പ്രവാച്യം വചസഃ കിം മേ അസ്യ ഗുഹാ ഹിതമുപ നിണിഗ്വദന്തി । യദുസ്രിയാണാമപ വാരിവ വ്രന്പാതി പ്രിയം രുപോ അഗ്രം പദം വേഃ
എന്റെ ഈ വാക്കിൽ പറയേണ്ടത് എന്താണ്, രഹസ്യമായി വച്ചിരിക്കുന്നതെന്താണ്? ജ്ഞാനികൾ അതിനെ മറഞ്ഞതെന്നു പറയുന്നു. പശുക്കളിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ, പ്രിയമായ രൂപം, മുൻപന്തിയിലെ പടി, അകന്നു പോകുന്നു.
ഇദമു ത്യന്മഹി മഹാമനീകം യദുസ്രിയാ സചത പൂര്വ്യം ഗൌഃ । ഋതസ്യ പദേ അധി ദീദ്യാനം ഗുഹാ രഘുഷ്യദ്രഘുയദ്വിവേദ
ഇതാണ് മഹത്തായതും വിശാലമായ രൂപമുള്ളതും, പുലരിയോടൊപ്പം ചേർന്ന് പശു പിന്തുടരുന്നതും. സത്യത്തിന്റെ പാതയിൽ തെളിഞ്ഞു, മറഞ്ഞ്, വേഗതയോടെ വേഗമുള്ളവൻ അതിനെ കണ്ടെത്തി.
അധ ദ്യുതാനഃ പിത്രോഃ സചാസാമനുത ഗുഹ്യം ചാരു പൃശ്നേഃ । മാതുഷ്പദേ പരമേ അന്തി ഷദ്ഗോര്വൃഷ്ണഃ ശോചിഷഃ പ്രയതസ്യ ജിഹ്വാ
അപ്പോൾ, പ്രകാശത്തോടെ, അവൻ മാതാപിതാക്കളെ അനുഗമിച്ചു, പുള്ളിക്കാളിന്റെ രഹസ്യമായ മനോഹരമായതിനെ പിന്തുടർന്നു. അമ്മയുടെ സ്ഥാനത്ത്, ഉയർന്ന ആലയത്തിൽ, കാളയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന, ഭക്തിയുള്ള നാവാണ് ഇരിക്കുന്നത്.
ഋതം വോചേ നമസാ പൃച്ഛ്യമാനസ്തവാശസാ ജാതവേദോ യദീദമ് । ത്വമസ്യ ക്ഷയസി യദ്ധ വിശ്വം ദിവി യദു ദ്രവിണം യത്പൃഥിവ്യാമ്
സത്യമാണ് ഞാൻ പറയുന്നു, വിനയത്തോടെ അന്വേഷിക്കുന്നു, സ്തുതിയോടെ, ജാതവേദസ്, ഇതെന്താണെന്ന്. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ഉള്ള സമ്പത്ത് എല്ലാം നിനക്കാണ്.
കിം നോ അസ്യ ദ്രവിണം കദ്ധ രത്നം വി നോ വോചോ ജാതവേദശ്ചികിത്വാന് । ഗുഹാധ്വനഃ പരമം യന്നോ അസ്യ രേകു പദം ന നിദാനാ അഗന്മ
നമുക്ക് എന്താണ് സമ്പത്തും എന്താണ് രത്നവും? എല്ലാം അറിയുന്ന ജാതവേദസ്, നീ ഞങ്ങൾക്ക് പറയണം. അവന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന, മറഞ്ഞ പാത—അവന്റെ ആ പടി, പാതപോലെയുള്ളത്, ഞങ്ങൾ എത്തിച്ചേരാത്തത് ഏതാണ്?
കാ മര്യാദാ വയുനാ കദ്ധ വാമമച്ഛാ ഗമേമ രഘവോ ന വാജമ് । കദാ നോ ദേവീരമൃതസ്യ പത്നീഃ സൂരോ വര്ണേന തതനന്നുഷാസഃ
എന്താണ് അതിന്റെ അതിരും, എന്താണ് പ്രവർത്തിയും, എന്താണ് അനുഗ്രഹം, ഞങ്ങൾ വേഗത്തിൽ വിജയത്തെ തേടാൻ കഴിയാൻ? ദേവതകളായ അമൃതന്റെ ഭാര്യമാർ, പ്രകാശമുള്ള പുലരികൾ, എപ്പോഴാണ് അവരുടെ ഭംഗി ഞങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുക?
അനിരേണ വചസാ ഫല്ഗ്വേന പ്രതീത്യേന കൃധുനാതൃപാസഃ । അധാ തേ അഗ്നേ കിമിഹാ വദന്ത്യനായുധാസ ആസതാ സചന്താമ്
അസത്യവും ദുർബലവും വഞ്ചനാപരവുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, അർപ്പണത്തിൽ തൃപ്തിയില്ലാത്തവർ ഇവിടെ സംസാരിക്കുന്നു, അഗ്നേ, ഇവിടെയെന്താണ് അവർ പറയുന്നത്? ആയുധമില്ലാത്തവർ ഒത്തുകൂടി ആലോചിക്കട്ടെ.
അസ്യ ശ്രിയേ സമിധാനസ്യ വൃഷ്ണോ വസോരനീകം ദമ ആ രുരോച । രുശദ്വസാനഃ സുദൃശീകരൂപഃ ക്ഷിതിര്ന രായാ പുരുവാരോ അദ്യൌത്
ഈ ജ്വലിക്കുന്ന ശക്തനും ദാനശീലനും മഹത്വത്തിനായി, വീടിന്റെ മുഖം പ്രകാശിക്കുന്നു; തിളങ്ങുന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ച്, മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ, ധനത്തിന്റെ അധിപനായി, അനേകം അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നവനായി അഗ്നി ദീപിക്കുന്നു.
ഊര്ധ്വ ഊ ഷു ണോ അധ്വരസ്യ ഹോതരഗ്നേ തിഷ്ഠ ദേവതാതാ യജീയാന് । ത്വം ഹി വിശ്വമഭ്യസി മന്മ പ്ര വേധസശ്ചിത്തിരസി മനീഷാമ്
നമ്മുടെ യാഗത്തിന് പുരോഹിതനായ അഗ്നേ, നീ ഉയർന്ന് നില്ക്കൂ, യാഗത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യനായവനായി; നീയല്ലോ നമ്മുടെ എല്ലാ സ്തുതികളും മനസ്സിലാക്കുന്നത്, ജ്ഞാനിയായവനേ, നീയല്ലോ നമ്മുടെ ചിന്തകൾക്ക് പ്രചോദനമേകുന്നത്.
അമൂരോ ഹോതാ ന്യസാദി വിക്ഷ്വഗ്നിര്മന്ദ്രോ വിദഥേഷു പ്രചേതാഃ । ഊര്ധ്വം ഭാനും സവിതേവാശ്രേന്മേതേവ ധൂമം സ്തഭായദുപ ദ്യാമ്
തെറ്റില്ലാത്ത പുരോഹിതൻ, അഗ്നി, ഗോത്രങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, സഭകളിൽ സ്നിഗ്ധനും ജ്ഞാനിയുമായവനായി; സൂര്യനെപ്പോലെ തന്റെ പ്രകാശം ഉയർത്തി, പുകപോലെ ആകാശത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചു.
യതാ സുജൂര്ണീ രാതിനീ ഘൃതാചീ പ്രദക്ഷിണിദ്ദേവതാതിമുരാണഃ । ഉദു സ്വരുര്നവജാ നാക്രഃ പശ്വോ അനക്തി സുധിതഃ സുമേകഃ
ദാനശീലിയും, നല്ല അർപ്പണങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനും, നെയ്യാൽ അഭിഷേകം ചെയ്തവനും, ദേവന്മാർക്കായി വലത്തോട്ട് ചലിക്കുന്നവനും, അഗ്നി മുന്നോട്ട് പോവുന്നു; പുതുതായി ജനിച്ച ശക്തനായ കാളപോലെ ഉയർന്നു, സമൃദ്ധിയുള്ള മനോഹരനായവൻ പശുക്കളെ ഒരുക്കുന്നു.
സ്തീര്ണേ ബര്ഹിഷി സമിധാനേ അഗ്നാ ഊര്ധ്വോ അധ്വര്യുര്ജുജുഷാണോ അസ്ഥാത് । പര്യഗ്നിഃ പശുപാ ന ഹോതാ ത്രിവിഷ്ട്യേതി പ്രദിവ ഉരാണഃ
വിളർത്ത പുൽമേൽ അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ, നേരെ നില്ക്കുന്ന പുരോഹിതൻ ആ യാഗത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ നില്ക്കുന്നു; അഗ്നി, പശുക്കളുടെ കാവലാളുപോലെ, പുരോഹിതനായി ചുറ്റി നടക്കുന്നു, മൂന്നു നിലകളിൽ കയറി ദേവന്മാരിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു.
പരി ത്മനാ മിതദ്രുരേതി ഹോതാഗ്നിര്മന്ദ്രോ മധുവചാ ഋതാവാ । ദ്രവന്ത്യസ്യ വാജിനോ ന ശോകാ ഭയന്തേ വിശ്വാ ഭുവനാ യദഭ്രാട്
സ്വന്തം രൂപത്തിൽ സൗഹൃദത്തോടെ, പുരോഹിതനായ അഗ്നി ചുറ്റി നടക്കുന്നു, സ്നിഗ്ധനും മധുരമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവനും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും; അവന്റെ ജ്വാലകൾ വേഗമുള്ള കുതിരകളെപ്പോലെ ഓടുന്നു, അവൻ ജ്വലിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും ഭയപ്പെടുന്നു.
ഭദ്രാ തേ അഗ്നേ സ്വനീക സംദൃഗ്ഘോരസ്യ സതോ വിഷുണസ്യ ചാരുഃ । ന യത്തേ ശോചിസ്തമസാ വരന്ത ന ധ്വസ്മാനസ്തന്വീ രേപ ആ ധുഃ
അഗ്നേ, നിന്റെ മുഖം മനോഹരവും ദൃഷ്ടി തെളിയുമാണ്, ഭയാനകവും വൈവിധ്യമുള്ളതും ഇടയിൽ നീ മനോഹരൻ; നിന്റെ ജ്വാലയെ ഇരുട്ട് തടയുന്നില്ല, ചാരവും പുകയുമൊന്നും നിന്റെ ശരീരത്തെ മലിനമാക്കുന്നില്ല.
ന യസ്യ സാതുര്ജനിതോരവാരി ന മാതരാപിതരാ നൂ ചിദിഷ്ടൌ । അധാ മിത്രോ ന സുധിതഃ പാവകോഽഗ്നിര്ദീദായ മാനുഷീഷു വിക്ഷു
അവന്റെ ജനനം ആരാലും തടയാനാവില്ല—ജനകനാലോ, മാതാവിനാലോ, പിതാവിനാലോ, ഇപ്പോഴും; അങ്ങനെ, മിത്രനെപ്പോലെ, നല്ല അർപ്പണം ചെയ്യുന്ന ശുദ്ധനായ അഗ്നി മനുഷ്യ ഗോത്രങ്ങളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദ്വിര്യം പഞ്ച ജീജനന്സംവസാനാഃ സ്വസാരോ അഗ്നിം മാനുഷീഷു വിക്ഷു । ഉഷര്ബുധമഥര്യോ ന ദന്തം ശുക്രം സ്വാസം പരശും ന തിഗ്മമ്
രണ്ട് അഞ്ചു സഹോദരിമാർ ചേർന്ന് മനുഷ്യ ഗോത്രങ്ങളിൽ അഗ്നിയെ ജനിപ്പിച്ചു; ഉഗ്രനായവർക്കുള്ള പല്ലുപോലെയും, തെളിഞ്ഞ വാളുപോലെയും, അഗ്നി ഉണരുന്നു, വേഗമുള്ളവനും മൂർച്ചയുള്ളവനുമാണ്.
തവ ത്യേ അഗ്നേ ഹരിതോ ഘൃതസ്നാ രോഹിതാസ ഋജ്വഞ്ചഃ സ്വഞ്ചഃ । അരുഷാസോ വൃഷണ ഋജുമുഷ്കാ ആ ദേവതാതിമഹ്വന്ത ദസ്മാഃ
അഗ്നേ, നിനക്കാണ് ആ മഞ്ഞളും നെയ്യാൽ അഭിഷേകം ചെയ്ത ചുവപ്പും നേരായും നല്ലവയും; ചുവപ്പും ശക്തിയുള്ളവരും നേരായ കേശമുള്ളവരും, അത്ഭുതകരനായവനേ, നിന്നെ ദേവന്മാരിലേക്ക് വിളിക്കുന്നു.
യേ ഹ ത്യേ തേ സഹമാനാ അയാസസ്ത്വേഷാസോ അഗ്നേ അര്ചയശ്ചരന്തി । ശ്യേനാസോ ന ദുവസനാസോ അര്ഥം തുവിഷ്വണസോ മാരുതം ന ശര്ധഃ
നിന്റെ കൂട്ടുകാരായ ശക്തരും ക്ഷീണമില്ലാത്തവരുമായവർ, അഗ്നേ, പ്രകാശത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; കഴുകനെപ്പോലെ, മഹിമയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, ലക്ഷ്യം തേടി, ഗർജ്ജിച്ച്, മാരുതരുടെ കൂട്ടത്തെപ്പോലെ.
അകാരി ബ്രഹ്മ സമിധാന തുഭ്യം ശംസാത്യുക്ഥം യജതേ വ്യൂ ധാഃ । ഹോതാരമഗ്നിം മനുഷോ നി ഷേദുര്നമസ്യന്ത ഉശിജഃ ശംസമായോഃ
നിനക്കായി ഒരു സ്തുതി രചിച്ചു, അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിച്ചു, സ്തുതിയും ഗാനം അർപ്പിച്ചു, യാഗങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി; മനുഷ്യർ അഗ്നിയെ പുരോഹിതനായി ഇരുത്തി, ഭക്തിപൂർവ്വം, പ്രചോദിതരായി, നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നു.
അയമിഹ പ്രഥമോ ധായി ധാതൃഭിര്ഹോതാ യജിഷ്ഠോ അധ്വരേഷ്വീഡ്യഃ । യമപ്നവാനോ ഭൃഗവോ വിരുരുചുര്വനേഷു ചിത്രം വിഭ്വം വിശേവിശേ
ഇവിടെ, സൃഷ്ടാക്കളാൽ ആദ്യമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട പുരോഹിതൻ, യാഗത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യനും സ്തുതിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്; ഭൃഗുക്കൾ, നൈപുണ്യത്തോടെ, വനങ്ങളിൽ അഗ്നിയെ തെളിയിച്ചു, എല്ലാവരിലും അത്ഭുതകരനായവനായി.
അഗ്നേ കദാ ത ആനുഷഗ്ഭുവദ്ദേവസ്യ ചേതനമ് । അധാ ഹി ത്വാ ജഗൃഭ്രിരേ മര്താസോ വിക്ഷ്വീഡ്യമ്
അഗ്നേ, ദേവന്മാരോടുള്ള നിന്റെ ബന്ധം എപ്പോഴാണ് വ്യക്തമാവുക? അപ്പോൾ, മനുഷ്യർ നിന്നെ ഗോത്രങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടേണ്ടവനായി സ്വീകരിച്ചു.
ഋതാവാനം വിചേതസം പശ്യന്തോ ദ്യാമിവ സ്തൃഭിഃ । വിശ്വേഷാമധ്വരാണാം ഹസ്കര്താരം ദമേദമേ
ന്യായത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും ഉന്നതനായവനെ, ആകാശത്തെപ്പോലെ മറവുകൾകൊണ്ടു, എല്ലാവിധ യാഗങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കുന്നവനെയും, ഓരോ വീട്ടിലും സന്തോഷം നൽകുന്നവനെയും, അവർ കാണുന്നു.
ആശും ദൂതം വിവസ്വതോ വിശ്വാ യശ്ചര്ഷണീരഭി । ആ ജഭ്രുഃ കേതുമായവോ ഭൃഗവാണം വിശേവിശേ
വിവസ്വാന്റെ വേഗമുള്ള ദൂതനായി, എല്ലാ ജനങ്ങളും സ്വീകരിച്ചവനായി; ഭൃഗുക്കൾ, പ്രഭയുള്ള, പ്രശസ്തനായവനെ എല്ലാവരിലും സ്വീകരിച്ചു.
തമീം ഹോതാരമാനുഷക്ചികിത്വാംസം നി ഷേദിരേ । രണ്വം പാവകശോചിഷം യജിഷ്ഠം സപ്ത ധാമഭിഃ
മനുഷ്യപുരോഹിതനായി, ജ്ഞാനിയെയും, ഉജ്ജ്വലമായ ജ്വാലകളുള്ളവനെയും, യാഗത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യനെയും, ഏഴു ആലയങ്ങളിൽ അവർ ഇരുത്തി.
തം ശശ്വതീഷു മാതൃഷു വന ആ വീതമശ്രിതമ് । ചിത്രം സന്തം ഗുഹാ ഹിതം സുവേദം കൂചിദര്ഥിനമ്
അവന് ശാശ്വതിയായ മാതാക്കളില്, കാടിനുള്ളിലും, നല്ല പ്രാര്ത്ഥനയോടെ ആശ്രയിച്ചവനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അത്ഭുതകരമായവനും, ഒളിച്ചിരിപ്പവനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, ചിലപ്പോള് ആരോ അന്വേഷിക്കുന്നവനുമാണ്.
സസസ്യ യദ്വിയുതാ സസ്മിന്നൂധന്നൃതസ്യ ധാമന്രണയന്ത ദേവാഃ । മഹാഁ അഗ്നിര്നമസാ രാതഹവ്യോ വേരധ്വരായ സദമിദൃതാവാ
സസ്യങ്ങളില് നിന്ന് വേര്പെടുത്തുമ്പോള്, സത്യത്തിന്റെ ഉമ്മര് അവനില് ദേവന്മാര് വെച്ചു. മഹത്തായ അഗ്നിയെ ദേവന്മാര് വിനയത്തോടെ പ്രജ്വലിപ്പിച്ചു; അവന് യജ്ഞത്തിന് നിത്യസത്യനായ ഹോമം സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ്.
വേരധ്വരസ്യ ദൂത്യാനി വിദ്വാനുഭേ അന്താ രോദസീ സംചികിത്വാന് । ദൂത ഈയസേ പ്രദിവ ഉരാണോ വിദുഷ്ടരോ ദിവ ആരോധനാനി
യജ്ഞക്കാരന്റെ ദൂത്യങ്ങള് അറിയുന്നവനായി, നീ ജ്ഞാനത്തോടെ ഭൂമിയും ആകാശവും രണ്ടും മനസ്സിലാക്കുന്നു. ദൂതനായി നീ വിശാലമായി പര്യടിക്കുന്നു; സ്വര്ഗത്തിന്റെ ഉന്നത ഭാഗങ്ങളില് നിന്ന് നീയെത്തുന്നു, സ്വര്ഗദ്വാരങ്ങള് നന്നായി അറിയുന്നവനായി.
കൃഷ്ണം ത ഏമ രുശതഃ പുരോ ഭാശ്ചരിഷ്ണ്വര്ചിര്വപുഷാമിദേകമ് । യദപ്രവീതാ ദധതേ ഹ ഗര്ഭം സദ്യശ്ചിജ്ജാതോ ഭവസീദു ദൂതഃ
നിന്റെ രൂപങ്ങള് കറുത്തതും, മുഖങ്ങള് ദീപ്തിയുള്ളതുമാണ്; നിന്റെ ജ്വാല സജീവമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു, രൂപങ്ങളില് അതുല്യനാണ് നീ. അഴിയാത്തവര് ഗര്ഭം വെക്കുമ്പോള്, നീ ജനിച്ച ഉടന് തന്നെ ദൂതനാവുന്നു.
സദ്യോ ജാതസ്യ ദദൃശാനമോജോ യദസ്യ വാതോ അനുവാതി ശോചിഃ । വൃണക്തി തിഗ്മാമതസേഷു ജിഹ്വാം സ്ഥിരാ ചിദന്നാ ദയതേ വി ജമ്ഭൈഃ
പുതുതായി ജനിച്ചവന്റെ ശക്തി കാണപ്പെടുന്നു, അവന്റെ ജ്വാല കാറ്റിനെ പിന്തുടരുമ്പോള്. കട്ടിയുള്ള മരക്കട്ടകളില് അവന് തന്റെ മൂര്ച്ചയുള്ള നാവു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; ദൃഢമായ ഭക്ഷ്യങ്ങളെയും അവന് തന്റെ പല്ലുകളാല് തിന്നുന്നു.
തൃഷു യദന്നാ തൃഷുണാ വവക്ഷ തൃഷും ദൂതം കൃണുതേ യഹ്വോ അഗ്നിഃ । വാതസ്യ മേളിം സചതേ നിജൂര്വന്നാശും ന വാജയതേ ഹിന്വേ അര്വാ
മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ഭക്ഷണത്തില് മൂന്നു ഗുണം വളരുമ്പോള്, ശക്തനായ അഗ്നി താനെ തന്നെ മൂന്നു ദൂതനാക്കുന്നു. അവന് കാറ്റിന്റെ സുഹൃത്തിനൊപ്പം ചേരുന്നു, എപ്പോഴും സജീവനായി, വേഗത്തിലുള്ളവനെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു, മുന്നോട്ട് ഓടിക്കുന്നു.