प्राचीन काळी, उषा या दिव्य देवीच्या आगमनाची सर्वत्र उत्कंठा होती. तिच्या तेजस्वी प्रकाशासाठी, सामर्थ्य, कीर्ती, महानता, संपत्ती आणि जीवनाच्या उद्देशासाठी मानव तिची प्रार्थना करीत. उषा सर्व जीवांना वेगवेगळे जीवन दाखवते आणि तिच्या आगमनाने सर्व प्राणी जागृत होतात. ही स्वर्गाची कन्या, तेजस्वी वस्त्रांनी सजलेली, तरुण आणि उज्ज्वल रुपात प्रकट होते. पृथ्वीवरील सर्व संपत्तीची अधिष्ठात्री, उषा, आज येथे आपल्या शुभ्र प्रकाशाने चमकते. ती पूर्वी गेलेल्या मार्गांचा पाठपुरावा करते आणि अमर देवतांमध्ये प्रथम येणारी आहे. तिच्या आगमनाने ती जणू मृतांना देखील जागृत करते. उषा येते तेव्हा यज्ञासाठी अग्नी प्रज्वलित करते, सूर्याचे नेत्र उघडते आणि झोपलेल्या मानवांना जागृत करते. अशा प्रकारे ती देवांमध्ये शुभ फलदायिनी ठरते. किती वेळा तिचे आगमन झाले, किती उषा होऊन गेल्या आणि किती अजून येणार आहेत, हे कोणालाही ठाऊक नाही. ती पूर्वीच्या उषांचा पाठपुरावा करते आणि इतरांसोबत तेजाने पुढे जाते. पूर्वीच्या उषा पाहणारे मानव आता गेले, आणि आता आम्ही उषेचे आगमन पाहतो. आपणही तिचा अनुभव घ्यावा, कारण भविष्यातील लोकही तिला पाहतील आणि आपापल्या मार्गाने जातील. उषा द्वेष दूर करते, सत्याची स्थापना करते, धर्माने तेजस्वी होते, गोड बोलणे आणि मंगलता घेऊन येते. हे देवी, सर्वश्रेष्ठ उषा, आमच्यासाठी येथे चमका. उषा नेहमीच दिवस जागवत आली आहे, आजही तिने प्रकाश पसरवला आहे. ती अजूनही येणाऱ्या दिवसांचा पाठपुरावा करते; ती वृद्धत्वरहित आणि अमर आहे, स्वतःच्या नियमांनी चालते. तिच्या किरणांनी आकाशातील अंधार दूर केला; उषा आपल्या लाल घोड्यांसह, उत्तम जुंपलेल्या रथावर येते. ती संपत्ती आणि इच्छित वस्तू घेऊन येते, ज्ञानी लोकांसाठी तेजस्वी चिन्ह दाखवते. गेल्या सर्व उषांचा आदर्श तीच आहे आणि तेजस्वी देवतांमध्ये पहिली उषा तीच आहे. आता जणू जीवनच पुन्हा सुरू होते—उषेच्या आगमनाने सूर्य उगवतो, अंधार नाहीसा होतो, प्रकाश पसरतो आणि सूर्याच्या मार्गासाठी वाट मोकळी होते. प्रेरित गायक तिच्या स्तुतीने आपला स्वर उंचावतो, आणि आज, हे दानी देवी, स्तुतिपाठकासाठी चमका; आम्हाला दीर्घायुष्य आणि संतती द्या. गोधनाने, वीरपुत्रांनी समृद्ध अशा त्या उषा भक्त मानवांसाठी चमकतात. त्यांच्या आशीर्वादांप्रमाणे, वाऱ्याच्या देणग्यांसारखी समृद्धी मिळो; त्यांनी आम्हाला घोडे आणि सोमरसाचा आनंद लाभू दे. उषा, तू देवतांची माता, अदितीचे रूप, यज्ञाचे चिन्ह, हे महान देवी, चमक. पुजाऱ्यांसाठी स्तुतीची निर्माती, आम्हाला संतती दे, हे सर्वव्यापी देवी. तू जे काही उत्तम वर देत असशील, हे उषांनो, जाणणाऱ्यांसाठी, इच्छुकांसाठी, ते मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी आणि आकाश यांनी आम्हाला नाकारणार नाहीत. यानंतर, आम्ही रुद्र या महान, जटाधारी, आपल्या लोकांना समृद्ध करणाऱ्या देवतेची प्रार्थना करतो. तो सर्वांना—दोन पायांच्या आणि चार पायांच्या प्राण्यांना—सुख, पोषण आणि रक्षण देवो. रुद्र, आम्हांवर कृपा कर, आम्हाला आनंदी कर. पित्या मनूने जसा तुझा वर मागितला आणि मिळवला, तसा आम्हालाही तुझ्या मार्गदर्शनाने लाभो. रुद्र, आमच्या उपासनेमुळे तुझी कृपा आम्हाला लाभो. आमच्या कुटुंबांचे रक्षण कर, आम्ही हे हविर्दान तुझ्या संरक्षणासाठी अर्पण करतो. आम्ही रुद्राला, क्रूर, ज्ञानी आणि यज्ञात सहाय्य करणाऱ्या देवतेला, मदतीसाठी हाक मारतो. त्याचा कोप आमच्यापासून दूर राहो, आम्ही त्याची कृपा आणि दया निवडतो. आम्ही आकाशातील वराह, जटाधारी, लाल वर्णाचे, भयंकर रूप धारण करणाऱ्या रुद्राला नम्रतेने पुकारतो. त्याच्या हातात औषधी आहेत; तो आम्हाला आश्रय, कवच आणि संरक्षण देवो. हे मरुतांचे पिता, तुझ्यासाठी गोड वाणी आम्ही अर्पितो. अमर रुद्रा, आम्हाला, आमच्या मुलांना आणि वंशजांना, अमृतासारखे अन्न देवो. रुद्र, आमच्या मोठ्यांना, लहानांना, वाढणाऱ्यांना किंवा वाढून गेलेल्यांना इजा करू नकोस. आमच्या पित्याला किंवा मातेला मारू नकोस; आमच्या प्रिय शरीरांना दुखावू नकोस. आमच्या संततीला, मुलांना, जीवनाला इजा करू नकोस; गुरे किंवा घोड्यांमध्येही हानी करू नकोस. हे रुद्र, आमचे वीर मारू नकोस; आम्ही सतत तुझ्या हविर्दानाने तुला पुकारतो. मेंढपाळ जसा आपल्या कळपासाठी प्रार्थना करतो, तसा आम्ही तुझी स्तुती करतो; मरुतांचे पिता, तुझी कृपा आम्हाला लाभो. तुझा मंगल विचार अत्यंत शुभ आणि दयाळू आहे; म्हणून आम्ही तुलाच निवडतो. तुझी कृपा गो-हत्याऱ्यांपासून आणि नर-हत्याऱ्यांपासून दूर राहो, आणि तुझी दया आमच्यावर असो. आम्हाला संरक्षण दे, हे महाबळ. आम्ही तुझी स्तुती केली आहे, आमच्या सहाय्यकाला; रुद्र, मरुतांसह, आमच्या हाकेला प्रतिसाद दे. मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी, आकाश यांच्याकडून आम्हाला हानी होऊ देऊ नकोस. त्या वेळी, देवतांचे तेजस्वी रूप उगवले—मित्र, वरुण, अग्नी यांचे नेत्र. त्याने आकाश, पृथ्वी आणि अंतरिक्ष भरले; सूर्य हे स्थिर आणि गतिमान सर्वांचं आत्मरूप आहे. सूर्य तेजाने उजळतो आणि उषा देवीकडे, जसा तरुण पुरुष स्त्रीकडे मागून जातो, तसा जातो. तिथे, मानव देवांची पूजा करतात, चांगल्यासाठी प्रयत्न करतात. सूर्याचे घोडे शुभ, पिंगट, तेजस्वी आणि सहज मार्गदर्शनीय आहेत. ते वाकून आकाशाच्या पाठिंवर चढतात आणि जलदगतीने आकाश-पृथ्वी पार करतात. सूर्याची हीच दिव्यता आणि महानता आहे—जेव्हा त्याचे पिंगट घोडे जुंपले जातात, तेव्हा रात्र त्याच्यासाठी आपले वस्त्र पसरते. आकाशाच्या मांडीवर सूर्य मित्र आणि वरुणाचे रूप प्रकट करतो. एक शक्ती अखंड तेजस्वी आहे, दुसरी अंधारमय; पिंगट घोडे दोन्ही वाहतात. आज, सूर्याच्या उगवण्याच्या वेळी, हे देवहो, आम्हाला पाप आणि दोषांपासून वाचवा. मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी, आकाश यांच्याकडून हानी होऊ देऊ नका. यानंतर, आम्ही दोन अश्विनीकडून स्तुती अर्पितो, जशी वारा ढग पसरतो, तशी माझी स्तुती त्यांच्यासाठी. त्यांनी आपल्या रथाने, युद्धातील साथीदारांप्रमाणे, पुत्रासाठी पत्नी आणली, आनंदासाठी. त्यांच्या सुवर्ण घोड्यांनी किंवा देवदूतांच्या सहाय्याने, अश्विनांच्या गाढवाने यमाच्या स्पर्धेत हजार बक्षिसे मिळवली. तुग्राने अश्विनांना संकटात सापडलेल्या भुज्यूच्या रक्षणासाठी हाक मारली, जसे कोणीच करू शकले नाही. त्यांनी आपल्या जहाजांनी, जलरहित नौकांनी, आकाश पार करून भुज्यूला वाचवले. तीन रात्री, तीन वेळा, उडणाऱ्या घोड्यांनी, पक्ष्यांसारखे, त्यांनी भुज्यूला समुद्राच्या पलीकडे, शंभर चाकांच्या आणि सहा घोड्यांच्या तीन रथांनी नेले. आधार नसलेल्या ठिकाणी, समुद्रकिनाऱ्यावर, त्यांनी आपली शक्ती दाखवली. अश्विनांनी भुज्यूला सुरक्षित नेले, आणि तो शंभर पत्क्यांच्या जहाजात बसला. अश्विनांनी यमाला, अनेक घोड्यांच्या मालकाला, कल्याणासाठी एक पांढरा घोडा दिला. त्यांची ही देणगी मोठी आणि स्तुत्य आहे; तो सदैव वंदनीय आणि बक्षिसांचा विजेता आहे. या दोन वीरांनी पाज्रीय आणि कक्षिवतसाठी खजिना फोडला, आणि बलाढ्य घोड्याच्या खुरातून शंभर मद्याचे घडे वाहू दिले. थंडीपासून त्यांनी अग्नीचे रक्षण केले, पोषणशक्ती दिली; आणि असहाय अत्रीसाठी, हे अश्विन, तुम्ही सर्व मंडळीला सुरक्षितपणे वर आणले. अशा प्रकारे, उषेच्या आगमनाने जीवनात जागृती, सूर्याच्या तेजाने जीवनात चेतना, रुद्राच्या कृपेने रक्षण आणि अश्विनांच्या सहाय्याने संकटातून मुक्ती, हे सर्व मानवजातीला लाभते, आणि हेच ऋग्वेदातील दिव्य कथा सांगतात.