वृषभ उठतो; भरपूर खाऊन, तेजस्वी, तो पशुधन तयार करतो. कुशावर अग्नी प्रज्वलित झाल्यावर, सरळ पुरोहित, यज्ञात आनंदित होऊन उभा राहतो; तो गवळ्याप्रमाणे यज्ञ पुरोहित म्हणून फेरी मारतो, त्रिसंविध आसन चढतो, देवांकडे व्यापकपणे जातो. स्वतःच्या रूपाने, मैत्रीपूर्ण, पुरोहित अग्नी सभोवताली फिरतो, सौम्य, गोड बोलणारा, विधिसम्य; त्याच्या ज्वाळा वेगवान घोड्यांसारख्या धावतात, तो प्रज्वलित झाल्यावर सर्व प्राणी घाबरतात. हे अग्नी, तू सुंदर मुखाचा, स्पष्टदर्शी, भीषण आणि विविधतेमध्येही मनोहर आहेस; तुझ्या ज्वाळेला अंधार अडवत नाही, राख किंवा धूर तुझ्या देहाला डाग लावत नाही. ज्याचा जन्म कोणीही रोखू शकत नाही—ना जनक, ना माता, ना वडील, अजूनही नाही; मग, मित्राप्रमाणे, यज्ञीय, शुद्ध अग्नी मानवजातीमध्ये तेजाने उजळतो. दहा बहिणी, एकत्र राहून, मानवजातीमध्ये अग्नी उत्पन्न करतात; धारदारांसाठी दातासारखा, तेजस्वी कुऱ्हाडीप्रमाणे, तो जागृत केला जातो, वेगवान, धारदार. हे अग्नी, तुझे ते पिंगट, तुपाने अभिषिक्त, लाल, सरळ आणि सुंदर; लाल, बलवान, सरळ अयाळांचे, हे अद्भुत, त्यांनी तुला देवांना बोलावले. तुझे सहकारी, हे अग्नी, बलवान आणि थकवा न येणारे, तेजाने भरलेले फिरतात; गरुडांसारखे, तेजस्वी वस्त्र परिधान करून, आपले लक्ष्य शोधतात, गर्जना करतात, मरुतांच्या सैन्याप्रमाणे. तुझ्यासाठी स्तोत्र रचले गेले आहे, प्रज्वलन, स्तुती आणि गाणे अर्पण करण्यात आले, विधी नीटनेटके लावले आहेत; पुरुषांनी अग्नीला पुरोहित म्हणून बसवले आहे, भक्तजन तुझी स्तुती गातात. येथे, सृष्टीकर्त्यांनी प्रथम पुरोहित स्थापन केला, यज्ञासाठी सर्वात योग्य, विधीमध्ये स्तुत्य; ज्याला कुशल भृगुंनी प्रज्वलित केले, तो वनांत तेजाने उजळतो, सर्व लोकांत अद्भुत ठरतो. अशी ही अग्नीची, ऋषींच्या श्रद्धेने ओतप्रोत, स्तोत्रांनी आणि यज्ञांनी युक्त, तेजाने उजळणारी, सर्व संकटांपासून रक्षण करणारी, संपत्ती आणि कल्याण देणारी, ऋग्वेदातील दिव्य कथा आहे.