ऋषींच्या वाणीने या जगातील परम सत्याचे वर्णन करण्यात आले आहे. ज्ञानी जन त्या एकाच परमात्म्याला विविध नावे देतात—कोणी त्याला इंद्र म्हणतात, कोणी मित्र, वरुण, अग्नी, तर कोणी दिव्य, तेजस्वी पंख असलेला गरुत्मान म्हणतात. काही जण त्याला अग्नी, यम, मातरिश्वान असेही संबोधतात. त्या एकाच सत्याचे अनेक रूपे आहेत, असे विद्वान सांगतात. आकाशाकडे झेपावणारे काळे, पिंगट, तेजस्वी पंख असलेले, जलधारण केलेले हे दिव्य रूप आकाशात विहरत असतात. त्यांनी सत्याच्या आसनाभोवती प्रदक्षिणा घातली आणि मग पृथ्वी तुपाने उजळून निघाली. हे विश्व एक अद्भुत रहस्य आहे—बारा आरे असलेले एक चाक, त्याला तीन नाभी, आणि त्यावर तीनशे साठ स्थिर खिळे आहेत, जे फिरताना दिसतात पण प्रत्यक्षात हलत नाहीत. हे कोणी समजून घेतले आहे का? सर्व इच्छित वस्तूंचे पालन करणारे, आनंददायक, संपन्न अशा तुझ्या वक्षस्थळाने आम्हा सर्वांचे पालन कर. हे संपत्तीची जाण असणाऱ्या, कल्याणकारी सरस्वती, हे अमृतमय स्तन आम्हाला जीवनासाठी दे. पूर्वकाळी देवांनी यज्ञानेच यज्ञ केला; तेच आद्य विधी होते. त्या सामर्थ्यशाली देवांनी प्राचीन साध्य देवांचे, म्हणजेच आकाशातील दिव्य स्थान प्राप्त केले. हीच पाणी वर चढते आणि खाली येते, दिवसेंदिवस. पर्जन्यामुळे पृथ्वी चेतन होते, आणि आकाश अग्नीने प्रज्वलित होते. मी सरस्वतीचा, ती जलरूप, तेजस्वी पंख असलेली, वनस्पतींमध्ये सर्वाधिक प्रकट असलेली, जलांमध्ये गर्भ असलेली, पर्जन्याने तृप्ती देणारी देवी—तिचे आवाहन करतो. मारुतीहो, कोणत्या सौंदर्यामुळे, कोणत्या नात्यामुळे, कोणत्या बंधामुळे तुम्ही एकत्र येता? कोणत्या विचाराने, कुठून हे सामर्थ्यशाली तेजस्वी देव प्रकट होतात, धनाची आकांक्षा बाळगून? युवक देवांनी कोणाच्या स्तुत्याने आनंद घेतला? यज्ञात कोणी मारुतींना आकर्षित केले? मधल्या आकाशात गरुडासारखे झेपावणारे, कोणत्या महान बुद्धीने आम्ही आनंद पावतो? इंद्रा, हे सामर्थ्यशाली, सत्याचे अधिपती, तू एकटा कुठून आला आहेस? असे का आहे? तू तेजस्वी देवांसह विचारतोस; आम्हाला सांग, रथवान, आमच्यासाठी तुझे काय आहे. माझी स्तुती, माझे विचार, नीटपणे तयार आहेत; माझे सामर्थ्य जागृत आहे, माझा दगड तयार आहे. ते आज्ञा देतात, स्तोत्रासाठी उत्सुक आहेत; ते दोन घोडे तुला घेऊन येतात—ते तुला आमच्याकडे घेऊन येवोत. म्हणूनच, आम्ही या तेजाने युक्त होऊन, स्वतःच्या सामर्थ्यात प्रकाशमान होतो. या महात्म्यांसह आम्ही तुझ्याजवळ येतो, इंद्रा, कारण तू तुझ्या स्वरूपाने आमचा झालास. मारुतींनो, जेव्हा तुम्ही मला सर्पवधाच्या वेळी एकटा ठेवले, तेव्हा तुमचे सामर्थ्य कुठे होते? मी रौद्र, बलवान, पराक्रमी, शत्रूला जिंकणारा, कोणत्याही शस्त्राने न मोडणारा आहे. तुमच्या संयुक्त, वृषभसमान शक्तीने तुम्ही आमच्यासाठी बरेच केले आहे. खरंच, आम्हीही, इंद्रा, तुझ्या आज्ञेत असताना, मारुतींनो, बुद्धीने अनेक महान कृत्ये करू. तुमच्या स्वतःच्या तेजाने, मारुतींनो, तुम्ही वृत्राचा वध केला; तुमच्या तेजाने तुम्ही सामर्थ्यशाली झालात. मी, वज्रधारी, मनूच्या साठी सर्व मार्ग सुलभ केले, सर्वांसाठी प्रकाशमान झालो. हे उदार, तुझ्याशी स्पर्धा करणारा दुसरा कोणी नाही; तुझ्यासारखे जाणणारा दुसरा देव नाही. जन्मलेले किंवा पुन्हा जन्मलेले काहीही नष्ट होत नाही; तुझ्या इच्छेप्रमाणे कर, हे सदैव वाढणाऱ्या. एकाच्या सामर्थ्यानेही, मी ठरवले ते करू शकतो, जर मी धैर्य केला. मी रौद्र, मारुतींना जाणणारा, आणि इंद्र जे काही इच्छितो, ते मी करू शकतो. इथे माझ्या स्तुत्यांनी मारुतींना आनंद दिला, जेव्हा मानवांनी माझ्यासाठी योग्य स्तोत्र गायले. इंद्रासाठी, बलवान, उदार, माझ्यासाठी, मित्रासाठी, मित्रांनी शरीर व आत्म्याने मित्रत्व दाखवले. हे मारुती, हे तेजस्वी, माझ्यासमोर प्रकट होतात, ज्यांची कीर्ती कधीही कमी होत नाही. मारुती, तेजस्वी रूपांनी, एकत्र येतील; आता तुम्ही मला आच्छादित करा व रक्षण करा. तुमच्यातले कोण, मारुतींनो, इथे माझा मदतगार होईल? मित्रांनो, मित्रासारखे या. तुमचे अद्भुत विचार प्रवाहित होवोत; सत्य जाणणाऱ्यांमध्ये राहा. जेव्हा कवी दिवसभरासाठी आवाहन करतो, त्याच्या ज्ञानाने आम्हाला सन्मान मिळतो. आता, मारुतींनो, प्रेरित कवी येवो; गायक या स्तोत्रांनी तुमची स्तुती करो. ही तुमची स्तुती आहे, मारुतींनो, कवीची ही गाणी, सन्मानास पात्र, गायकाची. हे त्याच्या कल्याणासाठी जावो; आम्ही हे लोक दीर्घायुषी जाणो. आता आपण त्या प्राचीन सामर्थ्याची, वृषभाच्या जन्माची, त्या चिन्हाची गोष्ट सांगू. जसे अग्नी प्रज्वलित होतो, मारुती बलाने तेजस्वी होतात, तसेच युद्धात वीरांसारखे सामर्थ्य दाखवा, हे शक्तिमान देवांनो. सदैव गोडवा देणारे, पुत्रासाठी आनंदाने सभांमध्ये खेळणारे, हे उर्जस्वल देव. रुद्रांचे कृपापात्र असलेल्याला ते त्रास देत नाहीत, ना यज्ञ करणाऱ्याला इजा करतात. ज्याला अमर सेवकांनी संपत्ती व पोषण दिले, जो भक्तीने आहुती देतो, त्याच्यावर मारुती मित्रासारखे, विपुल जलासारखे, अनेक प्रदेशांमध्ये कृपा करतात. त्यांनी आपल्या सामर्थ्याने प्रदेश पसरवले; त्यांचे सामर्थ्य निर्बंधरहित पुढे गेले. सर्व प्राणी व निवास त्यांच्या समोर थरथरतात; तुमचे आगमन, पावसाच्या धारांमध्ये, अद्भुत आहे. जेव्हा ते आपल्या शक्तीने पर्वतांना दुमडतात, किंवा आकाश हलवतात, हे श्रेष्ठ देव; तुमच्या प्रत्येक कृतीने झाडे थरथरतात, आणि औषधी जणू रथांनी पळविल्या जातात. हे बलशाली मारुती, शहाण्या सल्ल्याने, तुम्ही अहानिकर समूहांचे रक्षण करता आणि कल्याणकारी कृपा देता. जिथे तुमची वीज चमकते, वादळ गर्जते, तिथे गुरे जणू आश्रयाने विखुरली जातात. मजबूत सामर्थ्याने, न थकता देणारे, सभांमध्ये स्तुत्य, ते सूर्याला गातात, सोमरसाच्या आनंदासाठी. ते वीराच्या प्रमुख कृत्यांना जाणतात. शंभर हातांनी ते अपायापासून रक्षण करो; मारुती, ज्या व्यक्तीवर कृपा करतात, त्याचे रक्षण करो. हे उग्र, सामर्थ्यशाली, तेजस्वी, लोकांचे रक्षण करतात, संततीला कल्याण व समृद्धी देतात. सर्व मंगल शक्ती तुमच्या रथांमध्ये आहेत, मारुतींनो, स्पर्धकांप्रमाणे उत्साही. तुमच्या खांद्यावर, मार्गावर अलंकार आहेत; अक्ष व चाक एकत्र फिरतात, दूरवर पसरतात. तुमच्या भुजांवर अनेक तेजस्वी अलंकार, वक्षस्थळी सुवर्णाभूषणे, चमकणारी व वेगवान. खांद्यावर, दांड्यांवर शस्त्रे; पक्ष्यांच्या पंखांसारखी तुमची शोभा सजलेली. महानतेत मोठे, विपुलतेत विपुल, दूरदृष्टी असणारे, स्वर्गीय सौंदर्याने युक्त. मनोहारी, चांगली वाणी असणारे, आवाजाने गूंजणारे, इंद्रासोबत मिसळून, मारुती, तुम्ही स्तोत्र गाता. ही तुमची दिव्य महानता आहे, मारुतींनो, तुमची दीर्घकाळ टिकणारी देणगी, अदितीसारखी तुमची प्रतिज्ञा. इंद्रही ती सामर्थ्याने ओलांडू शकत नाही; तुम्ही सद्कर्म करणाऱ्याला कृपा देता. हीच तुमची बंधुता आहे, मारुतींनो, प्राचीन काळापासून, जेव्हा तुम्ही अमर, कल्याण घेऊन येता. या विचाराने, तुम्ही स्वतःला मनूला ओळखवले, एकत्र, तेजस्वी शस्त्रांनी युक्त. ज्यामुळे, मारुतींनो, आम्ही तुम्हाला दीर्घकाळ स्तुती केली, तुमच्या रक्षणाने, हे वेगवान देवांनो. जेव्हा लोक पसरतात, या यज्ञांनी आम्ही इच्छित ध्येय प्राप्त करू. ही स्तुती तुमच्यासाठी, मारुतींनो, कवी मांदार्याची ही गाणी, सन्मानास पात्र. हे शरीरासाठी लाभदायक होवो; आम्ही हे लोक दीर्घायुषी व बलवान जाणो. इंद्रा, तुझ्या मदतीचे हजार मार्ग आहेत; तुझ्याकडे हजार संपत्ती आहेत, सुवर्णमय, सर्वाधिक स्तुत्य. हजार आनंद मिळो; हजार घोड्यांनी युक्त रथ आमच्याकडे येवोत. मारुतींनी आमच्याकडे मदतीने येवो, ज्येष्ठांसह, महान आकाशासह, उत्तम बुद्धीसह. त्यांची सैन्ये जेव्हा दूरच्या किनाऱ्यापर्यंत पोहोचतात, तेव्हा ते महासागरही ओलांडतात. ज्यांच्याकडे उत्तम, तेजस्वी रथ आहेत, सुवर्णदंडांनी युक्त, भाल्यासारखे तीक्ष्ण. गुप्तपणे फिरणारे, जणू स्त्री पुरुषांमध्ये, त्या वाणीचे एकत्रीकरण सभेत होते. अशा प्रकारे, ऋषींच्या दिव्य वाणीने, या विश्वातील एकत्व, देवांची महिमा, आणि त्यांच्या विविध रूपांची अद्भुत लीला प्रकट होते.