स्वर्गातील तीन तेजस्वी लोकांत वास करणाऱ्या देवतांबद्दल विचार करत एक ऋषी मनात प्रश्न विचारतो—कधी योग्य, कधी अयोग्य? प्राचीन यज्ञ कुठे आहे? मला त्या परम पुरुषाचे दोन लोक माहिती आहेत. तो पुढे विचारतो, आपण सत्याचा आधार कधी धरू? वरुणाची दृष्टी कधी मिळेल? आर्यमा यांच्या महिमेचा मार्ग आपण कधी ओलांडू? हे दूढ्य, मला त्याचे दोन लोक माहिती आहेत. ऋषी सांगतो की, पूर्वी यज्ञकाळात मी जे काही बोललो, ते मीच बोललो. श्रीमंत लोक मला थांबवत नाहीत, जसे लांडगा हरणाच्या पाण्याला कधीच तळमळत नाही; माझे खरे संपादन हे दोन लोक आहेत. पण माझ्या चारही बाजूंनी ते मला जाळतात, जणू स्पर्धक स्त्रिया एकमेकींना टोचतात. उंदीर जसा जननेंद्रिय कुरतडतो, तसे ते मला कुरतडतात, हे शतशक्ती, तरीही माझे हे दोन लोक आहेत. सात किरण येथे आहेत, आणि तिथे माझा नाभी ताणला आहे. त्रिताला हे साध्य ठाऊक आहे; तो आप्ततेसाठी आक्रोश करतो. माझे हे दोन लोक आहेत. त्या मोठ्या आकाशाच्या मध्यभागी पाच बैल उभे आहेत. तिथेच देवांमध्ये बोलायचे आहे; ते एकत्र स्थिर झाले आहेत. माझे हे दोन लोक आहेत. सुंदर पंख असलेले ते स्वर्गाच्या मध्यवर्ती आवरणात बसले आहेत. ते मार्ग अडवतात, जणू लांडगा प्रचंड पाण्यातून जातो. माझे हे दोन लोक आहेत. देवांनी गायलंले ते नवीन, हितकर स्तोत्र उत्तम आहे. नद्या सत्य वाहतात; सूर्याने सत्य पसरवले आहे. माझे हे दोन लोक आहेत. हे अग्ने, तुझे हे स्तोत्र देवांमध्ये स्वीकारले जावे. तू जसा मनुष्याला मार्गदर्शक असतोस, तसा आम्हाला मार्ग दाखव; देवांना उत्तम ओळखणारा अस. माझे हे दोन लोक आहेत. तो पुरोहित म्हणून प्रतिष्ठित आहे, मनुष्याप्रमाणे मार्गदर्शक, देवांना जाणणारा. अग्नि आनंदाने हविर्दान स्वीकारतो; ज्ञानी देवांमध्ये श्रेष्ठ आहे. माझे हे दोन लोक आहेत. पुरोहित कर्म करतो; वरुण मार्ग जाणणारा आहे, ज्याचा आपण शोध घेतो. तो आपल्या हृदयाने विचार उलगडतो; नवीन सत्याचा जन्म होवो. माझे हे दोन लोक आहेत. तो मार्ग, जो सूर्याने स्वर्गात निर्माण केला, तो बोलण्यासारखा आहे. देव त्या मार्गाचा उल्लंघन करत नाहीत; मर्त्यांना तो दिसत नाही. माझे हे दोन लोक आहेत. त्रिता विहिरीत ठेवला गेला, त्याने देवांना मदतीसाठी हाक मारली. बृहस्पतीने ती हाक ऐकली, कठीणाला सोपे आणि विस्तृत केले. माझे हे दोन लोक आहेत. लालसर लांडग्याने मला एकदा पाहिले, मार्गावर चालताना. तो खालच्या ठिकाणाहून उठतो, जणू रथाच्या मागून कारागीर उठतो. माझे हे दोन लोक आहेत. या अंकुशाने, आम्ही, इंद्रशक्तीने युक्त, सभेत पुढे जाऊ, सर्व वीरत्वाने. मित्र, वरुण, अदिती, सिंधू, पृथ्वी आणि आकाश, आमचे अहित करू नयेत. आम्ही इंद्र, मित्र, वरुण, अग्नि, मरुत, अदिती, वसु, आणि दानशूर देवता यांना मदतीसाठी बोलावतो. जसा रथ संकटातून सोडवतो, तसे हे वसु, हे दात्या, प्रत्येक संकटातून आम्हाला मुक्त करा. आदित्यांनी सार्वत्रिक रक्षणासाठी येथे यावे; देव शत्रूंच्या नाशात अनुकूल असावेत. जसा रथ संकटातून सोडवतो, तसे हे वसु, हे दात्या, प्रत्येक संकटातून आम्हाला मुक्त करा. आमचे पूर्वज, उत्तम वाणीचे, आमचे रक्षण करो; आणि दैवी कन्या, सत्यात वाढलेल्या, आमचे रक्षण करो. जसा रथ संकटातून सोडवतो, तसे हे वसु, हे दात्या, प्रत्येक संकटातून आम्हाला मुक्त करा. आम्ही नराशंस, पारितोषिक विजेता, बलदायक, वीरांचे रक्षण करणारा, आणि पुषण, आशीर्वादांसह, यांचा शोध घेतो. जसा रथ संकटातून सोडवतो, तसे हे वसु, हे दात्या, प्रत्येक संकटातून आम्हाला मुक्त करा. हे बृहस्पती, आमचा मार्ग नेहमी सोपा कर; आम्हाला सुख दे. जे मनूने इच्छिले, ते आम्ही शोधतो. जसा रथ संकटातून सोडवतो, तसे हे वसु, हे दात्या, प्रत्येक संकटातून आम्हाला मुक्त करा. कुत्स ऋषीने इंद्र, वृत्राचा संहारक आणि सामर्थ्याचा अधिपती, यांना काठावर मदतीसाठी बोलावले; हे दानशूर वसु, प्रत्येक संकटातून आम्हाला रथासारखे मुक्त करा. देवी अदिती देवांसह आमचे रक्षण करो; देव रक्षक विलंब न करता आमचे संरक्षण करो. मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी आणि आकाश, आमचे अहित करू नयेत. यज्ञ देवांच्या कृपेसाठी जवळ येतो; हे आदित्यहो, दयाळू व्हा. तुमची कृपा आमच्यापर्यंत येवो, आणि आम्हाला संकटावर मात करण्याचा मार्ग मिळो. देव आमच्याकडे मदतीसह येवोत, अंगिरसांच्या स्तुतीने प्रशंसित. इंद्र आपल्या शक्तींनी, मरुत गणांसह, आणि अदिती आदित्यांसह, आम्हाला संरक्षण देवो. इंद्र, वरुण, अग्नि, आर्यमा आणि सविता हे आम्हाला हे द्यावेत. मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी आणि आकाश, आमचे अहित करू नयेत. हे इंद्र आणि अग्नि, तुमचा तेजस्वी रथ सर्व लोकांचा वेध घेतो. त्या रथासह, दोघे मिळून या, स्थिर व्हा, आणि सोमरस प्या. हे इंद्र-अग्नि, जसे हे विश्व विशाल आणि खोल आहे, तसेच हे सोम तुमच्यासाठी तयार केले आहे, तुमच्या आनंदासाठी. तुमचे नावे दोघांनी मिळून मंगल केले आहेत, आणि तुम्ही दोघे मिळून वृत्रसंहारक आहात. म्हणून, हे महाबली इंद्र-अग्नि, एकत्र बसा आणि बलवान सोम प्या. अग्नि प्रज्वलित झाला, समिधा तयार आहे, कुश घातले आहेत, तेव्हा आनंदाने या, सोमाने वेढलेले, हे इंद्र आणि अग्नि. तुम्ही दोघांनी केलेली वीर्ये, रूपे आणि महान कृत्ये, तसेच जुनी, मंगल मैत्री, त्या सर्वांसह हे सोम प्या. जेव्हा मी प्रथम तुम्हाला निवडले, तेव्हा म्हटले: 'हा सोम आम्ही अधिपतींसह आह्वान करू.' त्या सत्यावर विश्वास ठेवून या आणि सोम प्या. तुम्ही दोघे जे आनंद घरात किंवा राजाच्या यज्ञात अनुभवता, तिथून या आणि सोम प्या. तुम्ही यदु, तुर्वश, द्रुह्यु, अनु, किंवा पुरु यांच्यात जिथे आहात, तिथून या आणि सोम प्या. तुम्ही पृथ्वीच्या तळात, मध्यभागी किंवा सर्वोच्च ठिकाणी जिथे आहात, तिथून या आणि सोम प्या. तुम्ही आकाशात, पृथ्वीवर, पर्वतांमध्ये, वनस्पतींमध्ये किंवा जलांमध्ये जिथे आहात, तिथून या आणि सोम प्या. तुम्ही सूर्याच्या उदयात, स्वर्गमध्यभागी, आपल्या शक्तीने जिथे आनंद करता, तिथून या आणि सोम प्या. असे इंद्र आणि अग्नि, सोम पिऊन, आमच्यासाठी सर्व संपत्ती जिंकून द्या. मित्र, वरुण, अदिती, नदी, पृथ्वी आणि आकाश, आमचे अहित करू नयेत. कारण मी, धनाची इच्छा ठेवणाऱ्या मनाने, हे इंद्र-अग्नि, प्रकट आणि गूढ, दोन्ही जाणण्याचा प्रयत्न करतो; तुमच्यासारखे प्रिय दुसरे काही नाही. म्हणून मी तुमच्यासाठी बलदायक विचार रचला आहे. मी तुमच्या विपुल दानाबद्दल ऐकले आहे, ज्ञानींच्या संततीतून किंवा इतरांकडून; म्हणून, सोम पिळून, मी आता तुमच्यासाठी नवे स्तोत्र रचतो, हे इंद्र आणि अग्नि. अशा प्रकारे, ऋषीच्या हृदयातून उमटलेली ही प्रार्थना, त्याच्या प्रश्नांनी, आर्जवाने, आणि देवांवरील श्रद्धेने, अखंड दोन लोकांच्या—पृथ्वी आणि आकाशाच्या—संपत्तीचे स्मरण करून, देवांच्या कृपेची याचना करते.