ऋग्वेदः

सर्वात प्राचीन आणि महान वीरत्वाचा पराक्रम इंद्राने आकाशात केला, हे सांगावे लागते. देवाच्या शक्तीने इंद्राने श्वास आणि जलांवर विजय मिळवला, आणि त्याच्या असंख्य शक्तींनी तो सर्वत्र व्यापला; त्याने बल आणि अन्न प्राप्त केले. आता आम्ही ब्रहस्पतीला, देवांच्या सेनांचा नायक, ऋषीमध्ये श्रेष्ठ, प्रार्थनांचा राजा, प्रार्थनेचा अधिपती, यांना आवाहन करतो. हे ब्रहस्पती, देवांनी तुमच्यासाठी यज्ञातील सर्वात श्रेष्ठ भाग राखून ठेवला आहे; तुम्ही सूर्यप्रभा असलेल्या उषेप्रमाणे तेजस्वी आहात, आणि तुमच्या सामर्थ्याने सर्व स्तोत्रांची निर्मिती केली आहे. तुम्ही अंधार आणि घेरलेल्या काळोखाचा नाश करता; सत्याच्या तेजस्वी रथावर उभे राहता; हे ब्रहस्पती, तुम्ही शत्रूंचा संहारक, दुष्टांचा नाश करणारे, अडथळे दूर करणारे, प्रकाश जाणणारे आहात. तुम्ही लोकांना धर्माने मार्गदर्शन करता आणि त्यांचे संरक्षण करता; जे तुमची सेवा करतात, त्यांना कधीही हानी होऊ देऊ नका; प्रार्थनेचे विरोधक तुमच्या क्रोधाने जळून जातात; ब्रहस्पती, तुमची महिमा खरोखर महान आहे. ज्याला तुम्ही संरक्षित करता, त्याला कोणतीही हानी, दुर्गती, शत्रू किंवा कपटी लोक पराजित करू शकत नाहीत; तुम्ही त्याच्या सर्व संकटांना दूर करता, हे ब्रह्मणस्पती, उत्तम रक्षक म्हणून. तुम्ही आमचे रक्षक, मार्गदर्शक आणि बुद्धिमान नेता आहात; आम्ही तुमच्या धर्मात वृद्ध होतो; हे ब्रहस्पती, आमच्यावर येणारी कोणतीही द्वेषभावना तुमच्या जलद आणि शक्तिशाली शक्तीने नष्ट करा. कोणताही मनुष्य, कुटुंबासह, आम्हाला कारण नसताना हानी पोहोचवू इच्छित असेल, शत्रू किंवा माणसाच्या रूपातील लांडगा असेल, तर ब्रहस्पती, त्याला आमच्या मार्गावरून दूर करा; तुमच्या दैवी कृपेने आमचा मार्ग सोपा करा. आम्ही तुम्हाला आमच्या शरीराचा रक्षक, मदतनीस, समर्थक म्हणून पुकारतो; हे ब्रहस्पती, अधार्मिकांना खाली पाडा, वाईटाला विजय मिळवू देऊ नका, आणि आम्हाला श्रेष्ठ आशीर्वाद मिळवा. हे ब्रह्मणस्पती, तुमच्यासह आम्ही समृद्ध होऊन लोकांमध्ये मौल्यवान दान मिळवू; दूर किंवा जवळ असलेले सर्व शत्रू आणि संकटे तुम्ही नष्ट करा, त्यांना शक्तिहीन करा. हे ब्रहस्पती, तुम्ही आमचे दृढ आणि बलवान साथीदार आहात; तुमच्या सहाय्याने आम्ही श्रेष्ठ शक्ती प्राप्त करतो; आम्हाला हानी पोहोचवू इच्छिणारा द्वेषी विजय मिळवू नये; आम्ही उत्तम विचारांनी सर्व वाईट पार करू. बैलासारखे, तुम्ही निर्बाधपणे युद्धात पुढे जाता; संघर्षात शत्रूंना जाळता; तुमच्या वचनास खरे राहता, आणि गर्विष्ठ, क्रूर शत्रूंना तुम्ही खाली पाडता. जो अधार्मिक मनाने हानी करायचा प्रयत्न करतो, जो क्रूर आणि शक्तिमान असल्याचे समजतो, आणि मारण्याची इच्छा ठेवतो—हे ब्रहस्पती, अशा व्यक्तीचा प्रहार आम्हापर्यंत पोहोचू देऊ नका; दुष्टाचा क्रोध आम्हाला झाकू देऊ नका. युद्धात तुम्हाला आवाहन करावे, श्रद्धेने तुमच्याकडे यावे; तुम्ही आमच्या मदतीला येता, संपत्ती देता; सर्व शत्रूंच्या आक्रमणांना तुम्ही विखुरता, रथ तुटल्यासारखे. तुमच्या प्रज्वलित तेजाने दुष्टांचा नाश करा—जे तुमच्या विरोधात उभे आहेत, त्यांच्या शक्तीवर अवलंबून; हे ब्रहस्पती, स्तुत्य शक्ती प्रकट करा, आणि घेरलेल्या काळोखाचा पूर्ण नाश करा. हे ब्रहस्पती, जेव्हा तुमची शक्ती श्रेष्ठ लोकांमध्ये तेजस्वी होते, जेव्हा तुमची ऊर्जा सत्यातून उत्पन्न होऊन प्रज्वलित होते, तेव्हा आम्हाला विविध आणि भव्य संपत्ती द्या. आम्ही चोरी करणाऱ्यांच्या कटात अडकू नये, किंवा अन्नासाठी घड्याळ ठेवणाऱ्या शत्रूंमध्ये; देवांची इच्छाही हृदयात पूर्ण होते—हे ब्रहस्पती, स्तोत्राचा गुप्त अर्थ इतर कोणालाही ज्ञात नाही. तुमच्यासाठी, त्वष्टृने जगातील सर्व प्राण्यांपेक्षा श्रेष्ठ बुद्धी निर्माण केली; त्यामुळे, कर्जदारही तुमच्या कृपेने मुक्त होतो, हे ब्रह्मणस्पती, फसवणुकीचा नाश करणारे, सत्याचे महान आधार. तुमच्या महिमेसाठी पर्वताने वाट दिली, आणि अंगिरसांनी गायी मुक्त केल्या; इंद्राच्या सहकार्याने, हे ब्रहस्पती, तुम्ही अंधार दूर केले आणि समुद्राचे जल उघडले. हे ब्रह्मणस्पती, तुम्ही या स्तोत्राचे मार्गदर्शक आहात; आमच्या संततींना प्रेरणा द्या; देवांनी जे उत्तम संरक्षण केले आहे, ते आम्हाला मिळू दे; सभेत आम्ही सामर्थ्यवान बोलू, विजय प्राप्त करू. हे ब्रहस्पती, आमच्या अर्पणाला सुरुवातीपासून जाणून घ्या; नवीन आणि शक्तिशाली स्तोत्राने आम्ही तुमची सेवा करू इच्छितो. उत्तम मित्र जसा तुम्हाला स्तुती करतो, तसेच तुम्ही आमच्या विचारांची पूर्तता करा. जो अतुलनीय शक्तीने कठोर किल्ले फोडतो, गर्विष्ठ शंबराच्या गडांचा नाश करतो—ब्रह्मणस्पतीने अडथळे दूर केले आणि संपत्तीच्या पर्वतात प्रवेश केला. हे अत्यंत दिव्य कार्य देवांमध्ये पूर्ण झाले; दृढ आणि पडलेले याला थांबवू शकले नाहीत. त्याने आपल्या गीताने अंधार दूर केले, वलाचा भेद केला, आणि प्रकाश प्रकट केला. ब्रह्मणस्पतीने आपल्या शक्तीने मधाळ प्रवाह असलेल्या दगडाच्या आवरणाला भेदले; सर्व प्रकाश पाहणारे ऋषी त्याचा आस्वाद घेतले, अनेकांनी त्या भरपूर स्त्रोताचा लाभ घेतला. काही लोकांनी नेहमीच अस्तित्व ठेवले आहे, काही पुढे येतील; देवांचे वर्षे शरद ऋतूंनी मर्यादित नाहीत. प्रत्येक आपापल्या मार्गाने फिरतात, आणि ब्रह्मणस्पतीने आपल्या बुद्धीने अनेक मार्ग निर्माण केले. जे शोधत, पाण्यांच्या गुप्त खजिन्याचा पाठलाग करत, दूर गुप्तस्थानी गेले—ते बुद्धिमान, असत्यापासून परतले, आणि प्रकाशात प्रवेश केला. सत्यवादी, असत्यापासून परत, महान मार्गावर दृढ राहिले; बुद्धिमानांनी आपल्या हातांनी दगडावर अग्नि प्रज्वलित केला—त्यांचा मित्र नसलेला कोणी नाही, कारण त्यांनी अंधार दूर केला आहे. जिथे ब्रह्मणस्पती, आपल्या जलद, सरळ, सत्याने बांधलेल्या बाणाने, प्रहार करायचा ठरवतो, तिथे तो निश्चित पोहोचतो. त्याचे उत्तम बाण, जे भेदतात, ती तीक्ष्णदृष्टी असतात, कानातून जन्मलेली दृष्टी. तो मेलवणारा, मार्गदर्शक, पुरोहित, स्तुत्य, युद्धाचा विजेता—ब्रह्मणस्पती. जेव्हा तो आपल्या विचाराने बक्षीस आणतो, धन देतो, सूर्य चमकतो, अनेक मार्गांना उष्णता देतो. ब्राहस्पतीचे पहिले, विस्तृत आणि महान कार्य गौरवशाली आहेत; ही शक्तिशाली लोकांची संपत्ती आहे, ज्याचा लाभ दोन्ही समुदाय आणि सर्व कुळांना मिळतो. जो खालच्या किल्ल्यात सर्वत्र व्यापलेला, शक्तिशाली, अद्भुत, सामर्थ्याने वाढलेला आहे—तो देव, देवांमध्ये विस्तारला; ब्रह्मणस्पती सर्व गोष्टी व्यापतो. तुम्हा दोघांची सर्व सत्यता, हे उदार देवांनो, येथे आहे; तुमच्या नियमाला जलही कमी करू शकत नाही. या इंद्र आणि ब्रह्मणस्पती, आमच्या अर्पण आणि अन्न स्वीकारा, दोन जलद घोड्यांप्रमाणे. सर्वात उत्सुक अग्नि एकामागोमाग ऐकतात; बुद्धिमान पुरोहित विचार आणि धन निर्माण करतो; पडलेल्या लोकांचा द्वेष करतो, सेवा कर्ज घेतो; सभेत ब्रह्मणस्पती विजेता ठरतो. ब्रह्मणस्पतीची इच्छा जशी होती, तशी पूर्ण झाली; त्याचा खरा हेतू मोठे कार्य accomplished झाला. त्याने गायी मुक्त केल्या, आकाश विभागले, आणि प्रबल प्रवाहासारखा वेगाने शक्तीने पुढे गेला. हे ब्रह्मणस्पती, आम्ही धनाचे स्वामी, उत्तम मार्गदर्शित, रथयुक्त, दीर्घायुषी होऊ; आम्हाला मानवांमध्ये वीर द्या; जर तुम्ही प्रार्थनेने राज्य करत, माझे आवाहन स्वीकारले. हे ब्रह्मणस्पती, तुम्ही या स्तोत्राचे मार्गदर्शक आहात; त्यास जाणून घ्या आणि त्याच्या संततींना प्रेरणा द्या; देवांनी जे उत्तम संरक्षण केले आहे, ते आम्हाला मिळू दे; सभेत आम्ही महान बोलू, मानवांमध्ये सामर्थ्यवान होऊ. आग्नी प्रज्वलित करून, शत्रूंना जिंकून, प्रार्थनेत कुशल, अर्पण स्वीकारणारा तेजस्वी होतो; जन्मलेल्या पासून जन्मतो; ब्रह्मणस्पती ज्या साथीदाराला निवडतो, तो पुढे जातो. वीरांसह वीरांना जिंकतो, शत्रूंना पराभूत करतो; गायींनी संपत्ती वाढवतो, स्वतःच्या शक्तीने जागृत होतो; ब्रह्मणस्पती ज्या साथीदाराला निवडतो, त्याचे संतती आणि वंश वाढवतो. नदीच्या लाटा सारखा, गर्जना करतो, वेगवान, वाळलेल्या गायीवर बैलासारखा गर्जना करतो; अग्नीच्या धारेप्रमाणे, अडथळ्याविना, ब्रह्मणस्पती ज्या संघाला जिंकलतो, त्यांना विजय मिळवून देतो. त्याला, दिव्य लोक अर्पण अर्पितात; तो आपल्या शक्तीने गायींना सर्वात प्रथम पोहोचतो; थकवाविना शक्तिशाली, तो जोराने प्रहार करतो; ब्रह्मणस्पती ज्या संघाला जिंकलतो, त्यांना विजय मिळवून देतो. अशा प्रकारे, ऋषी आणि देवांनी स्तुती केलेल्या ब्रहस्पती आणि ब्रह्मणस्पतीच्या महिम्याची ही कथा, त्यांच्या शक्ती, मार्गदर्शन, आणि संरक्षणाने मानवांना प्रकाश, संपत्ती आणि विजय मिळवून देते.