लोक नेहमीच लोकांचा स्वामी, तरुण पाहुणा, विचारांचा मार्गदर्शक आणि भक्तांचा वेगवान मित्र याची स्तुती करतात. ते जन्मांचे ज्ञाता, यज्ञांची चेतना असणाऱ्या अग्नीचे श्रद्धेने आणि अर्पणांनी, वृद्धीसाठी गौरव करतात. हा अग्नी—द्रष्टा, हितकारी—आपल्या सामर्थ्याने सर्व भूमी व्यापतो, त्याची रथसंपदा तेजस्वी आहे. घराघरात त्याच्या पुष्टिदायक व्रतांना, आम्ही उत्तम वचनांनी जाऊन पोहोचू इच्छितो. वैश्वानर, तुझी वासस्थाने स्थिर झाली आहेत, ज्यामुळे तू प्रकाशाचा ज्ञाता, विवेकी झाला आहेस. तुझ्या जन्माने, स्वर्ग आणि पृथ्वी—संपूर्ण विश्व—तू व्यापतोस; अग्नी, तू तुझ्या स्वरूपाने सर्व व्यापतोस. वैश्वानराच्या दातांतून, महान कवी, आपल्या सामर्थ्यात अद्वितीय, जन्म घेतो. अग्नी, आपल्या दोन्ही पालकांना—स्वर्ग आणि पृथ्वी—आदर देऊन, विपुल बीजासह जन्म घेतो. हे अग्नी, तू नेहमी जागृत, शुद्ध राहो; आम्हांला धनाची कृपा दे. यज्ञासाठी देवांना घेऊन ये, मित्रा; आपल्या मित्रांसह, सौम्य मनाने, या. ज्या अग्नीला देव—वरुण, मित्र, अग्नी—दिवसातून तिन्ही वेळा पूजतात, तो तनूनपात, तुपात जन्मलेल्या वेदीवर, आमच्या यज्ञाला मधुर करो. तेजस्वी, सर्वांना कल्याण करणारा हा अग्नी पुढे जातो; इळा, प्रथम पुरोहित, यज्ञासाठी पुढे येतो. वृषभाचे आपण भक्तीपूर्वक स्तवन करू; तो प्रेरित होऊन देवांची पूजा करतो, यज्ञास सर्वाधिक पात्र आहे. यज्ञात तुझा मार्ग सरळ आहे, तुझ्या ज्वाळा सरळ आहेत; त्या सर्व दिशांना पसरतात. पुरोहित स्वर्गाच्या नाभीस्थानी बसविला आहे; आपण देवांसाठी पवित्र कुशाचे आसन अर्पण करू. सात पुरोहितांना निवडून, सत्याने सर्वांना आळवून, सभेत शोभून, ते प्राचीन यज्ञांमध्ये फिरतात. पहाटे दोन भगिनी—रात्र आणि उषा—विविध रूपे दाखवत येतात. मित्र, वरुण, इंद्र आणि मरुतगण, तसेच इतर देव, आपल्या महिम्याने आमच्यात आनंद मानो. दैवी प्रथम पुरोहितांची स्थापना झाली आहे; सात ऋषिगण त्यांच्या स्वभावात आनंदित आहेत. ते सत्याचा उच्चार करतात, त्याचे पालन करतात, व्रताचे रक्षण करतात आणि तेजाने उजळतात. भारती आपली भगिनींसह, इळा देव व मानवांसह, सरस्वती तिच्या सखींसह, अग्नीच्या सान्निध्यात या; या देवी पवित्र कुशावर विराजमान होवोत. पुष्टिदायक त्वष्टा, जो समृद्धी देतो, आमच्यावर कृपा करो; त्याच्यापासून देवांना प्रिय, कुशल, सज्ज, शौर्यवान असा पुत्र जन्मतो. झाडासारखे, अर्पण देवांना सोड; अग्नी, शांत करणारा, हवन सिद्ध करतो. खरा होतार देवांची उत्पत्ती जाणतो आणि पूजन करतो. अग्नी, प्रज्वलित होऊन, इंद्र व सर्व देवांसह, वेगवान साथीदारांसह या; अदिती आणि तिचे शुभ पुत्र पवित्र आसनावर बसो; अमर देवगण आमच्या आह्वानाने आनंदित होवोत. अग्नी, ऋषींच्या मार्गांची जाण असलेला, जागृत झाला आहे; हा पुरोहित, रुंद पावलांचा, दिव्य तेजाने झळकत आहे, आणि त्याच्या ज्वाळांनी अंधकाराचे दरवाजे दूर करतो. भक्तांच्या स्तुती, गीते, ऋचांनी अग्नी बळकट होतो; सत्याची अनेक रूपे जाणणारा, आज हा दूत उषेच्या वेळी तेजाने प्रकट होतो. मग अग्नी, मानवांमध्ये बीज, मित्राने सत्याने स्थापन केलेला, भक्ताच्या अर्पणातून प्रकट होतो; हा ऋषी, आह्वानास पात्र, विचारांचा आधार बनतो. अग्नी प्रज्वलित झाला की मित्र होतो; मित्र होतार आहे, वरुण जन्मांचा ज्ञाता; मित्र अध्वर्यु, प्रेरित, गृहस्थ; मित्र नद्यांचा आणि पर्वतांचाही आहे. तो प्रियजनांचे रक्षण करतो, अश्वाच्या श्रेष्ठ मार्गाचे रक्षण करतो; तो सूर्याच्या वेगवान मार्गाचे रक्षण करतो; अग्नी सात-मस्तकाच्या नाभीचे व देवांच्या उंच स्वरूपाचे रक्षण करतो. ऋभूंनी सुंदर, योग्य नाव घडवले; सर्व कौशल्ये जाणणाऱ्या देवाने प्रत्येक रूप निर्माण केले; तो त्वचेला, तुपाने ओतप्रोत पावलाला झाकतो; असा अग्नी कधीही थांबत नाही, सदैव रक्षण करतो. अग्नी तुपात ओतलेल्या गर्भात प्रवेश करतो, विस्तीर्ण, तेजस्वी, झळाळता; शुद्ध, उंच, तेजस्वी, तो पुन्हा पुन्हा आपल्या मातांनी नवा होतो. नवजात अग्नी, वनस्पती वाढतात तसे वाढतो; तुपाने पोसलेला, पाण्यासारखा प्रवाही, तो आपल्या पालकांच्या कुशीत विसावतो. प्रज्वलित, स्तुत्य, आज वेगवान अग्नी स्वर्ग-पृथ्वीच्या नाभीतून तेजाने चमकतो; मित्र, अग्नी, मातरिश्वान—हा दूत—देवांना अर्पण पोहोचवतो. अग्नीने उच्च स्वर्ग धारण केला; प्रज्वलित होऊन, तो तेजस्वी लोकांचा सर्वोच्च झाला; मातरिश्वानने गुप्त वाहक भृगूंना आणला, तेव्हा तो प्रज्वलित झाला. अग्नी, आम्हांला विपुल, टिकणारे धन, गायींची समृद्धी दे, आम्ही तुझ्या आह्वान करणाऱ्यांसाठी; आमचा पुत्र विजयी व बुद्धिमान होवो, तुझी कृपा आमच्याशी असो. गायक, चिंतनपूर्वक, भक्तीने दिव्य स्तुती गाऊ द्या; दानशूर, अर्पणांनी समृद्ध, तुपाने सुशोभित अग्नीला हवन अर्पण करतात. तो जन्मताना दोन जग भरतो; आता दान आले, अर्पण तयार आहे; अग्नी, तुझ्या महिम्याने, स्वर्गात आणि पृथ्वीवर, तुझ्या सात ज्वाळांची कीर्ती होवो. स्वर्ग आणि पृथ्वी, यज्ञास पात्र, तुला घरात होतार म्हणून आसन देतात; भक्तजन तुझ्या तेजस्वी ज्वाळेला विपुल अर्पणांनी आळवतात. महान अग्नी, स्थिर आसनावर बसलेला, स्वर्ग-पृथ्वीच्या मध्ये तेजाने झळकतो; दोन संगिनी, वृद्ध न होणाऱ्या, कलंकरहित, प्रशंसित गायी त्याच्या सोबत आहेत. अग्नी, तुझे व्रत महान आणि बलशाली आहेत; तुझ्या सामर्थ्याने तू दोन जग पसरवलेस. जन्मताना तू दूत झालास; तू लोकांचा नेता, बळकट आहेस. केस लालसर, उत्तम जुळवलेले, तुपात स्नान केलेले, सत्याचे लाल घोडे जुळव; मग, हे जातवेद, सर्व देवांना घेऊन ये, विधी सुस्थित कर. स्वर्गातूनही तुझे प्रकाश प्रकट होतात; तू प्राचीन उषांचा पाठलाग करतोस. अग्नी, जेव्हा देव यज्ञातील अर्पणात आनंद मानतात, तेव्हा ते अरणीच्या लाकडात हवन वाहतात. ते विस्तीर्ण आकाशात आनंद मानोत, किंवा तेजस्वी स्वर्गात वास करोत, किंवा येऊन उपासना करणारे असोत, अग्नी, तुझे रथ-घोडे त्यांना येथे घेऊन येवोत. हे अग्नी, या सर्वांसह, किंवा अनेक रथांसह, येथे ये; तुझ्याकडे अनेक घोडे आहेत. तिन्हीस दश देव, ज्यांना पत्नी आहेत, विधीनुसार घेऊन ये, आणि आनंद मान. तो पुरोहित आहे, ज्याच्यासाठी दोन जग विस्तृत आहेत, जो प्रत्येक यज्ञात स्तुत्य आहे. विधीत, दोन—सुसंस्कृत आणि सत्यज—पूर्वाभिमुख उभे राहतात. अग्नी, आम्हांला विपुल, टिकणारे गोधन दे, तुझ्या आह्वान करणाऱ्यांसाठी उत्तम पोषण दे. आमचा पुत्र आणि त्याचे वंशज विजयी होवोत; तुझी शुभ कृपा आमच्यावर असो. सात स्वर मातेत प्रवेशले आहेत, चितकबरी वृषभाच्या पाठीवर आरूढ झाले आहेत. दोन पितर, नीट राखलेले, एकत्र हालचाल करतात; ते प्रवाहित होतात, दीर्घायुष्य प्रकट करतात. स्वर्गाच्या गायी, बलवान घोडे, देवता, गोडवा घेऊन उभ्या राहतात. सत्याच्या आसनावर, गाय एकटी फिरते, तुझ्या कल्याणाची शोध घेते. आता त्या सर्व वर चढल्या आहेत, उत्तम जुळवलेल्या आहेत; दान करणाऱ्यांचा ज्ञाता, बुद्धिमान स्वामी जाणतो. अनेकरूपी, काळ्या पाठीचा, त्याने त्यांना स्थिर केले, तोच अनेक रूपांचा आहे. अशा प्रकारे, ऋषींच्या स्तुतींमधून, यज्ञांच्या तेजात, अग्नीचे सामर्थ्य, त्याचे विविध रूप, त्याचा देवांशी आणि मानवांशी असलेला संबंध, त्याची आहुती घेण्याची कृपा, आणि त्याच्या सान्निध्यात देव, ऋषी, गायी, पृथ्वी-स्वर्ग यांचे मंगल संयोग प्रकट होतात.