पवित्र ऋग्वेदातील या मंत्रांमध्ये, जल, अग्नी, देवता आणि त्यांची कृपा यांचे सुंदर वर्णन आहे. कथा अशा प्रकारे उलगडते— पावन जल हे सर्व रोगांवर औषध आहे, ते रोग दूर करतात, आणि सर्वांना आरोग्य देतात. म्हणूनच, या जलांनी तुझे आरोग्य उत्तम होवो, अशी प्रार्थना केली जाते. दोन हात, ज्यांना दहा शाखा आहेत, आणि वाणीचे नेतृत्व करणारी जीभ—ही दोन्ही आजार दूर करणारी आहेत, आणि त्यांच्याच साहाय्याने आम्ही तुझा स्पर्श करतो. इंद्राच्या स्नेहात, सत्याचा विचार करणाऱ्या अग्नींनी विशाल आकाश फोडून टाकले. जिथे आनंदाने उषा प्रकट झाली आणि आमच्या स्तोत्रांनी व दातांनी, कुंत्सासाठी जलाचा मार्ग मोकळा केला. इंद्राने डोंगरांतून गर्जना करणारे, वाहणारे जल मुक्त केले, मधुर मध पिले, आपल्या सामर्थ्याने वनांना बळ दिले, आणि सत्यातून जन्मलेल्या वाणीने सूर्य तेजस्वी झाला. सूर्याने आपली रथ आकाशमध्यभागी सोडली; श्रेष्ठाने दासाला चिन्ह दिले. इंद्राने ऋजिश्वनासोबत कावेबाज असुरांचे बळकट बांधकाम मोडून टाकले. अपराजित शत्रूंना त्याने पराभूत केले आणि विखुरले; त्याचे देवमित्र त्याला रोखू शकले नाहीत. सूर्य जसा महिन्यात उठतो, तसा त्याने शहरात संपत्ती स्थिर केली; स्तुती करण्यात तो शत्रूंना चमकदार संपत्तीने ऐकू गेला. शस्त्रांशिवाय सैन्य घेऊन, हे महाबलशाली इंद्रा, तू युद्धात चमकत राहिलास; वज्रापासून बलवान तुटला नाही; वेगवान पुढे सरसावला आणि उषांनी रथ दूर केला. ही तुझी प्रसिद्ध, अद्वितीय कृत्ये आहेत—एकट्याने यज्ञ केला, स्वर्गात महिन्यांची व्यवस्था केली; तुझ्यामुळे पित्याने हे विस्तीर्ण विश्व आधारले, विभागले. सूर्याची केशरी किरणे पुढे जातात, सतत तेज निर्माण करणारा सविता प्रकाश देतो; त्याच्या प्रेरणेने पूषण, सर्व जग जाणणारा व पाहणारा गायींचा राखणारा, मार्गक्रमण करतो. हा पूषण मानवी दृष्टिकोनातून आकाशमध्यभागी बसतो, दोन्ही लोकांचा आणि अंतरिक्षाचा आनंद घेतो; तो सर्व गोष्टी पाहतो, तुपासारख्या तेजाने उजळतो, दोन प्रकाशस्तंभांच्या मध्ये. संपत्तीचा आधार, धनाचा संग्रह—तो आपल्या शक्तीने सर्व रूपे पाहतो; सत्यधर्माचा सविता देव जसा, तसेच इंद्रही धनाच्या स्पर्धेत थांबला नाही. विश्वावसु नावाचा गंधर्व, सोम आणि जलांनी त्या सत्यानुसार गतीमान होताना पाहिले; त्यानंतर इंद्राने शोधून त्यांची मर्यादा समजली, आणि सूर्याच्या वर्तुळांना पाहिले. विश्वावसु, स्वर्गीय गंधर्व, जो आकाशात फिरतो, त्याने आम्हाला स्तुती करावी; ते सत्य असो किंवा आम्हाला अज्ञात असो, तो आमच्या विचारांचे मार्गदर्शन करो आणि आम्हाला सुरक्षितता देवो. त्याने नदीच्या प्रवाहात मार्ग शोधला, खडकाळ अडथळ्यांतून वाट मोकळी केली; गंधर्वाने अमर वचन सांगितले आणि इंद्राने यज्ञकौशल्य समजून घेतले. आता अग्नीचे स्तवन होते—अग्नी, तुझी कीर्ती आणि तेज महान आहे; तुझ्या ज्वाळा तेजस्वी आहेत. तुझ्या प्रकाशाने आणि सामर्थ्याने उपासकाला बळ आणि कीर्ती मिळते. तू शुद्ध, उजळ, कमी न होणाऱ्या तेजाने उगवतोस; आई-वडिलांच्या मध्ये पुत्रासारखा दोन्ही लोक भरून राहतोस. पोषणातून जन्मलेला जातवेद, आमच्या शुभ स्तुत्यांचा आस्वाद घे. तुझ्यासाठी समर्पण केले जाते, तू विविध रूपांचा, अद्भुत जन्माचा, शक्तिदाता आहेस. अग्नी, तू लोकांमध्ये विस्तार हो, आम्हाला अमर संपत्ती दे; तू सौंदर्याने चमकतोस, आम्हाला ज्ञान आणि शक्तीने परिपूर्ण कर. तू यज्ञाचा जाणकार, संपत्तीचा रक्षक आहेस; आनंददायक, विपुल दान देतोस आणि टिकाऊ संपत्ती देतोस. लोकांनी अग्नी—म्हणजे सामर्थ्यवान, धर्मात्मा, सर्वज्ञ—आपल्या कल्याणासाठी स्थापला आहे; तू सर्व युगात वंदनीय आहेस. अग्नी, आम्ही तुझ्याशी संवाद साधतो; आमच्यावर कृपादृष्टी ठेव. आम्हाला धन दे, कारण तूच आमचा दाता आहेस. आर्यमा, भाग आणि बृहस्पती आम्हाला लाभोत; देव, शुभ वाणी, दिव्य संपत्ती आम्हाला लाभो. आम्ही सोमराजासाठी, अग्नी, आदित्य, विष्णु, सूर्य, ब्रह्मण आणि बृहस्पती यांना आमंत्रित करतो. इंद्र, वायु, बृहस्पती—हे सर्व आमंत्रित आहेत, जेणेकरून सर्व लोक आमच्याशी एकत्र व सौम्य राहोत. आर्यमा, बृहस्पती, इंद्र, वात, विष्णु, सरस्वती, सविता आणि वेगवान—त्यांना दानासाठी प्रेरित कर. अग्नी, तुझ्या ज्वाळांनी आमचे यज्ञ आणि प्रार्थना वृद्धिंगत कर; देवसभा संपत्ती देण्यासाठी प्रेरित कर. हा उपासक तुझ्याकडे आला आहे, अग्नी, सामर्थ्यपुत्र; दुसरा आधार नाही. तीन शुभ आश्रय आहेत; संकट दूर ठेव, आम्हाला भयमुक्त कर. अग्नी, तू पित्याच्या मूळातून जन्म घेतोस; सर्व लोक शुद्ध करतोस. सात ज्ञानी, मेंढपाळासारखे, आम्हाला विचार आणि प्रगती देतात. अग्नी, तू वर किंवा खाली विस्तार करायचे ठरवतोस; तुझ्या शक्तीने, तू वेदीचा स्वामी आहेस. ओसाड भूमीही सुपीक होते; तुझे शस्त्र, तुझी शक्ती आमच्यावर रागावू नये. जेव्हा तू उंचावरून खाली जातोस, तू वेगळा हालचाल करतोस; वाऱ्याबरोबर तुझ्या ज्वाळा पसरतात, दाढी वाढवणाऱ्या न्हाव्यासारख्या. तुझ्या रेषा दिसतात, अनेक रथ एका मार्गाने जातात. जेव्हा तू, अग्नी, तुझे हात स्वच्छ करतोस, तू पृथ्वीला शोधतोस, वाकतोस आणि ताणतोस. उठ, शक्तींनो, उठ, ज्वाळे, उठ, अग्नी, आनंदीच्या बळाने; वाढत राहा, बुडू नकोस, आज सर्व वसूंनी तुझ्यासोबत बसावे. हे जलांचे अवतरण आहे, महासागराचे विश्रांतीस्थान; तू, आज्ञाधारक, दुसरा मार्ग निवड, त्या मार्गाने जा. तुझ्या प्रवासात आणि परतीत, गवत फुले येऊ दे; कमळाचे तळे—हेच महासागराचे घर. अत्रि, जो अमर आहे, उद्देशासाठी, प्रवासासाठी घोड्यासारखा; जेव्हा तू रथाला नवीन करतोस, तू पुन्हा नव्याने निर्माण करतोस. तो वेगवान घोडा, वाऱ्यांनाही गाठता आला नाही; घट्ट गाठ जशी सुटत नाही, तसा तरुण अत्रि सर्व प्रदेश पार करतो. माणसांनो, त्रिसुरक्षा मिळवण्यासाठी प्रयत्न करा, तेजस्वी जनहो, ज्ञान मिळवा; मग खरेच, स्वर्गीय जनहो, आमची स्तुती व्यर्थ जाणार नाही. अश्विनांचे दान स्पष्टपणे दिव्य आणि शुभ विचाराचे आहे; जेव्हा तुम्ही आम्हाला विस्तीर्ण आसनावर, सामूहिक घरी घेऊन जाता. तुम्ही भुज्यूला महासागरातून, विस्तारातून, निश्चित केलेल्या मार्गाने नेले; तुम्ही नासत्य, पंखांनी वेगाने येऊन त्याचे रक्षण केले. तुम्हाला, शुभ विचारांनी, शम्यूप्रमाणे, सर्वज्ञानींना, श्रेष्ठ दान लाभो; आम्हाला, पुरुषांनो, नेहमी वाहणाऱ्या पोषणाच्या धारा द्या. अशा प्रकारे, या मंत्रांनी जल, अग्नी, देवता, ऋषी, आणि त्यांच्या कृपेची, सामर्थ्याची आणि आशीर्वादांची दिव्य कथा सांगितली आहे.