अग्नी आणि सोम यांना समर्पित असलेल्या या ऋचांमध्ये, एक दिव्य कथा उलगडते. जो कोणी अग्नी आणि सोम यांना यज्ञातील हविर्दान किंवा आहुती अर्पण करतो, त्याला संतती, वीर्य आणि दीर्घायुष्य प्राप्त होवो, अशी प्रार्थना केली जाते. अग्नी आणि सोम यांनी एकदा पराक्रमाचा महान कृत्य केले—दुष्ट पणी या राक्षसाकडून गायी सोडविल्या, बलाढ्याचा उरलेला भाग मुक्त केला आणि अनेक अंधारांमध्ये एकमेव तेज शोधून काढले. इंद्रसह अग्नी आणि सोम यांनी आकाशातील तेजस्वी प्रदेशांची स्थापना केली. त्यांनी दडपशाहीने अडवलेल्या नद्यांना मुक्त केले आणि त्यांचे रक्षण केले. त्यापैकी एक गोष्ट मातारिश्वानने आकाशातून खाली आणली, तर दुसरी गरुडाने शिळेतून हस्तगत केली; अग्नी आणि सोम यांनी वेदवचनांच्या सामर्थ्याने स्वतःचे तेज वाढविले आणि यज्ञासाठी विशाल जागा निर्माण केली. यज्ञात अर्पण केलेली सोमरसाची आहुती अग्नी आणि सोम आनंदाने स्वीकारो, अशी विनंती केली जाते. त्यांच्या कृपा आणि संरक्षणामुळे उपासकाचे कल्याण होवो. जो कोणी शुद्ध तूप आणि भक्तिभावाने अग्नी आणि सोम यांची पूजा करतो, त्याच्या व्रताचे रक्षण करा, त्याला संकटांपासून वाचवा आणि त्याच्या जमातीला महान आश्रय द्या. अग्नी आणि सोम एकत्रितपणे, एकाच आवाहनाने देवांमध्ये ऐक्य साधतात. जो कोणी त्यांना आहुती किंवा तूप अर्पण करतो, त्याच्यासाठी अग्नी आणि सोम तेजस्वीपणे प्रकट होतात. आपल्या अर्पणांनी ते प्रसन्न होवोत, आमच्याजवळ या आणि आमच्याशी उपस्थित राहा, अशी प्रार्थना केली जाते. शत्रूंपासून आमचे रक्षण करा, गायी वाढू द्या, आणि आम्हाला दानशूरांमध्ये सामर्थ्य द्या; आमचा यज्ञ सफल करा, अशी प्रार्थना आहे. यानंतर, जातवेद अग्नीला स्तुती अर्पण केली जाते. या स्तुत्या आमच्या विचारांनी रचलेल्या आहेत, जणू काही रथ तयार करावा तशा; कारण तुझी कृपा आम्हाला मंगल आहे. अग्नीच्या मैत्रीत आम्हाला कधीच काही विघ्न येऊ नये. ज्याच्यासाठी तू पूजला जातोस, तो समृद्ध होतो, अजेय राहतो आणि वीर्यशाली बनतो; त्याचे रक्षण होते आणि त्याला कोणतेही संकट स्पर्श करत नाही. अग्नीच्या मैत्रीत आम्ही सदैव सुरक्षित राहो. तुला प्रज्वलित करून आम्ही आमच्या प्रार्थना पूर्ण करतो; अग्नी, तू देवांसाठी हविर्दान स्वीकारतोस. आदित्यांना येथे आण, कारण तू तत्पर आहेस. आम्ही इंधन आणू, तुझे अर्पण तयार करू, आणि प्रत्येक विधीत योग्य रीतीने मांडू; आमच्या प्रार्थना दीर्घायुष्यासाठी सफल होवोत. तुझ्या मैत्रीत आम्हाला कधीही हानी होऊ नये. दोन पायांचे आणि चार पायांचे प्राणी, अग्नी, तुझ्या विधीने फिरतात; महान उषःकालच्या प्रकट मार्गदर्शनामुळे हे अद्भुत आहे. तू अध्वर्यु, होतृ, प्राचीन आणि श्रेष्ठ आहेस; प्रशास्ता, पोता, आणि जन्मतःच गृह्यपती आहेस. सर्व विधी जाणून, तू त्यांना यशस्वी करतोस. चारही बाजूंनी सुंदर आणि सौम्य असलेला, अग्नी, तू दूरवरूनही प्रकाशमान होतोस; अगदी अंधारातही तू सर्व पाहतोस. जो सोम अर्पण करतो, त्याच्यासाठी देवांचा रथ प्रथम असो; आमच्या स्तुत्या तुझ्यापर्यंत पोहोचू देत. मग तो जाणो आणि वाक्य यशस्वी होवो. शस्त्रांनी दुष्टांना, जवळ असो वा दूर, दूर लोट; मग यज्ञात तुझे स्तवन करणाऱ्यासाठी मार्ग सुलभ कर. जेव्हा तू लाल आणि पिंगट घोडे वाऱ्यावर चालवून आपल्या रथाला जोडतोस, तुझा गर्जना वृषभासारखा असतो; मग तू धुराच्या ध्वजासह जंगलात प्रवेश करतोस. तुझ्या गर्जनेने पक्षीदेखील घाबरतात; तुझ्या चरणातून थेंब पसरतात; तुझ्यासाठी रथाचा मार्ग सुकर असतो. ही कृपा मित्र आणि वरुणासाठी आहे; मरुतांची अद्भुत रक्षा आम्हाला लाभो. ते कृपावंत असोत; त्यांचे मन आम्हाकडे वळो. तू देवांमध्ये देव, अद्भुत मित्र, संपत्तीमध्ये सर्वात सुंदर आहेस. तुझ्या विस्तीर्ण आश्रयात आम्ही असू. तू तुझ्या घरात प्रज्वलित झाला असता, सोमाने आमंत्रित केला असता, सर्वात कृपावंत असतोस; उपासकाला धनसंपत्ती देतोस. ज्याला तू शुभ संपत्ती देतोस, तो निष्पाप राहो; आदिती, तू सर्वांचे रक्षण कर. ज्याला तुझ्या कृपाशक्तीने प्रोत्साहन मिळते, त्याला संतती आणि संपत्ती लाभो. अग्नी, तू शुभदृष्टा आहेस; आम्हाला दीर्घायुष्य दे. मित्र, वरुण, आदिती, नदी, पृथ्वी आणि आकाश आमच्यावर कधीही रुष्ट होऊ नयेत. यानंतर दोन रूपे प्रकाशाकडे मार्गक्रमण करतात; प्रत्येक तिच्या वासराला मातेकडे आणते. एकात पिंगट, आपोआप चालणारे, तर दुसऱ्यात तेजस्वी, प्रकाशमान रूप दिसते. दहा तरुण स्त्रिया, थकता न येणाऱ्या, त्वष्ट्याच्या या गर्भाला जन्म देतात. ती पुढे धारदार, प्रसिद्ध, आणि तेजस्वी असते. त्याला तीन जन्म लाभतात—एक समुद्रात, एक आकाशात, आणि एक पाण्यात. तो ऋतूंचा स्वामी, पूर्व दिशेने सर्व गोष्टींचे नियमन करतो. हा तुझा गूढ अर्थ कोण जाणतो? वासरू मातांच्या स्वतःच्या शक्तीने जन्माला येतो. अनेक जलांचा गर्भ, त्यांच्या उपस्थितीत, महान ऋषी, स्वतःच्या नियमाने फिरतो. तो प्रकट होण्यासाठी त्यांच्यात सुंदर होतो, वाकड्यांमध्ये सरळ, त्यांच्या मध्ये तेजस्वी. त्वष्ट्याच्या दोन्ही पत्नी त्याच्या जन्माने थरथरतात; समोर येऊन सिंहाचे स्वागत करतात. दोन्ही शुभ त्या त्याचे स्वागत करतात; गायी आणि वासरे एकत्र येतात. तो शक्तींचा स्वामी होतो, ज्याच्याकडे उजव्या बाजूने अर्पण केले जाते. तो सवित्यासारखा दोन्ही हात पसरून उगवतो, दोन्ही जग रंगवतो; तेजस्वीपणे वर चढतो, आणि मातांच्या वस्त्र मागे टाकून आपल्यात मिसळतो. तो वर सुंदर रूप निर्माण करतो, गायी आणि पाण्यांसह निवासात मिसळतो; ऋषी आपल्या प्रज्ञेने मूलाधार शुद्ध करतो, आणि तीच बुद्धी दिव्य सभेत बदलते. अग्नी, तुझे क्षेत्र विस्तीर्ण आहे; तू सर्वांचा आधार, तेजस्वी निवासस्थान आहेस; सर्वांनी प्रज्वलित केलेला, तुझ्या तेजाने, आम्हाला अचूक रक्षण दे. तो प्रवाहासाठी वाळवंटात मार्ग बनवतो, पृथ्वीवर तेजस्वी लाटांनी प्रहार करतो; आपल्या उदरात सर्व संपत्ती धरतो, पाण्यात आणि स्त्रोतांमध्ये फिरतो. अग्नी, आमच्या अर्पणांनी वाढत, तेजस्वी आणि शुद्ध होऊन, कीर्ती मिळव; मित्र, वरुण, आदिती, सिंधू, पृथ्वी आणि आकाश आमच्यावर कृपावंत असोत. तो प्राचीन आणि नूतन जन्म घेणारा, आपल्या सामर्थ्याने सर्व विद्या पेलतो; पाणी, मित्र आणि धिषणा अग्नीचे समर्थन करतात. प्राचीन प्रज्ञेच्या आह्वानाने त्याने मानवांची संतती निर्माण केली; विवस्वतच्या दृष्टीने देवांनी अग्नीचे समर्थन केले. त्याची पूजा केली जाते—यज्ञात अग्रगण्य, लोकांनी बोलावलेला, सरळ मार्गी; बळाचा पुत्र, वाहक, दानशूर, देवांनी अग्नीचे समर्थन केले. अशा प्रकारे, या ऋचांमधून अग्नी, सोम आणि इतर देवांचे तेज, त्यांच्या कृपा, त्यांचे पराक्रम, आणि उपासकांवर होणारे आशीर्वाद यांचे एक सुंदर, भक्तिपूर्ण चित्र उभे राहते.