सारमा, एक दिव्य आणि तेजस्वी वाघिणी, पाणींनी जपलेल्या खजिन्याच्या ठिकाणी पोहोचली. हा खजिना मोठ्या दगडाच्या पायथ्याशी, गायी, घोडे आणि संपत्तीने भरलेला होता. पाणी हे सतर्क आणि कुशल रक्षक होते; त्यांनी आपल्या पावलांचे ठसे त्या जागी ठेवले होते आणि सारमा त्यांच्या मागावर आली. साधू, सोमाच्या अमृताने पोसलेले — आयस्य, अंगिरस आणि नवग्व — या ठिकाणी आले. त्यांनी गायींच्या संपत्तीचे विभाजन केले. ते पाणींना म्हणाले, “हेच आमचे वचन आहे.” पाणी सारमाला म्हणाले, “तू येथे आलीस, देवाच्या प्रेरणेने. मी तुला माझी बहिण बनवले असते; परत जाऊ नकोस. भाग्यवान सारमा, आपण गायींना विभाजित करू नये.” सारमा उत्तर देते, “माझ्यासाठी भाऊ-बहिणीचे नाते माहीत नाही; इंद्र आणि शक्तिशाली अंगिरसांना हे ठाऊक आहे. पाणींनी गायी लपवून ठेवल्या, त्यांना मिळवण्याची इच्छा होती, पण इंद्राने योग्य मार्ग शोधला.” पाणी दूर लपले, स्वतःला श्रेष्ठ समजले; पण सत्याच्या मार्गाने गायी बाहेर आल्या. बृहस्पती, सोम, दगड आणि प्रेरित ऋषींनी त्या लपलेल्या पाणींना शोधून काढले. पुढे, जलाच्या मूळ दोषी — सलिला, मातरिश्वान, आणि विहीर खोदणारा — यांनी प्रथम बोलले. पाण्याचे वाहक, ज्वलंत, सामर्थ्यवान आणि आनंददायक — हे दिव्य जल, सत्याने जन्मले होते. राजा सोमाने प्रथम ब्राह्मणाच्या पत्नीला परत आणले, जरी ती दूर नेली गेली होती. वरुण आणि मित्रा नंतर आले; अग्नी, पुरोहित, तिला हात धरून पुढे घेऊन गेला. ब्राह्मणाच्या पत्नीला फक्त हातानेच परत घेण्याची प्रतिज्ञा केली पाहिजे, असे त्यांनी सांगितले. ती दूताला दिली जाऊ नये; अशा प्रकारे क्षत्रियांचे राज्य सुरक्षित राहते. प्राचीन देव आणि सात ऋषी, तपश्चर्येत बसलेले, तिच्याबद्दल बोलले. ब्राह्मणाची पत्नी, जवळ आणलेली, अत्यंत शक्तिशाली आहे; ती सर्वोच्च स्वर्गात कठीण स्थान धारण करते. वेदाचा विद्यार्थी शत्रुत्व टाळून चालतो; तो देवांचा भाग बनतो. त्याच्यामुळे बृहस्पतीने ब्राह्मणाची पत्नी, सोमाने दूर नेलेली, शोधली, जशी देव यज्ञातील चमचा शोधतात. देवांनी तिला परत आणले, आणि मानवांनीही तसे केले. सत्य टिकवणारे राजे ब्राह्मणाच्या पत्नीला परत आणतात. ब्राह्मणाच्या पत्नीला परत आणून, देवांसोबत तिला दोषमुक्त करून, त्यांनी पृथ्वीच्या पोषणाचा लाभ घेतला, आणि महान स्तुती गायली. आज मानवाच्या घरात ज्वलंत झालेला जातवेदस अग्नी, तू देवांसाठी यज्ञ करतोस; मित्रा आणि वरुणाला येथे आण, कारण तूच दूत, ऋषी आणि ज्ञानी आहेस. तू, तनूनपात, सत्याच्या मार्गावर चालतोस, मधुरतेने अभिषिक्त, मधुर वाणीने स्वाभाविक, आमच्या विचारांना समजून घे आणि आमच्या यज्ञाला यशस्वी कर; देवांमध्ये आमचा यज्ञ सफल कर. अग्नी, पूजा आणि स्तुतीस पात्र, वसूंना घेऊन ये; तू देवांचा महान पुरोहित आहेस — तुझ्या आह्वानाने तू यज्ञासाठी सर्वात योग्य बनतोस. पवित्र कुश पूर्व दिशेला पसरू दे, वास्तूच्या अग्रभागी, दिवसांच्या प्रारंभात; देवांसाठी, अदितीसाठी, रुचकर विश्रांतीसाठी, विस्तीर्ण आणि उत्तम आसन पसरू दे. चमकदार, विशाल आसने पसरू दे, जशा पत्नी आपल्या पतीसाठी सजतात; दिव्य, महान दरवाजे, सर्वांना सामावणारे, देवांसाठी सहज प्रवेशयोग्य असू दे. यज्ञ जागवणारा जवळ येऊ दे; उषा आणि रात्र त्यांच्या जागी एकत्र बसू दे; दिव्य कन्या, महान आणि तेजस्वी, उजळ अलंकार धारण करून, आपली सुंदरता ठेवतात. दिव्य पुरोहित, प्रथम आणि वाक्प्रचुर, यज्ञाचे मापन करतात, कवींना प्रेरणा देतात, आणि पूर्वेकडील प्राचीन प्रकाश दाखवतात. भारती, इळा आणि सरस्वती — या तीन देवी — आमच्या यज्ञात येऊ दे, मनुष्यांमध्ये जागरूक राहू दे; त्या पवित्र कुशावर बसू दे, आनंद आणि सत्यदृष्टी घेऊन. ज्याने या सर्व जगांना — आकाश आणि पृथ्वी, दोन मातांना — रूपांनी सजवले, आज पुरोहिताच्या मार्गदर्शनाने त्या देव तवष्टृला यज्ञ अर्पित करा. देवांसाठी यज्ञ अर्पण व्यवस्थित पाठवा; वनाचा स्वामी, शांत करणारा अग्नी, मध आणि तुपाने यज्ञाचा स्वाद घेऊ दे. अग्नी, एकाच वेळी जन्मलेला, यज्ञाचे मापन करतो आणि देवांचा नेता बनतो; पुरोहिताच्या आज्ञेने, सत्याच्या वाणीने, देवांनी ‘स्वाहा’ म्हणत यज्ञाचा स्वाद घेऊ दे. विचारशील लोकांनो, आपला विचार पुढे आणा, प्रत्येकाच्या कल्पना जागृत करा; आपण इंद्राला सत्यकृत्यांनी प्रेरित करू, कारण तो वीर, गायक आणि ज्ञानाचा जाणता आहे. सत्याची प्रेरणा सत्याच्या आसनातून चमकली; वृषभ, घराचा पुत्र, गायींनी आला; तो शक्तीने आणि गर्जनेने उठला, आणि विशाल प्रदेश त्याने वेगळे केले. इंद्र, आपल्या कीर्तीने हे जाणतो; तो विजयी, सूर्याचा मार्गदर्शक आहे; त्याने हे स्थिर केले, तो अडथळा न लावणारा, गायींचा, आकाशाचा, प्राचीन, अजिंक्य स्वामी झाला. इंद्र, अंगिरसांनी स्तुती केलेला, आपल्या महानतेने महासागराचे नियम स्थापले; त्याने अनेक प्रदेश विस्तारले आणि सत्याचा आधार टिकवला. इंद्राला आकाश आणि पृथ्वीचे मापन माहीत आहे; तो सर्व ठिकाणे जाणतो आणि शुष्णाचा नाश करतो; त्याने सूर्याने महान आकाश पसरवले, आणि आपल्या स्तंभाने आधार उभारला. वज्राने, वृत्राचा संहार करणारा, वृत्राच्या अधार्मिक जादूचा नाश केला; हे वीर, तू आपल्या धैर्याने त्यांना नष्ट केलेस — अशा प्रकारे, दानशूर, तू आपल्या बाहूंच्या सामर्थ्याने बलवान झालास. यदूंचे ध्वज, उषा आणि सूर्याच्या प्रकाशात चमकणारे, तेजात आनंद घेतात; जेव्हा नक्षत्र दिसले, आकाशासारखे, कुठून आले आणि कुठे गेले हे कोणी जाणत नाही. या जलांपैकी सर्वात प्राचीन जल दूर गेले, इंद्राच्या प्रेरणेने वाहिले; त्याचा स्रोत कुठे, आधार कुठे, मध्य कुठे आणि शेवट आता कुठे आहे? नद्या, नागाने पकडलेल्या, मुक्त झाल्या; त्या वेगाने वाहू लागल्या; मुक्त होण्याची इच्छा असलेल्यांना मुक्तता मिळाली, पण बांधलेल्या नद्या आनंदात राहिल्या नाहीत. नद्या एकत्र गर्जत, सिंधूकडे धावल्या; मार्ग उघडणाऱ्याने जुना अडथळा तोडला; प्राचीन पृथ्वीतलाची संपत्ती विश्रांतीला गेली, इंद्रा, अनेक दयाळू दान आम्हाला मिळाले. इंद्रा, सकाळच्या यज्ञात सोमपान कर, कारण तुझा पहिला पेला पहाटेच असतो; आनंद घे, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी; स्तुतिसह, आम्ही तुझे वीरत्व गातो. तुझ्या विचारापेक्षा वेगवान रथाने, इंद्रा, सोमपानासाठी येथे ये; तुझे घोडे उत्सुकतेने धावू दे, ज्यांनी तू वृषभासारखा आनंद घेतोस. सूर्याच्या तेज आणि उज्ज्वलतेने, तुझे शरीर उत्तम रूपांनी स्पर्श कर; आम्हा मित्रांसोबत, आह्वानाने, आनंद घे, बसून. तुझ्या महानतेला, इंद्रा, या मद्यपानात, आकाश आणि पृथ्वीही पार करू शकत नाहीत; त्या घरात, तुझे घोडे जोडून, प्रियजनांसह, प्रिय अन्नासाठी ये. तू, इंद्रा, नेहमी सोमपान केलेस, शत्रूंचा नाश केला, अद्वितीय महान कार्य केले; तुझ्यासाठी दानशूराची शक्ती जागृत होते, तुझ्या आनंदासाठी सोम दाबला जातो. हे पात्र तुझ्यासाठी भरले आहे, इंद्रा, सोमपान कर, शतशक्तीचा; आह्वान मधुरतेने भरलेले आहे, जे सर्व देवांना आनंदाने हवे आहे. खरंच, इंद्रा, अनेक लोक, अर्पणासह, तुझ्या आह्वान करतात, वृषभा; आमचे सर्वात मधुर सोमपान तुझ्यासाठी आहे — त्यात आनंद घे, दाबलेल्या सोमात. या प्रकारे ऋग्वेदातील दिव्य कथा, देव, ऋषी, यज्ञ, आणि सत्याच्या मार्गावर चालणाऱ्या नद्या, गायी, आणि मानव यांच्या अद्वितीय संवादातून साकार होते.