ऋग्वेदः

इंद्राच्या अद्भुत पराक्रमांची ही कथा ऋग्वेदातील स्तुतींमध्ये गुंफलेली आहे. प्राचीन काळी, इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने विशाल पृथ्वी हलवली आणि तिला रमणीय केले. जे असंतुष्ट होते, त्यांना त्याने कल्याणाकडे नेले. जे धनाच्या इच्छेने व्याकुळ होते, त्यांनी उदार इंद्रासाठी उभे राहत स्तुती केली. हे सर्व इंद्राने सोमरसाच्या उन्मादातून साध्य केले. इंद्र आपल्या बळाने सिंधू नदीला हलवतो, आपल्या वज्रायुधाने उष:कालाचा नाश करतो. वेगवानांना आपल्या वेगाने विभागतो, हेही सोमाच्या आनंदातून घडते. त्याने गुप्त जलस्रोत शोधून काढले, शत्रूला परतवले आणि स्वतः ठामपणे उभा राहून शत्रूंकडे निर्भयपणे पाहिले. अंगिरस ऋषींसह, इंद्राने पर्वतांची गडद दुर्गे फोडली, कृत्रिम अडथळे मोडीत काढले. स्वप्नवत, तो कुमुरी आणि धुनी यांचा संहार करतो, दस्यूंचा वध करतो, भीतीवर विजय मिळवतो. इथे थरथरणाऱ्यालाही सोन्याचा लाभ होतो. हे सर्व सोमरसाच्या प्रेरणेने इंद्राने केले. आता, उपासकासाठी इंद्राची उदार देणगी मिळो, त्याचे बक्षीस आम्हाला लाभो, आम्हाला सौभाग्य प्राप्त होवो, आणि आम्ही सभेत पराक्रमी बोलू शकू. सर्वश्रेष्ठ सत्याचा स्तवन मी इंद्रासाठी करतो, जसा यज्ञात अग्नीला समिधा अर्पण केली जाते. इंद्र, अजेय, सदा तरुण, उत्साही, त्याचे आह्वान केले जाते. इंद्रामध्ये काहीच कमी नाही; सर्व सामर्थ्य त्याच्यात एकवटले आहे. त्याच्या पोटात सोम, शरीरात बळ आणि महानता, हातात वज्र, डोक्यात प्रज्ञा आहे. इंद्राचे सामर्थ्य पृथ्वीपेक्षा मोठे आहे; त्याची रथ महासागर वा पर्वतांशी तुलना करू शकत नाही. जेव्हा तो आपल्या वेगवान अश्वांवर स्वार होतो, तेव्हा कोणीच त्याच्या वज्राचा वेध घेऊ शकत नाही. सर्व पूज्य व बलशाली देवता आपली शक्ती या वंदनीय वृषभ इंद्राकडे आणतात. वृषभासाठी वृषभाच्या पात्रात मधासारखा सोम वाहतो; ऋत्विज, यंत्र, दगड सर्व वृषभासारखेच आहेत, आणि ते वृषभ सोम इंद्रासाठी दाबतात. इंद्राचा वज्र, रथ, दोन्ही अश्व, शस्त्रे हे सर्व वृषभ आहेत. तो वृषभ सोमपानाने तृप्त होवो. मी सभेत तुझ्या स्तुतीने येतो, इंद्रा, जसा कोणी सभा-नौका घेऊन येतो. तु यज्ञात स्तोत्रांनी प्रतिष्ठित आहेस. आम्ही तुझ्या धनाचा लाभ जसा विहिरीतून पाणी काढतो तसा मिळवू दे. प्राचीन संकटांतून आम्हाला वाचव, जशी गाय आपल्या वासराला कुरणाकडे घेऊन जाते. तुझ्या कृपेने, हे शतशक्तीमान, आम्ही आमच्या कुटुंबासह परिपूर्णतेला जाऊ. तुझी उदार देणगी आम्हाला नेहमी उत्तम फळ देत राहो, आम्ही सभेत पराक्रमी आणि महान बोलू. अंगिरस ऋषींनो, इंद्राच्या प्राचीन सामर्थ्यांना जागृत करणारे नवे स्तोत्र गा. जेव्हा सोमाच्या उन्मादात त्याने बंदिस्त झालेल्या सर्व पशुंना मुक्त केले, तेव्हा त्याची महानता प्रकट झाली. पहिल्या सोमपानात त्याने आपले सामर्थ्य मोजले, आपली महानता दाखवली; युद्धात आपल्या देहाचे रक्षण केले, आणि आपल्या सामर्थ्याने आकाश मुक्त केले. त्याने सर्व प्राणी जिंकले, आपल्या तारुण्याने तेजस्वी झाला. अग्नीने आकाश आणि पृथ्वी यांच्यामध्ये प्रकाश पसरवला, तेजस्वी देवांनी उज्ज्वल लोकांची निर्मिती केली. इंद्राने आपल्या सामर्थ्याने प्राचीन पर्वत फोडले, प्रवाही जलांना खाली सोडले, पृथ्वीला आधार दिला आणि आकाशाला स्थिर केले. त्याच्या पित्याने दिलेल्या बळाने तो जन्मतःच सर्व कार्यांसाठी सिद्ध आहे. वज्राने शत्रूंचा नाश करून पृथ्वीवर मार्ग खुला केला. जसा प्रेमळ मुलगा आईवडिलांसोबत असतो, तसा तू, भग, आम्हाला सुस्पष्ट बुद्धी दे, जवळ आण, आणि आम्हाला अशी भाग्याची देणगी दे की आम्हाला कधीही हानी होऊ नये. इंद्रा, आम्ही तुझ्या स्तुती करतो, तू आम्हाला बळ दे, आम्हाला कधी सोडू नकोस. तुझ्या अद्भुत सहाय्याने आम्ही धनाढ्य होऊ. तुझी उदार देणगी आम्हाला नेहमी उत्तम फळ देत राहो, आम्ही सभेत पराक्रमी बोलू. प्रत्येक सकाळी इंद्रासाठी नवा रथ जुळवला जातो—चार जुवे, तीन आसने, सात लगाम, दहा चाकांचे तेजस्वी, त्वरित, यज्ञासाठी सिद्ध. त्याच्यासाठी पहिला, दुसरा, तिसरा यज्ञ सिद्ध असतो. एकजण दुसऱ्याचे अपत्य निर्माण करतो, दुसरा जन्म घेतो, आणि तो महान वृषभ इतरांसोबत एकरूप होतो. इंद्राच्या रथाला दोन अश्व जोडा, नवे स्तोत्र गा. इंद्रा, तुला कोणीही येथे रोखू नये, कारण अनेक ऋत्विज आणि भक्त तुझी इच्छा करतात. दोन, चार, सहा, आठ, दहा, वीस, तीस, चाळीस, पन्नास, साठ, सत्तर, ऐंशी, नव्वद, शंभर अश्वांसह ये, इंद्रा, सोमपानासाठी. इंद्रा, माझ्या स्तोत्रासाठी ये, तुझे सर्व अश्व रथाला जोडा. तू अनेक ठिकाणी वंदनीय आहेस; येथे आनंद घे, हे महाबलवान. आमचे मित्रत्व इंद्रासोबत अखंड राहो, त्याच्या उदार दात्रीकडून आम्हाला लाभ होवो. आम्ही पुन्हा पुन्हा वयस्कर आश्रय, रक्षण, आलिंगन मिळवू. आता ती उदार दानशक्ती, इंद्रा, उपासकाला मिळो, आम्हाला सौभाग्य मिळो, आम्ही सभेत पराक्रमी बोलू. प्रेरणादायक, प्रवाही सोमरसाच्या आनंदासाठी इंद्राने स्वर्गात आपले स्थान मिळवले. त्या मधुर पेयाचा आस्वाद घेत, त्याने वज्राने सर्पाचा वध केला, ज्याने जलांना आच्छादले होते. नद्या पक्ष्यांसारख्या आपल्या भगिनींकडे धावल्या, आणि त्यांच्या प्रवाहांना मार्ग मिळाला. त्या महान इंद्राने जलांना समुद्राकडे सोडले, सर्पाचा वध करून सूर्याची निर्मिती केली, दिवस-रात्र निर्माण केली, काळाचे चक्र स्थापन केले. इंद्राने मनुंना आणि उपासकांना अनेक दान दिली, शत्रूंचा नाश केला, आणि सूर्याच्या स्पर्धेत सर्वांना मागे टाकले. जो सोमपान करतो, त्याला इंद्र सूर्य देतो, स्तुती करणाऱ्यांवर संकट दूर करतो. जो शोधतो त्याला गुप्त वा प्रकट धन देतो. त्याने शुष्ण, कोरडा शत्रू, आणि कुयवाचा नाश केला; सारथ्य आणि कुत्सासाठी, दिवोदासासाठी शंबराच्या नव्वद नगरी उद्ध्वस्त केल्या. म्हणून, इंद्रा, आम्ही कीर्ती मिळवण्यासाठी तुझी योग्य स्तुती करू. आम्ही सातव्या प्रवाहाला गाठू, आणि या दानशूर, शत्रूनाशक इंद्राला वंदन करू. ही कथा इंद्राच्या पराक्रमांची, दानशूरतेची, आणि भक्तांसाठी त्याच्या अखंड कृपेची आहे.