एका काळी, ब्रह्मांडातील गूढ आणि तेजस्वी शक्तींची गाथा ऋषींनी गायली. या विश्वात एक महान वृषभ होता—त्याचा जन्म त्रैविध्याने, त्याच्यात असंख्य रूपे आणि त्रैविध्यस्वरूप गुण होते. तो संततीने समृद्ध, तीन मुखांचा, बलशाली आणि सर्वांचा अधिपती होता; तोच बीजधारक, शाश्वत वृषभ. या अद्भुत वृषभाच्या मार्गांना जागृत होण्याचे आवाहन ऋषींनी केले. त्यांनी आदित्यांचे सुंदर नाव उच्चारले, ज्यात दैवी जलसुद्धा आनंद पावतात; ती वेगवेगळ्या दिशांनी प्रवाहित होत, त्याला वेढून राहतात. या विश्वात तीन निवासस्थानं, तीन नद्या, तीन ज्ञानी, आणि तीन मातृका—समाजात श्रेष्ठ ठरतात. तीन धर्मशील कन्या आणि तीन स्वर्गातील स्त्रिया—या सर्व सभा आणि समाजांमध्ये राज्य करतात. सविता देवाने स्वर्गातून तीन वेळा आशीर्वाद पाठवावेत, अशी प्रार्थना केली गेली. प्रत्येक दिवशी, त्यांच्या त्रैविध्य तेजाने आम्हाला प्रकाशित करावे. भग, रक्षण करणारा, आणि धीषणा—या देवांनी आम्हाला त्रैविध्य संपत्ती लाभावी, अशी कामना व्यक्त झाली. सविता आपली शक्ती घेऊन स्वर्गातून तीनदा येतो; मित्र आणि वरुण, सुंदर हातांनी, त्याच्या सोबत असतात. या जल, हे पृथ्वी आणि आकाश—सर्वजण सविताच्या प्रेरणेसाठी अमूल्य धनाचा शोध घेतात. या तेजस्वी प्रभूच्या तीन उच्चतम तेजोमय लोकांवर, तीन वीर राज्य करतात. हे सर्व धर्मशील, बलशाली, आणि जिंकता न येणारे आहेत. स्वर्गातून तीनदा, हे देव सभेत उपस्थित राहोत, अशी प्रार्थना होते. पुढे, ज्ञानी ऋषींनी त्यांच्या अंतःप्रज्ञेने एक गाय ओळखली—ती भटकंती करणारी, कोणत्याही पहाऱ्याशिवाय. जणू काही ती एका क्षणातच विपुल दूध देते; इंद्र, अग्नी आणि इतर शोधकांनी तिच्याकडून हे दूध मिळवले. इंद्र आणि पूषण—हे दोघे सामर्थ्यवान, उत्तम हात असलेले—स्वर्गातील आनंद घेणाऱ्याप्रमाणे, त्या गायीचे दूध काढतात. सर्व देवता तिच्यात प्रयत्न करतात; वसुंनो, आम्हालाही तुमचा कृपाविशेष मिळावा, अशी प्रार्थना होते. वृषभाच्या पत्नी त्याच्या सामर्थ्याची इच्छा करतात, त्याला सन्मान देतात आणि त्याच्या गर्भाचे रहस्य जाणतात. गायी, आपल्या वासरासाठी तळमळत, विविध अद्भुत रूपे घेऊन फिरतात. ऋषी दोन्ही लोकांना—पृथ्वी आणि आकाश—युक्तीने आणि विधिपूर्वक संबोधतात. या विविध देणग्या, मनुंसाठी उगवतात आणि पूजनीय ठरतात. अग्नी, तुझी जीभ, गोड आणि प्रज्ञावान, देवांमध्ये प्रसिद्ध आहे, आणि ती दूरवर पोहोचते. ती जीभ येथे आम्हाला पूजनीय देवांना मदतीस बोलावो आणि ते मधुर हविर्द्रव्य पिऊ देत. अग्नीचे प्रवाह पर्वतासारखे वाहतात आणि पोषण करतात. जतेवेदास, दयाळू देव, आम्हाला तुझी कृपा आणि सर्वहित लाभू दे. प्राचीन काळापासून इच्छित असलेली गाय दूध देते, आणि तिच्या आत पुत्र धर्माच्या दिशेने पुढे सरकतो. ती उज्ज्वलता तेजस्वी देवाला देते; अश्विनांसाठी स्तुती प्रातःकाळी गायली जाते. उत्तम जुळवणी असलेल्या घोड्यांनी ती तुम्हाला अमृत घेऊन येते; यज्ञातील आहुत्या वर जाऊन, जणू पित्यापर्यंत ज्ञान पोहोचते. लोभाच्या विचारांना दूर करा; आम्ही जवळून येऊन तुम्हाला प्रार्थना अर्पण करतो. अश्विनो, उत्तम घोड्यांनी, सुंदर रथावर, या स्तोत्राकडे लक्ष द्या. तुमची परतीची यात्रा कशी आहे, हे प्राचीन ऋषींनी विचारले आहे. सर्व लोक तुम्हाला बोलावतात, या मधुर गोष्टी मित्रांनी प्रारंभात दिल्या आहेत. अनेक प्रदेशांत तुमचे आह्वान घुमते; तुमच्या स्तुत्या उदार लोकांमध्ये ऐकू येतात. दैवी मार्गांनी या, येथे तुमच्यासाठी मधाचे साठे आहेत. तुमचे प्राचीन निवासस्थान, शुभ मैत्री, आणि जह्नुच्या जलांतील संपत्ती—या सर्व गोष्टींना उजाळा देत, आपण एकत्रित मधुर आनंद साजरा करू. अश्विनो, वाऱ्यासोबत, तुम्ही तरुण, कौशल्यवान, सेवकांसह, एकत्र आणि युवा आहात. नासत्या, दिवसाच्या सोमपानाचा स्वीकार करा, मुक्तहस्ताने प्या. तुमच्या असंख्य देणग्या शब्दांनी वेढलेल्या, प्रयत्नशील आणि अडथळ्यांशिवाय पुढे जातात. तुमचा मधुर रथ, दगडावर घडवलेला, स्वर्ग आणि पृथ्वी लीलया पार करतो. अश्विनो, तुमच्यासाठी उत्तम मधुर सोम तयार केला आहे; या आणि घरात तो प्या. तुमचा विशाल, सुंदर रथ सोमपेषणाच्या घोड्यांनी ओढला जातो. मित्र आपल्या वाणीने लोकांना मार्गदर्शन करतो; तो पृथ्वी आणि आकाश यांना आधार देतो. मित्र आपल्या न झपकणाऱ्या डोळ्यांनी सर्व कुटुंबांचे रक्षण करतो; त्याला साजूक तुपाची आहुती द्या. मर्त्य माणसाने मित्राला भक्तीने वागावे, कारण तो उदार आहे आणि आदित्य म्हणून धर्म शिकवतो. त्याला कोणतीही हानी होत नाही, तो नष्ट होत नाही; त्याच्या रक्षणाखाली कोणतीही व्यथा जवळपास किंवा दूरूनही पोहोचत नाही. आजारीपणापासून मुक्त, यज्ञात आनंदी, मित्राला जाणणारे पृथ्वीवर मुक्तपणे विहरतात. आदित्याच्या धर्माचा अवलंब करून, आम्ही मित्राच्या कृपेत राहू. हा मित्र पूजनीय, सौम्य, राजासारखा, उत्तम राज्य करणारा, बुद्धिमान आहे. त्याच्या कृपेत आम्ही आनंदी होऊ. महान आदित्य, भक्तीने प्राप्त होणारा, लोकांना मार्गदर्शन करतो. त्याला सर्वात प्रिय साजूक तूप अग्नीमध्ये अर्पण करा. मित्राचे रक्षण, देवाची कृपा, ऐश्वर्य आणि कीर्ती देते. त्याच्या महानतेने मित्र आकाश व्यापतो; त्याच्या कीर्तीने पृथ्वी व्यापतो. पाच लोकांनी मदतीसाठी मित्राला शरण जाऊन, तो सर्व देवांना वाहून घेतो. मित्र, देवांमध्ये आणि माणसांच्या आयुष्यात, जो यज्ञकुश पसरतो त्याचा तू मित्र झालास, व्रतशील आणि दृढ. या ठिकाणी, पुरुषांनी आपल्या मनाने एकत्र येऊन बंधुत्व साधले; उसिज ऋषी ज्ञानाने आले. सौधन्वनांनी ज्या कलांद्वारे आणि रूपांनी यज्ञातील आपला योग्य भाग मिळवला, त्याच कौशल्याने त्यांनी सोमपात्रे पिळली, गायीला कातड्याखालून बाहेर काढले, आणि त्या मनाने दोन घोडे घडवले—त्या कर्तृत्वाने रिभू देव झाले. रिभू, तुम्ही इंद्राचे साथीदार, मनुचे नातू, आणि जलांना प्रवाहित करणारे झालात. सौधन्वनांनी शमीच्या झाडांच्या कलेने, उत्तम कर्मांनी अमरत्व मिळवले. इंद्रासोबत तुम्ही सोमपेषणाच्या वेळी रथात बसता; संपत्तीचे स्वामी होता, तेजस्वीपणे उजळता. तुमचे पराक्रम, सौधन्वन रिभू, कोणीही जिंकू शकत नाही. इंद्र, रिभूंना सोबत घेऊन, सोमपान करा—शुद्ध, बलशाली, हातांनी पिळलेले. विचारांनी प्रेरित होऊन, सौधन्वनांसह, यजमानाच्या घरात आनंद करा. इंद्र, रिभू आणि बलशाली, येथे आमच्यात आनंद घ्या; या भगिनीसमान विधी, देव आणि माणसांच्या धर्माने, तुमच्यासाठी तयार केल्या आहेत. इंद्र, रिभू, सामर्थ्यदाते, या स्तुतिसंगीताकडे या, योग्य यज्ञाकडे या; शंभर झेंड्यांसह, याचकांसाठी दानांसह, हजार सहाय्यांसह या. प्रभात, ज्ञानी आणि उदार, गायकाच्या स्तुतीला स्वीकार. प्राचीन देवी, सदैव तरुण, सदैव उदार, तू धर्माचे पालन करणारी, सर्वत्र व्यापणारी आहेस. दिव्य, अमर प्रभाते, तेजस्वी रथाने प्रकट हो, मधुर वाणी घेऊन ये; सुवर्णी घोड्यांनी, बलशालीपणे, येथे ये. प्रभाते, तू आमच्यासमोर उभी राहून सर्व जग प्रकट करतेस; तू अमरत्वाचे चिन्ह म्हणून उभी आहेस. एकसंध हेतूने, चाकासारखी, प्रत्येक दिवशी नव्याने फुलतेस. अशा रीतीने, या ऋचांमध्ये विश्वातील आद्य, तेजस्वी, धर्मशील शक्तींचे, देवांचे आणि ऋषींच्या भक्तीचे अद्भुत चित्र उभे राहते—जिथे सर्वकाही त्रैविध्य, तेज, धर्म, आणि मैत्रीने व्यापलेले आहे.