एका प्राचीन ऋषीच्या वंशात, एक विलक्षण प्रसंग घडतो. एका छोट्या पक्षिणीने, आपल्या जोडीदारासोबत विष खाल्ले होते. तरीही, त्या पक्षिणीला किंवा आम्हांला मृत्यू आला नाही. आम्ही प्रार्थना करतो—हे विष आम्हाला मारू नये. या विषाची मर्यादा ठरवली गेली आहे; मधाचा स्रष्टा तुमच्यासाठी मध तयार करतोय. तीन वेळा सात ठिणग्या, विषाचे फळ, आम्ही पाहिले. तरीही, त्या ठिणग्या किंवा आम्ही, कुणीही मरत नाही. आम्ही पुन्हा प्रार्थना करतो—हे विष आम्हाला मारू नये. या विषाची मर्यादा निश्चित झाली आहे; मधाचा स्रष्टा तुमच्यासाठी मध तयार करतोय. नव्वद नव, विषारी अंकुरांचे, मी सर्वांची नावे घेतली आहेत. आम्ही पुन्हा मागतो—हे विष आम्हाला मारू नये. या विषाची मर्यादा निश्चित झाली आहे; मधाचा स्रष्टा तुमच्यासाठी मध तयार करतोय. तीन वेळा सात मोरिण्या, सात भगिनी, श्रेष्ठ अशा, त्यांनी तुमच्यासाठी विष वाहून नेले, जणू पाण्याचे घट भरून नेले जातात तशा. जितके हे कुशुंभक, तितके मी दगडाने फोडतो; मग विष उलट दिशेने वाहून जाते, नष्ट होते. कुशुंभक पर्वतावरून खाली येताना म्हणतो, "विंचवाचे विष निष्प्रभ आहे; तुझे विषही निष्प्रभ आहे, हे विंचवा." अशा या प्रसंगात, अग्निदेव प्रकट होतात. हे अग्नी, तुम्ही आकाशात तेजाने चमकता; पाण्यात, दगडांवर, वनस्पतींमध्ये, आणि मानवांमध्येही तुम्ही आहात. लोकांचे अधिपती, तुम्ही शुद्ध स्वरूपात जन्म घेता. अग्नी, यज्ञात विविध भूमिका तुमच्याच आहेत—होतर, पोटर, पुरोहित, नेष्टर, अग्निध, आणि पर्यवेक्षक. यज्ञात प्रशस्तार, ब्रह्मा, आणि घरगुती कार्यात गृ्हपतीही तुम्हीच. तुम्ही, अग्नी, सत्यवानांमध्ये बलवान इंद्र आहात; विशाल पावलांनी चालणारे, वंदनीय विष्णु आहात. प्रार्थनेचे अधिपती ब्रह्मणस्पती, दानशूरांसोबत एकरूप होणारे. तुम्ही, अग्नी, वचनात दृढ असणारे राजा वरुण, अद्भुत मित्र, आणि सत्याचा भाग घेणारे अर्यमन् आहात. देवतांमध्ये अंशस्वरूप, यज्ञातील भाग घेणारे. तुम्ही, अग्नी, उत्तम बळ देणारे त्वष्टार; तुमचे नातेवाईक देव्या, स्नेही साथीदार. सुवर्ण व सुंदर घोडे तुमच्या प्राप्तीत; विपुल संपत्तीचे स्वामी. तुम्ही, अग्नी, महान आकाशातील रुद्र, मरुतगणांचे व पोषण करणाऱ्यांचे अधिपती. लालसर वाऱ्यांसोबत आनंद आणणारे, स्वभावतः रक्षण करणारे पूषण. तुम्ही, अग्नी, धनाचे दाते, कार्यसिद्ध; देवता सविता, संपत्तीचे देणारे. भाग्याचे अधिपती, लोकांचे रक्षक, घरातील संरक्षक. तुम्ही, अग्नी, लोकांच्या घरात अधिपती म्हणून वंदिले जाता; कुळांनी तुम्हाला राजा मानले आहे. सर्व संपत्तीचे स्वामी, तेजस्वी, हजारो-शेकडो-शेकड्यांनी वाटप करणारे. तुम्ही, अग्नी, अर्पण करणाऱ्यांसाठी पिता, तेजस्वी स्वरूपातील बंधू. नियुक्त करणाऱ्यांसाठी पुत्र, विश्वासू मित्र, रक्षण करणारे. तुम्ही, अग्नी, पूजनीय ऋभु, बल व संपत्तीचे अधिपती. उजव्या बाजूने तेजाने पसरता, यज्ञाचे विस्तार करणारे. तुम्ही, अग्नी, पूजकासाठी अदिती, भव्यता वाढवणारे. गाण्याने वाढणारे होत्रा भारती, इलादेवीसारखे दानशूर, सरस्वतीसारखे धनाधिपती, वृत्राचा नाश करणारे. तुमच्यात, अग्नी, तेजस्वी सौंदर्य प्रकट होते; तुम्ही महान उद्धारकर्ता, सर्वदूर संपत्तीचे मूळ. आदित्यांनी तुम्हाला आपले तोंड केले; शुद्धांनी तुम्हाला आपली जीभ बनवली. दानशूरांनी यज्ञात तुम्हाला एकत्र केले; देवता तुमच्यावर अर्पण केलेले अन्न ग्रहण करतात. तुमच्यात, अग्नी, अमर देवता अर्पण केलेले अन्न ग्रहण करतात. तुमच्याद्वारे मर्त्यांना पोषण मिळते; वनस्पतींमधून जन्मलेले शुद्ध गर्भ तुम्हीच. तुमच्या सामर्थ्याने, अग्नी, तुम्ही सर्वत्र पोहोचता; तुमची महती प्रकट झाली की, स्वर्ग व पृथ्वी, दोन्ही जग, तुमच्या मागे येतात. दानशूर जे गव, गावे, सुंदर घोडे गायकांना देतात, त्यांना व आम्हांला, अग्नी, संपत्ती मिळवून द्या, सभेत आम्ही सामर्थ्याने बोलू. हे जातवेद, यज्ञाने वृद्धिंगत व्हा; अग्नीची उपासना अर्पण, शरीर, आणि गाण्याने करा. शुद्ध, तेजस्वी, स्वर्गीय, लोकांमध्ये दृढ असा होत्र अग्नी प्रज्वलित करा. रात्र आणि उष:काल, जशी गाय वासराला हाक मारते, तशी तुम्हाला हाक मारतात. सूर्याप्रमाणे तुम्ही प्रकट होता; रात्रीत तेजाने चमकता, दानात समृद्ध. देवतांनी त्याला, अग्नीला, ब्रह्मांडाच्या पाया म्हणून ठेवले; स्वर्ग व पृथ्वीचे आधार. जुळवायच्या रथासारखा, तेजस्वी ज्वाळांनी, अग्नी लोकांमध्ये मित्रासारखा पूजला जातो. स्वगृहात तेजस्वी, चंद्रासारखा, लाकडात ठेवलेला; प्रिश्नीचा पुत्र, डोळ्यांनी जाणणारा, जलरक्षण करणाऱ्या रक्षकाप्रमाणे दोन्ही जगांचा पाठपुरावा करतो. होत्र म्हणून, अग्नी सर्व विधींमध्ये व्यापलेला; लोक त्याला अर्पण व गाण्याने शोधतात. पिंगट अयाळांनी, बलवानांमध्ये हालचाल करणारा, घोड्यासारखा दोन्ही जग व्यापतो. तो, दानशूर, आमच्या कल्याणासाठी प्रज्वलित, आम्हाला संपत्ती देवो, आमच्यात तेजाने चमको. दोन्ही जग आमच्या समृद्धीसाठी अनुकूल कर, अग्नी, देवता, मानवांचे अर्पण स्वीकार. हे अग्नी, आम्हाला महान, हजारो पटीने वाढणारे दान देवो; जशी गवळा कळप वाढवतो, तशी संपत्ती वाढव. आमच्या प्रार्थनेने स्वर्ग व पृथ्वी अनुकूल होवोत, तेजस्वी उष:काल प्रकाशमान होवोत. प्रज्वलित अग्नी, सुंदर उष:काळांचा पाठलाग करतो, तेजस्वी प्रकाशाने चमकतो, लाल किरणांनी. होत्रकर्माने तो लोकांचा अधिपती, धनाचा प्रिय पाहुणा. अमृतांमध्ये, अग्नी, तुम्ही श्रेष्ठ, महान आकाश मानवांसाठी भरता. सभेत कवीला दूध देणाऱ्या गायीप्रमाणे, स्वभावाने तुम्ही विपुल संपत्ती देता. हे अग्नी, आम्ही लोकांमध्ये वेगवान घोड्यांनी किंवा प्रार्थनेने वीर्य प्राप्त करू इच्छितो; आमचे यश पाच कुळांमध्ये उजळो, तेजस्वी प्रकाश अजेय राहो. हे तेजस्वी, पूजनीय अग्नी, आमची आठवण ठेवा; ज्या ठिकाणी श्रेष्ठ लोक समृद्धीसाठी तुमच्याकडे येतात. बलवान जे तुमच्याकडे यज्ञ घेऊन येतात, ते नेहमी आपल्या घरात, वंशात चमकत राहोत. हे जातवेद, आम्ही तुमचे स्तोत्र करणारे, तुमच्या रक्षणाखाली समृद्ध राहो. दानशूरांची संपत्ती आम्हाला लाभो—संततीने परिपूर्ण, वाढती, खरी प्रभुता. दानशूर जे गव, गावे, सुंदर घोडे स्तोत्रकारांना देतात, अग्नी, त्यांना व आम्हांला समृद्धीस ने, जेणेकरून आम्ही सभेत मोठ्याने बोलू, विजयी होऊ. अग्नी, पृथ्वीवर प्रज्वलित व स्थापित झालेला, सर्व जगांसमोर उभा राहतो. शुद्ध होत्र, स्वर्गातून ज्ञानी, देवता अग्नी, यथायोग्य देवांची पूजा करो. नराशंस स्वर्गातून तीन स्थाने ठरवतो, आपल्या तेजाने किरण पसरतो. तुपाने अभिषिक्त, तो मनाने अर्पण वाहतो, यज्ञशिखरावर देवतांना एकत्र करतो. स्तुतीने, अग्नी, तू पूजनीय; आज देवांना तू नेतोस, मानवांना नव्हे. मरुतांचा स्थिर समूह व इंद्र येथे आण, हे मानवांनो, त्याची कुशावर पूजा करा. हे देवता, पवित्र कुशा, संपत्तीच्या वाढीसाठी, दृढ पसरलेली, ओळखली जावोत; तुपाने अभिषिक्त, येथे वसु, सर्व देवता, आदित्य, यज्ञयोग्य, बसोत. दैवी द्वारे, विशाल व सहज जाण्यासारख्या, भक्तीने उघडल्या जावोत; तेजस्वी, त्या विस्तृत पसरल्या जावोत, अविनाशी, स्वरूप शुद्ध करणाऱ्या, गौरवशाली व वीर्यवान. अशाप्रकारे, ऋषी, अग्नी आणि देवतांची महती, विषाच्या संकटातून संरक्षण, आणि यज्ञात अग्नीच्या विविध स्वरूपांची स्तुती करतात. जीवनातल्या संकटांवर विजय, समृद्धी, आणि देवतेशी एकरूपता हे या कथेतून प्रकट होते.