सर्व विश्वाचे पोषण करणारा, अनेक रूपांचा, अद्भुत आणि सर्वांचे रक्षण करणारा त्वष्टा, आपल्या उदारतेने आपल्यासाठी समृद्धीचे क्षेत्र विस्तारतो आणि आपल्या जीवनाचा आधार आणि पाया बनतो. देवतांनी आपल्या शक्तीने दिव्य शक्तींचा प्रादुर्भाव केला आहे, आणि हे वनराजा, त्या देवांमध्ये अग्नी हा बुद्धिमान देव आनंदाने होमस्विकार करतो. पुषण, मरुतगण, सर्व देवता, वायू, गायत्री आणि विशेषतः इंद्र यांना स्वाहा उच्चारून हविर्दान द्यावे. स्वाहा सह केलेल्या या हविर्दानाकडे इंद्रा, तू कृपापूर्वक ये, कारण यज्ञात तुलाच आम्ही आवाहन करतो. मी अग्नीच्या स्तुतीसाठी बलशाली, नवीन आणि प्रभावी स्तोत्र सादर करतो—तो तेजस्वी अग्नी, बलाचा पुत्र, वसुंसह प्रिय होतार म्हणून पृथ्वीवर प्रतिष्ठित झाला आहे. तो सर्वोच्च स्वर्गात जन्मलेला, मातरिश्वानसाठी प्रकट झाला, त्याच्या इच्छेने आणि प्रज्वलनाने त्याच्या ज्वाळांनी आकाश आणि पृथ्वी उजळून निघाली. त्याच्या तीव्र, अव्याहत आणि सुंदर किरणांनी, तेजस्वी अग्नीच्या ज्वाळा, वेगवान नद्यांसारख्या, सतत तरुण आणि कधीही न संपणाऱ्या आहेत. सर्वज्ञ भृगु ऋषींनी यमाला पृथ्वीचा केंद्रबिंदू, जगाचा आधार म्हणून निवडले, आणि आपल्या घरात त्या अग्नीचे स्तवन करा, जो एकटा, संपन्न वरुणासारखा, राजा म्हणून प्रकटतो. त्याचा गर्जना मरुतांसारखा, सैन्यासारखा, आकाशातील वज्रासारखा अजेय आहे; अग्नी आपल्या धारदार जबड्यांनी शत्रूंना जिंकून, त्यांना खाली पाडतो. हा वीर अग्नी आपल्याला धन, समृद्धी देईल का? तो आपल्या इच्छा पूर्ण करील का? त्याच्या प्रेरणेने आपले विचार यशस्वी होवोत, आणि मी शुद्ध मनाने त्याची स्तुती करतो. तेलाने उजळलेला, सत्यात स्थित असलेला अग्नी, मित्रासारखा प्रज्वलित होतो; सभेत तो प्रकट होतो आणि तेजस्वी ज्वाळा सोडतो, आपले विचार उन्नत करतो. अग्नी, तू आपल्या थकता न येणाऱ्या, अजेय आणि दिव्य रक्षणकर्त्यांसह, जे जागरण करतात आणि कधीही हरवले नाहीत, आमच्या कुटुंबाचे सर्व बाजूंनी रक्षण कर. होतार आपल्या कर्माच्या धर्माचे पालन करत प्रकटतो, तेजस्वी विचार उंचावतो, आणि दक्षिण दिशेने आलेल्या चमच्यांकडे जातो, ज्या प्रथम त्याच्या निवासस्थानी स्पर्श करतात. अमरांचा दुध काढणारे, देवाच्या आसनात, गर्भात वास करतात; ते पाण्याच्या कुशीत स्थिरावल्यावर, ते प्रवाहांसह हविर्दान घेतात. एकत्र येण्याची इच्छा ठेवून, ते एकरूपता दाखवतात, समान उद्दिष्ट ठेवतात; मग भागासारखा, हविर्दानाचा अधिकारी, वाहक लगाम गोळा करतो, सारथी त्यांना एकत्र ठेवतो. एकाच गर्भातील, एकत्र राहणारे, दिवस आणि रात्रीसारखे, एक जुना, एक तरुण, सदैव गतिमान, मानवाच्या अनेक पिढ्यांतून अजर आहेत. दहा प्रेरित विचार त्याला पुढे नेतात; आम्ही मर्त्य लोक देवाला मदतीसाठी हाक मारतो; तो धनुष्याच्या उतारावर, नव्याने सज्ज होऊन, कौशल्याने पुढे जाणाऱ्यांसह पुढे सरकतो. अग्नी, तू खऱ्या अर्थाने देवांचा अधिपती आहेस, आणि आपल्याच स्वरूपाने पृथ्वीचा रक्षक आहेस; या सुवर्ण चमचे, मोठ्या तेजाने अलंकृत, पवित्र कुशा पसरण्यासाठी सज्ज आहेत. अग्नी, या वचनाचा स्वीकार कर आणि त्यात आनंद मान; तू अनुग्रहशील, स्वशक्तीने जन्मलेला, सत्यात स्थित, ज्ञानी, सर्वत्र फिरणारा, आश्चर्यकारक रूपाचा, वडिलांच्या घरासारखा आनंददायक आहेस. त्याला विचारा—तो आला आहे, जाणतो, बुद्धिमान आहे, पुढे जातो आणि मागे येतो; त्याच्याकडे आज्ञा आणि हविर्दाने आहेत; तो बल, सामर्थ्य आणि उत्साहाचा स्वामी आहे. लोक त्याला विचारतात, पण कोणीही त्याला पूर्णपणे जाणू शकत नाही; तो स्वतःच्या मनाने सर्व समजतो; त्याचे पहिले आणि शेवटचे वचन नाकारता येत नाही, तो दृढ इच्छेने उभा आहे. त्याच्याकडे हविर्दान करणारे, वेगवान लोक येतात; तोच माझ्या सर्व वचनांना ऐकतो; तो विविध प्रकारे प्रकट होतो, यज्ञ पूर्ण करतो, निर्दोष, उत्साही बालक कार्य स्वीकारतो. जेव्हा तो यज्ञस्थळी, नव्याने जन्मून, कार्य करतो, तेव्हा जुळवलेले लोक त्याला आनंदाने स्पर्श करतात, आणि तेजस्वी लोक योग्य आसनावर येतात. तो जंगली पशूसारखा, अरण्यात ठेवला जातो, त्याची कातडी वेदीवर ठेवली जाते; अग्नी, ज्ञानी, सत्य जाणणारा, कौशल्याने मर्त्यांशी संवाद साधतो. मी तीन डोकी, सात किरणांचा, निर्दोष अग्नीचे स्तवन करतो, जो आपल्या मातापित्यांच्या कुशीत बसलेला आहे; तो स्थिर आणि गतिमान मार्गावर बसून, आकाशातील सर्व तेजस्वी प्रदेश भरून टाकतो. तो बलवान वृषभ, सदैव तरुण आणि उच्च, सामर्थ्याने पुढे जातो; तो विस्तीर्ण पृथ्वीच्या शिखरावर पाऊल ठेवतो; त्याचे लालसर प्रवाह त्याच्या स्तनातून वाहतात. गायी एकत्र फिरतात, आपल्या वासराभोवती; सर्वत्र उत्तम दुध देणाऱ्या, थकता न येणाऱ्या, मार्ग मोजणाऱ्या, आपल्या मोठ्या शरीरावर सर्व चिन्हे घेऊन फिरतात. ज्ञानी, कवींनी मार्ग दाखवला, प्रत्येकाने अमरत्वाचे रक्षण वेगळ्या मनाने केले; जाणून घेण्याच्या इच्छेने त्यांनी नदी पाहिली; त्यांच्यासाठी सूर्य माणसांमध्ये प्रकट झाला. तो दृश्य, सर्वत्र वंदनीय आहे, महानतेसाठी आणि संततीच्या जीवनासाठी आवाहन करण्यासारखा आहे; कारण तो सूर्य, अनेक ठिकाणी प्रकटला, गर्भातून सर्वाधिक तेजस्वी दिसला, हे उदार अग्नी. अग्नी, तेजस्वी लोकांनी तुला कसे हविर्दान केले, बक्षीसाच्या आशेने? जेव्हा देवता, कुटुंबात आणि संततीत, सत्यगीताचे पालन करत, आनंदित झाले. हे अग्नी, माझे वचन ऐक, तू सर्वात तरुण, सामर्थ्यशाली, स्वतःवर उभा असलेला, भरपूर हविर्दानाचा स्वामी आहेस; तुझ्या नंतरच इतर पितात, तुझी स्तुती करतात; मी तुझ्या रूपाची पूजा करतो. हे अग्नी, जे रक्षक माझ्या वंशातील नाहीत, त्यांनी अंधार पाहून आपले रक्षण केले; तू त्या धर्मात्म्यांचे रक्षण केले, सर्वज्ञानी असूनही, द्वेषी, शत्रू अपयशी ठरले. जो कोणी आपल्याला विरोध करतो—अन्याय करणारा असो वा शत्रू—त्याच्यावर ती शक्तिशाली मंत्रशक्ती परत जावो; आपले रूप वाईट वचनांपासून शुद्ध कर. किंवा जर एखादा सामर्थ्यवान, ज्ञानी मनुष्य दुसऱ्या माणसाला कपटाने त्रास देतो, तर त्यापासून तुझा भक्त, स्तुती करणाऱ्याचे रक्षण कर, अग्नी; आम्हाला कुठलीही हानी होऊ देऊ नकोस. मातरिश्वानने जेव्हा त्याला घुसळून काढले, त्या सर्वदेवमय होताराला, जो सर्व जलांमध्ये व्यापून आहे, तेव्हा मनुष्यांनी त्याला आपल्या समाजात प्रतिष्ठित केले, तो तेजस्वी, प्रकट, सुंदर रूपाचा आहे. अग्नी, माझे विचार, देणारे असूनही कधीही संपत नाहीत, ते तुझ्या आणि माझ्या रक्षणासाठी आहेत; तुझे सर्व कर्म स्वीकारले जावोत, जसे कवीने स्तुतीचे ओझे वाहते. शाश्वत निवासातही, भक्तांनी त्याला स्तुतिसह स्थापित केले; त्यांनी प्रवाह सोडले, इच्छित वस्तू जपल्या, जसे घोडे रथासाठी आतुर असतात. तो अद्भुत अग्नी आपल्या जबड्यांनी अनेक गोष्टी भेदतो; तो अरण्यात तेजाने चमकतो; त्याची ज्वाळा वाऱ्याच्या मागे धावते, धारदार भाल्यासारखी, दिवसपर्यंत पोहोचते. प्रतिस्पर्धी किंवा शत्रू, गर्भात असूनही त्याला हलवू शकत नाहीत; आंधळे, न पाहू शकणारे त्याच्या जवळ आल्याने त्याला हानी पोहोचवू शकत नाहीत; शाश्वत रक्षक त्याचे रक्षण करतात. तो, संपत्तीचा स्वामी, उदारतेचा मार्ग शोधतो; जो धनाचा शोध घेणारा आहे, त्याच्याकडे दगड (सौम्य) येतात, जेव्हा तो स्रवणस्थळी (सोमपानस्थळी) येतो. अशाप्रकारे, अग्नी आणि देवतांच्या या अद्भुत लीला, त्यांचे स्वरूप, त्यांची कृपा, आणि त्यांच्या कृत्यांची महती, हे ऋषी, कवी आणि भक्त आपल्या स्तोत्रांमधून, यज्ञातून आणि मनोभावे पुन्हा पुन्हा अनुभवतात.