अग्निदेवाचे गौरवशाली स्वरूप ऋग्वेदातील या ऋचांमध्ये साक्षात्कार होते. अग्नि, तूच त्वष्टा आहेस—श्रेष्ठ सामर्थ्य देणारा; तुझ्या भगिनी देवता आणि तुझे स्नेही सहकारी आहेत. तू तेजस्वी सुवर्ण आणि उत्तम घोडे प्राप्त केलेस; अग्निदेव, तू पुरुषांचा अधिपती, विपुल संपत्तीचा स्वामी आहेस. तूच रुद्र आहेस, महान आकाशातील असुर; तू मरुतांचा आणि पोषण करणाऱ्यांचा अधिपती आहेस. लालसर वाऱ्यांसोबत तू आनंद घेऊन येतोस; तू पूषा आहेस, स्वभावतः रक्षण करणारा, सर्वांना पोसणारा. तूच धनाचा दाता, सर्व कार्यांसाठी तत्पर; तू सावितृ आहेस, धनाचा वितरक. तू भग आहेस, पुरुषांचा स्वामी, संपत्तीवर राज्य करणारा; आणि ज्या घरात तुझी स्थापना केली जातेस, तिथे तू रक्षक आहेस. लोकांच्या घरात तुला अधिपती म्हणून बोलावले जाते; कुटुंबे तुला आपला राजा मानतात, तू बुद्धिमान सल्लागार आहेस. अग्निदेव, सर्व संपत्तीचा स्वामी तूच; हजारो, शेकडो, दहा-दहा प्रमाणात तू वाटणी करतोस. यज्ञ करणाऱ्यांसाठी तू पिता आहेस; मित्रत्वाने, तेजस्वी रूपाने, तू भाऊ आहेस. ज्या व्यक्तीने तुझी स्थापना केली, त्याच्यासाठी तू पुत्रही होतोस; तू विश्वासू मित्र आहेस, अप्रमादी, आम्हा सर्वांचे रक्षण करणारा. तूच पूज्य ऋभू, कौशल्यवान; सामर्थ्य व धनाच्या बक्षिसावर तुझे राज्य आहे. उज्ज्वल ज्वाळांनी तू उजव्या बाजूस पसरतोस; यज्ञाची व्यवस्था करणारा, विस्तार करणारा तूच. अग्निदेव, भक्तांसाठी तू आदिती आहेस; स्तोत्रांनी वाढणारा होतार म्हणून तू भारत आहेस. कौशल्यासाठी तू दात्री इला आहेस; आणि वृत्राचा वध करणारा, धनाचा स्वामी, सरस्वती आहेस. तूच उत्तम पोषणाचा, सर्वोच्च तेजाचा मूळ आहेस; तुझे तेजस्वी रूप सर्वत्र दिसते. तूच बक्षीस, महान तारक; सर्व बाजूंनी व्यापणारे विपुल धन तूच. आदित्यांनी तुला आपले मुख केले; पवित्र देवांनी तुला आपली जिव्हा मानली. दान करणारे तुला यज्ञात सामील करतात; देवता तुझ्यात ओतलेली आहुती ग्रहण करतात. अग्निदेव, तुझ्यात सर्व अमर देवता कपटाविना आहुती ग्रहण करतात. तुझ्यामुळे मनुष्यांना पोषण प्राप्त होते; तू वनस्पतींपासून जन्मलेले पवित्र गर्भ आहेस. तुझ्या सामर्थ्यामुळे, अग्ने, तू दोन्ही बाजूंना पोहोचतोस; आणि तुझे महत्त्व येथे प्रकट झाले की, स्वर्ग व पृथ्वी—ही दोन्ही जगं तुझ्या मागे चालतात. जे दानशूर गायी, गावे, आणि उत्तम घोडे गायकांना देतात, अशा दात्यांना आणि आम्हालाही, अग्ने, संपत्तीकडे ने. आम्ही सभेत बलशाली वाणीने बोलू. ज्येष्ठ जठराग्नि, यज्ञाने वाढ, आहुती, शरीर, आणि स्तोत्रांनी तुझी पूजा कर. शुद्ध, तेजस्वी, दिव्य, आणि स्थिर होतार म्हणून तुला प्रज्वलित कर. रात्री व उष:काल तुला बोलावतात, जणू गायी आपल्या वासराला हाक मारतात. आकाशातील सूर्याप्रमाणे तू लोकांसमोर प्रकट होतोस; तू रात्रीही चमकतोस, दानशूर, संयमी अग्निदेव. देवांनी तुला या विश्वाच्या पाया म्हणून ठेवले; तू स्वर्ग व पृथ्वीचा आधार आहेस. जणू जुंपण्यासाठी तयार रथासारखा, तेजस्वी ज्वाळांनी, तू लोकांत मित्रासारखा गौरवशाली आहेस. आपल्या घरात, विश्वाच्या मध्यभागी, तू चंद्रासारखा चमकतोस; तुला लाकडात बसवतात. प्रिश्नीचा पुत्र, तुझ्या डोळ्यांनी सर्व ओळखतोस; जलांचे रक्षण करणारा, तू दोन्ही जगांचा पाठपुरावा करतोस. तू होतार, प्रत्येक विधी व्यापणारा; लोक तुला आहुती व स्तोत्रांनी शोधतात. तांबूस अयालांनी, बलवानांमध्ये हालचाल करणारा, घोड्यासारखा तू दोन्ही जगांना आपल्या पावलांनी चिन्हांकित करतोस. दानशूर, कल्याणासाठी प्रज्वलित अग्ने, आम्हाला संपत्ती दे, आम्हा मध्ये चमक. दोन्ही जगं आमच्या कल्याणासाठी अनुकूल कर; अग्निदेव, मानवांच्या आहुती देवांपर्यंत पोहोचव. अग्ने, आम्हाला महान व हजारो पटीने बक्षीस दे; गोठ्याच्या मालकासारखा आमच्यासाठी संपत्ती वाढव. प्रार्थनेने स्वर्ग व पृथ्वी आमच्याकडे झुकू देत, आणि तेजस्वी उषा प्रकाशमान होवो. प्रज्वलित झाल्यावर, अग्नी सुंदर उषांमागे जातो, तेजस्वी प्रकाशाने, लालसर किरणांनी. आपल्या पुरोहित्याने, अग्नी मनुष्यांचा स्वामी आहे, धनासाठी कृपाळू पाहुणा आहे. अमर देवतांमध्ये तूच श्रेष्ठ आहेस, अग्ने; मानवांसाठी तू महान आकाश भरतोस. दुधाळ गायीप्रमाणे, तू कवींना भरपूर, अनेकविध संपत्ती देतोस. अग्ने, आम्ही वेगवान घोड्यांनी वा प्रार्थनेने वीर्य प्राप्त करू इच्छितो; आमचा यश पाच जनांमध्ये उज्ज्वल होवो, तेजस्वी प्रकाश अजेयतेने प्रकट होवो. अग्ने, आम्हाला आठव, बलवान, स्तुत्य; तुझ्यात श्रेष्ठ पुरुष समृद्धी शोधतात. बलवान जे यज्ञ करतात, त्यांच्या घरात, त्यांच्या वंशात तू सदैव उजळतोस. जाठवेदस, आम्ही तुझे स्तोत्रगायक आणि तुझ्या संरक्षणाखाली समृद्ध होवो. आम्हाला दानशूरांची, वाढणारी, संततीने परिपूर्ण, खरी सत्ता असलेली संपत्ती दे. जे दानशूर गायी, गावे, आणि सुंदर घोडे स्तोत्रगायकांना देतात, अशा दात्यांना आणि आम्हालाही, अग्ने, समृद्धीकडे ने, जेणेकरून आम्ही सभेत विजयीपणे मोठ्या आवाजात बोलू शकू. अग्नी, पृथ्वीवर प्रज्वलित व स्थापित होऊन, सर्व विश्वांकडे तोंड करून उभा राहतो. शुद्ध होतार, स्वर्गातून ज्ञान देणारा—अग्निदेव, पूजनीय, देवांची पूजा कर. नराशंसाने स्वर्गातून तीन स्थाने निश्चित केली; त्याच्या तेजाने किरण पसरतो. तुपाने अभिषिक्त, तो मनाने आहुती वाहतो; यज्ञाच्या शिखरावर देवांना एकत्र करतो. अग्ने, आमच्या मनाने आम्ही तुला गौरव देतो; आज तू देवांना, मानवांना नव्हे, पुढे नेतोस. स्थिर मरुतांचा समूह आणि इंद्र येथे आण; मानवांनो, त्याला कुशावर बसवून पूजा करा. देवा, पवित्र कुश वाढू दे, संपत्तीला पोषक, सर्वत्र पसरलेला. तुपाने अभिषिक्त, वसु, आदित्य—सर्व देवता येथे बसू दे, यज्ञाला योग्य. दैवी द्वारं, विस्तीर्ण व सहज, श्रद्धेने उघडू दे. तेजस्वी, सर्वत्र विस्तारलेली, नित्य तरुण, शुद्ध रूपात, कीर्तीशाली व वीर असू दे. मार्ग आमच्यासाठी सहज असू दे, जसे वळणावर बैलांसाठी. उषा व रात्र, दोन स्त्रियांसारख्या, आम्हाला प्रेरित करतात. त्या ताणलेल्या दोऱ्याचे विणकाम करतात, यज्ञाचे सौंदर्य सजवतात, नेहमी दुग्धमय, फलदायी. दोन दैवी होतार, पहिले व सर्वज्ञ, विधी सरळ, सुंदर करतात. पृथ्वीच्या नाभीवर, तीन शिखरांवर, योग्य क्रमाने देवांची पूजा करतात. सरस्वती, जी बुद्धी सिद्ध करते, इला देवी, भारती—या तीन देवी आपल्या सामर्थ्याने, कुशावर बसून, या अखंड आश्रयाचे रक्षण करोत. तांबूस रूप, संपत्तीने परिपूर्ण, तेजस्वी वीर पुत्र जन्मतो, जो देवांना इच्छितो. त्वष्टा आपली संतती वाढवो, आणि देवांचा मार्ग आम्हाला प्राप्त होवो. वनराजाने प्रवाह सोडला, अग्नी जवळ आला; तो मनाने आहुती शिजवतो. त्रैगुण्य युक्त दैवी पुरोहित योग्य प्रमाणात देवांना आहुती पोहोचवतो. तुप निर्माण झाले, तुपच त्याचा गर्भ, तुपात तो स्थिर, तुपच त्याचे निवासस्थान. आनंदाने, ‘स्वाहा’ म्हणून दिलेली आहुती पोहोचव, वृषभा, आहुती घेऊन जा. अग्ने, तेजस्वी, उत्तम स्तोत्रांनी गौरवलेला, लोकांचा पाहुणा, योग्य मार्गदर्शक—तुला मी हाक मारतो. तू मित्रासारखा, इच्छित, जातवेदस, देवांमध्ये श्रेष्ठ, मानवांमध्ये पूज्य आहेस. बृगूंनी तुला जलाच्या आसनावर स्थापित केले, आणि दोनदा लोकांमध्ये बसवले. हा अग्नी, नेहमी तरुण, घोड्यासारखा वेगवान, देवांच्या सर्व क्षेत्रांना व्यापून टाकतो. देवांनी अग्नीला मानवांमध्ये प्रिय केले, मित्रासारखा, वास्तव्याची इच्छा असलेला. तो कौशल्यवान, जिथे दानशूर आहेत तिथे घराघरात ज्वाळा पसरवतो. त्याची संपत्ती स्वतःच्या सारखी विपुल आहे; त्याची दृष्टी ज्ञानी आहे; त्याचे कौशल्य कधीच कमी होत नाही. तो देणग्या घेऊन वनस्पतींमध्ये फिरतो; त्याची जीभ सारथ्य करणाऱ्या सारखी, जलांना हलवते. अशा प्रकारे, अग्निदेवाच्या विविध रूपांची, कार्यांची, आणि त्याच्या भक्तांसाठी असलेल्या कृपेची, ऋग्वेदातील या ऋचांमध्ये सुंदर कथा उलगडते—जिथे अग्नी हा देव, मित्र, पिता, पुत्र, पुरोहित, संपत्तीचा दाता, आणि सर्व विश्वाचा आधार आहे.