पूर्वीच्या काळी, ऋषी आणि यज्ञकर्ते अत्यंत श्रद्धेने दोन कृपाळू, प्राचीन, महान देवतांना—मित्र आणि वरुण—उच्चतम स्तुती, यज्ञ, प्रार्थना अर्पण करीत. हे दोन राजे, घृतसमृद्ध, यज्ञास पात्र, विधीमध्ये नेहमीच वंदनीय आहेत. त्यांच्या दिव्य शक्तीला कोणत्याही दिशेने, कोणताही पराजित करू शकत नाही; आजही त्यांचे दैवीत्व अभेद्य आहे. त्यांनी सत्याचा, विशाल, प्रशस्त मार्ग आपल्या तेजस्वी किरणांनी मोजला. भगाच्या दृष्टिकोनातून त्यांनी हा मार्ग स्पष्ट केला. मित्र, अर्यमन् आणि वरुण यांचे तेजस्वी आसन त्यांनी स्थापन केले. या महान स्तुतिस्वरूप, स्तुतीयोग्य सामर्थ्याची स्थापना केली. हे आदित्य, अमर आणि तेजस्वी अदितीचे रक्षण करतात, प्रकाशमय पृथ्वीचेही रक्षण करतात. दिवसेंदिवस, सदैव जागृत राहून, हे आदित्य लोकांना मार्गदर्शन करतात; मित्र व वरुण लोकांचे नेतृत्व करतात, अर्यमन् लोकांचे मार्गदर्शन करतो. हे दानशूर आदित्य तेजाने परिपूर्ण आहेत. सोमरसाच्या मधुरतेने, मित्र व वरुण यांना शुभत्व लाभो. देवांमध्ये कल्याणकारी देव असावा, आणि आज सर्व देवांनी एकत्रितपणे या सोमाचा आस्वाद घ्यावा. हे दोन्ही राजे, आमच्या इच्छेनुसार, सत्याच्या मार्गाने कृती करो. जो मनुष्य मित्र व वरुणाची उपासना करतो, त्याला अर्यमन् सरळ मार्गाने, धर्मानुसार, संकटांपासून रक्षण करतो. तो भक्त दोषरहित राहतो; स्तोत्रांनी आणि स्तुत्यांनी हे देवांचे विधान शोभवतो. आकाश आणि पृथ्वी या दोन महान लोकांना नमस्कार करून, मी मित्र व वरुण या कृपावंतांना संबोधतो. इंद्र, अग्नी, तेजस्वी अर्यमन्, भग—या सर्वांची मी स्तुती करतो. सोमाच्या मदतीने आम्ही दीर्घायुष्य, संतती आणि ऐक्य मिळवू. देवतांच्या सहाय्याने, आम्ही इंद्राच्या सामर्थ्याने युक्त होऊन, मरुतांसह तेजस्वी होऊ. अग्नी, मित्र, वरुण आमचे रक्षण करो; आम्ही आणि आमची संतती हे, हे दानशूर देवहो, आपले संरक्षण प्राप्त करू. तेव्हा, गोप्राप्तीसाठी इच्छुक असणारे यज्ञकर्ते आनंदाने सोमरस घेऊन येतात. हे सोमरस उत्सुकतेने वाहतात. हे आकाशाला भिडणारे राजे—मित्र व वरुण—आमच्याकडे या; गायीच्या दुधासह हे तेजस्वी सोम आपल्यासाठी आहेत. दही मिसळलेल्या सोमरसाचे थेंब आपल्याकडे येतात. उषा आणि सूर्यकिरण आपल्याला जागृत करतात. हा सोमरस, मित्र व वरुण, आपल्यासाठी पिऊन, धर्मशीलांसाठी प्रिय अशा स्वरूपात आहे. प्रत्येक सकाळी, जणू गायीचे दूध काढावे तसे, सोमरस दगडांनी पिळून काढतात. मित्र व वरुण, आमच्याकडे या, सोमपानासाठी या. हा सोमरस, मानवांनी पिळून, आपल्यासाठी आहे. पुषण या देवतेचे महत्त्व मोठे आहे; त्याची कीर्ती, सामर्थ्य कधीच कमी होत नाही. सर्वांच्या विचारांना प्रेरणा देणारा, सुखदायक, सहाय्यक देव म्हणून मी त्याची स्तुती करतो. पुषण, तू रथासारखा वेगवान आहेस—आम्हाला संकटांतून सुरक्षितपणे ने. मित्रासारखा, सुखदायक देव, आमच्या स्तोत्रांना स्पर्धेत यशस्वी कर. पुषणाच्या मैत्रीत, ज्ञानी मंडळींना आधार मिळतो. त्या ताज्या संगतीसाठी आम्ही पुन्हा पुन्हा हाक मारतो. दूरदृष्टी असणाऱ्या पुषण, प्रत्येक स्पर्धेत आमचे साथीदार हो. अजाश्व, तुझ्या प्रसिद्ध दानासाठी आम्ही उत्सुक आहोत. उत्तम स्तोत्रांनी आम्ही तुझी स्तुती करतो. तेजस्वी पुषण, मी तुझी उपेक्षा करत नाही, तुझे मैत्र्य नाकारत नाही. आता आम्ही अग्नीला आमच्या मनाने अग्रस्थानी ठेवतो; इंद्र व वायूचे संरक्षण मागतो. तुम्ही दोघे उषेच्या नाभीमध्ये नवे दान देताना, आमच्या प्रार्थना देवांपर्यंत पोहोचू दे. मित्र व वरुण, जेव्हा तुम्ही आपल्या इच्छेने, खोटेपणावर रागाने आणि ज्ञानाने नियंत्रण ठेवता, तेव्हा तुमच्या निवासात आम्ही सुवर्ण तेज पाहतो—आमच्या विचारांनी, मनाने, सोमाच्या संवेदनांनी. अश्विनीकडून यजमान स्तोत्रे गातात, तुमची स्तुती करतात, अर्पण करतात. सर्व संपत्ती, वैभव तुमच्याकडे आहे. सुवर्णरथातील सुवर्णघोडे तुम्हांला ओलावतात. हे अद्भुत अश्विनी, तुम्ही आकाशात वेगाने प्रवास करता. दिव्य मार्गावर तुमचे रथयुग्मित घोडे धावतात. सुवर्णरथावर उभे राहून, मार्गदर्शक प्रवाशांसारखे, तुम्ही मार्ग दाखवता. तुमच्या सामर्थ्याने, दिवसा-रात्री आम्हांवर कृपा असू द्या. तुमचे दान कधीच दूर जाऊ नये, आमचा हिस्सा कधीही हिरावला जाऊ नये. इंद्रा, हे सोमरस, दगडांनी पिळून, तुझ्यासाठी आहे. या रसांनी तुझे मन प्रफुल्लित होवो. स्तोत्रांनी तुझी स्तुती करून, आम्हाला भेट दे. अग्नी, आमचे ऐक. तू देवांना, पूज्य राजांना आमच्या वतीने बोलावतोस. जेव्हा देवांनी अंगिरसांना गाय दिली, तेव्हा अर्यमन् ने ती कापण्याच्या साधनाने दुध काढले; त्याला ते ज्ञान आहे. तुमच्या शौर्यकृती आम्हाला सोडून जाऊ नयेत, प्राचीन कीर्ती नेहमी आमची असो; तुमचा कोप आमच्यावर पडू नये. प्रत्येक युगातील अद्भुत, अमर ध्वनी, हे मरुतगण, आमच्या असो; जे जिंकणे कठीण आहे तेही आमच्या असो. दध्यङ्ग, माझे पूर्वज, अंगिरस होते; प्रियमेध, कण्व, अत्री, मनु—हे सर्व जाणणारे होते. त्यांच्या वंशजांमध्ये आमचे नातेवाईक आहेत. त्यांच्या मार्गावर मी वाकतो; माझ्या स्तोत्रांनी इंद्र-अग्नीला वाकतो. पुरोहित यज्ञ अर्पण करतो; इच्छित दान मिळो. बृहस्पती यज्ञ करतो, वेणाने अनेक वृषभांसह यज्ञ केला. आम्ही दूरचे चिन्ह, पर्वतावरील गीत पकडले. ज्ञानी देवाने अनेक निवासस्थाने स्थापन केली. हे स्वर्गातील, पृथ्वीवरील, जलातील—प्रत्येकी अकरा—देवतांनो, हे बलाढ्यहो, या यज्ञाला स्वीकारा. आम्ही अग्नीसाठी वेदी, प्रिय, तेजस्वी आसन उभारतो. मनाने त्या पवित्र तेजस्वी रथाला वस्त्र घालतो, जो अंधकार दूर करतो. द्विज, त्रैगुण्ययुक्त, वर्षभर वाढतो, पुन्हा पुन्हा भक्षण होतो. दुसऱ्याच्या जिभेने वृषभाची स्तुती होते, दुसऱ्याच्या स्वराने अर्पण शुद्ध होते. काळी-पांढरी दोन माता त्याच्यासाठी हलतात; त्या दोघी पलीकडे जातात, बाळाचे पालन करतात. पुढे असणाऱ्या जिभेने, तेजस्वी, वाहणारा, सोबती, गाठ, पित्याचे पोषण वाढते. मनु व मनुपुत्रांसाठी मुक्तीची इच्छा ठेवून, काळे-पांढरे, वेगवान, थांबता न येणारे, वाऱ्याने चालणारे घोडे जुंपतात. ते तेजस्वी, वाढीसाठी प्रयत्न करतात; काळे मेघ, महान रूप त्यांनी घडवले. जेव्हा तो पृथ्वीवर स्पर्श करतो, तेव्हा वाजते, श्वास घेतो, गडगडतो, गर्जना करतो. तो, तप्त रंगात शोभणारा, वाकतो; वृषभासारखा पत्नींकडे गर्जना करतो. वाढत जाऊन, त्याचे शरीर उजळते; शिंगांसारखा कठोर, तो झपाट्याने धावतो. जो सुव्यवस्थित आणि विशाल आहे, तो सर्व एकत्र करतो; झोपणाऱ्यांना ओळखतो. ते देवाकडे गेले तरी पुन्हा वाढतात; दोन पालकांसाठी नवीन रूप निर्माण करतात. ते वेगवान, वाहणारे, एकत्र उभे राहतात, कोप न धरता, प्रवासासाठी परत येतात; वृद्धत्व झटकून, पुन्हा नवा आवाज देतात, नव्या जीवनाला जन्म देतात. तो, सजलेला, आईभोवती दिवसेंदिवस फिरतो; बलशाली, वृद्धत्व ओलांडतो; तारुण्य घेऊन, हंसासारखा फिरतो; इच्छुक राहतो, गरुड मार्ग जुळवतो. अग्नी, उदारांच्या मध्ये चमक, वृषभासारखा, घरमालक, श्वास घे. जो राहायला हवा, संतती देणारा, तो टिकावा; युद्धातील कवचासारखा रक्षण मिळो. अग्नी, ही शुभ अर्पण तुझ्या मनाला प्रिय असो; तुझ्या उज्ज्वल, शुद्ध तेजाने आम्हाला धन मिळवून दे. रथासाठी, नौकेसाठी आणि घरासाठी, अग्नी, मार्गदर्शक, रक्षण करणारा मिळो. आमच्या वीरांसाठी, दानशूरांसाठी, प्रवास करणाऱ्यांसाठीही रक्षण मिळो. अग्नी, आमच्या स्तोत्रांनी ये, स्वर्ग-पृथ्वी आणि स्तुत्य नद्यांसह ये. गायी, ज्वारी मिळवण्यासाठी, दीर्घकाळ गाजणाऱ्या स्वरांनी, लाल रंगाचे श्रेष्ठ निवडो. त्या अद्भुत तेजाने रूप साकारले; देवतेचे, सामर्थ्याचे तेज, ज्यापासून ते जन्मले. जेव्हा विचार येतो आणि साध्य करतो, तेव्हा सत्याच्या गायी प्रवाही स्त्रोत निर्माण करतात. ते तेजस्वी, पितृसमृद्ध, नेहमी विश्रांती घेतात; दुसरा सात मातांमध्ये आहे; या वृषभाचे दूध काढण्यासाठी स्त्रिया तिसरा, दहा शाखांनी युक्त, उत्पन्न करतात. अशा प्रकारे, या ऋचांमध्ये देवांची स्तुती, यज्ञाची महती आणि विश्वातील विविध शक्तींचे गूढ वर्णन केले आहे. ऋषींच्या प्रार्थना, स्तोत्रे, आणि यज्ञकर्माने हे देव सतत जागृत राहतात, मानवांचे कल्याण पाहतात आणि सृष्टीचे चक्र अखंड चालू ठेवतात.