അയം നിധിഃ സരമേ അദ്രിബുധ്നോ ഗോഭിരശ്വേഭിര്വസുഭിര്ന്യൃഷ്ടഃ । രക്ഷന്തി തം പണയോ യേ സുഗോപാ രേകു പദമലകമാ ജഗന്ഥ
സരമേ, ഈ നിധി പാറയുടെ അടിയിലാണ്, പശുക്കളും കുതിരകളും ധനവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സൂക്ഷ്മമായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന പണികള് അതിനെ കാവല് ചെയ്യുന്നു; നീ അവരുടെ പാദചിഹ്നം കാണുന്ന സ്ഥലത്താണ് എത്തിയത്.
ഏഹ ഗമന്നൃഷയഃ സോമശിതാ അയാസ്യോ അങ്ഗിരസോ നവഗ്വാഃ । ത ഏതമൂര്വം വി ഭജന്ത ഗോനാമഥൈതദ്വചഃ പണയോ വമന്നിത്
ഇവിടെ സോമം കഴിച്ച ഋഷിമാര്— ആയസ്യന്മാര്, അങ്കിരസന്മാര്, നവഗ്വന്മാര്— വന്നു. അവര് ഈ വിശാലമായ പശുസമ്പത്ത് പങ്കിട്ടു; പണികളേ, അവര് പറഞ്ഞത് ഇതാണ്.
ഏവാ ച ത്വം സരമ ആജഗന്ഥ പ്രബാധിതാ സഹസാ ദൈവ്യേന । സ്വസാരം ത്വാ കൃണവൈ മാ പുനര്ഗാ അപ തേ ഗവാം സുഭഗേ ഭജാമ
ഇങ്ങനെ ദൈവിക ശക്തിയാല് നീ, സരമേ, ഇവിടെ എത്തി. നിന്നെ ഞാന് സഹോദരിയായി കരുതുമായിരുന്നു; തിരികെ പോകരുത്. ഭാഗ്യവതിയായവളേ, നമുക്ക് പശുക്കള് വിഭജിക്കേണ്ട.
നാഹം വേദ ഭ്രാതൃത്വം നോ സ്വസൃത്വമിന്ദ്രോ വിദുരങ്ഗിരസശ്ച ഘോരാഃ । ഗോകാമാ മേ അച്ഛദയന്യദായമപാത ഇത പണയോ വരീയഃ
ഞാന് സഹോദരത്വം അല്ലെങ്കില് സഹോദരിത്വം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല; ഇന്ദ്രനും ഭയങ്കരനായ അങ്കിരസന്മാരും അറിയുന്നു. പണികള് പശുക്കള് മറച്ചുവെച്ചപ്പോള്, അവര് അവയെ ആഗ്രഹിച്ചു മറച്ചു; പക്ഷേ, ഇന്ദ്രന് ഉത്തമമായ വഴി കണ്ടെത്തി.
ദൂരമിത പണയോ വരീയ ഉദ്ഗാവോ യന്തു മിനതീരൃതേന । ബൃഹസ്പതിര്യാ അവിന്ദന്നിഗൂള്ഹാഃ സോമോ ഗ്രാവാണ ഋഷയശ്ച വിപ്രാഃ
പണികള് ദൂരത്ത് അവരെ വലിയവരാണെന്ന് കരുതി ഒളിച്ചു; പശുക്കള് സത്യം അനുസരിച്ച് വഴിതിരിഞ്ഞ് പോവട്ടെ. ബൃഹസ്പതി, സോമം, കല്ല്, പ്രഭുദ്ധരായ ഋഷിമാര് ഒളിച്ചിരുന്നവരെ കണ്ടെത്തി.
തേഽവദന്പ്രഥമാ ബ്രഹ്മകില്ബിഷേഽകൂപാരഃ സലിലോ മാതരിശ്വാ । വീളുഹരാസ്തപ ഉഗ്രോ മയോഭൂരാപോ ദേവീഃ പ്രഥമജാ ഋതേന
ആദ്യം സംസാരിച്ചത് പാപം ചെയ്തവരായിരുന്നു—സലിലനും മാതരിശ്വാനും കിണര് തുരന്നവനും. വെള്ളം കൊണ്ടുവരുന്നവരും ദഹനശക്തിയുള്ളവരും ശക്തരുമായ ദേവീജലങ്ങള് സത്യത്തില് ആദ്യമായി ജനിച്ചവരാണ്.
സോമോ രാജാ പ്രഥമോ ബ്രഹ്മജായാം പുനഃ പ്രായച്ഛദഹൃണീയമാനഃ । അന്വര്തിതാ വരുണോ മിത്ര ആസീദഗ്നിര്ഹോതാ ഹസ്തഗൃഹ്യാ നിനായ
സോമന് രാജാവ് ആദ്യം ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ തിരികെ നല്കി, അവളെ അകറ്റിയിരുന്നെങ്കിലും. പിന്നീട് വരുണനും മിത്രനും പിന്തുടര്ന്നു; അഗ്നി ഹോതാവ് അവളെ കൈപിടിച്ച് നയിച്ചു.
ഹസ്തേനൈവ ഗ്രാഹ്യ ആധിരസ്യാ ബ്രഹ്മജായേയമിതി ചേദവോചന് । ന ദൂതായ പ്രഹ്യേ തസ്ഥ ഏഷാ തഥാ രാഷ്ട്രം ഗുപിതം ക്ഷത്രിയസ്യ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ കൈകൊണ്ട് മാത്രം ഏറ്റെടുക്കണം എന്നു അവര് പ്രഖ്യാപിച്ചു. അവളെ ദൂതന് നല്കരുത്; അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ രാജ്യം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ദേവാ ഏതസ്യാമവദന്ത പൂര്വേ സപ്തഋഷയസ്തപസേ യേ നിഷേദുഃ । ഭീമാ ജായാ ബ്രാഹ്മണസ്യോപനീതാ ദുര്ധാം ദധാതി പരമേ വ്യോമന്
പ്രാചീന ദേവന്മാരും തപസ്സില് ഇരുന്ന ഏഴ് ഋഷിമാരും അവളെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യ അടുത്തെത്തുമ്പോള് ഭയപ്പെടുത്തുന്നവളാണ്; അവള് പരമാകാശത്തില് ദുർലഭമായ സ്ഥാനം പിടിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മചാരീ ചരതി വേവിഷദ്വിഷഃ സ ദേവാനാം ഭവത്യേകമങ്ഗമ് । തേന ജായാമന്വവിന്ദദ്ബൃഹസ്പതിഃ സോമേന നീതാം ജുഹ്വം ന ദേവാഃ
ബ്രഹ്മചാരിയും വൈരങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി നടക്കുന്നു; അങ്ങനെ അവന് ദേവന്മാരുടെ ഭാഗമാകുന്നു. അങ്ങനെ ബൃഹസ്പതി സോമന് കൊണ്ടുപോയ ഭാര്യയെ കണ്ടെത്തി, ദേവന്മാര് ഹോമദണ്ഡം കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ.
പുനര്വൈ ദേവാ അദദുഃ പുനര്മനുഷ്യാ ഉത । രാജാനഃ സത്യം കൃണ്വാനാ ബ്രഹ്മജായാം പുനര്ദദുഃ
ദേവന്മാര് അവളെ തിരികെ നല്കി, മനുഷ്യരും അങ്ങനെ ചെയ്തു. സത്യത്തെ പാലിച്ച രാജാക്കന്മാര് ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ തിരികെ നല്കി.
പുനര്ദായ ബ്രഹ്മജായാം കൃത്വീ ദേവൈര്നികില്ബിഷമ് । ഊര്ജം പൃഥിവ്യാ ഭക്ത്വായോരുഗായമുപാസതേ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം പാപരഹിതയാക്കി തിരികെ നൽകി, അവർ ഭൂമിയിലെ പോഷണം പങ്കിട്ടു, മഹത്തായ ഗാനം പാടി ആരാധിച്ചു.
സമിദ്ധോ അദ്യ മനുഷോ ദുരോണേ ദേവോ ദേവാന്യജസി ജാതവേദഃ । ആ ച വഹ മിത്രമഹശ്ചികിത്വാന്ത്വം ദൂതഃ കവിരസി പ്രചേതാഃ
ഇന്ന് മനുഷ്യന്റെ വീട്ടിൽ തെളിഞ്ഞ ജാതവേദാ ദേവനേ, നീ ദേവന്മാരെക്കായി യജ്ഞം നടത്തുന്നു; നീ അറിയുന്നവനായി ദൂതനും ജ്ഞാനിയും ആയതിനാൽ, മിത്രനും വരുണനും ഇവിടെ എത്തിക്ക.
തനൂനപാത്പഥ ഋതസ്യ യാനാന്മധ്വാ സമഞ്ജന്സ്വദയാ സുജിഹ്വ । മന്മാനി ധീഭിരുത യജ്ഞമൃന്ധന്ദേവത്രാ ച കൃണുഹ്യധ്വരം നഃ
തനൂനപാതേ, നീ സത്യത്തിന്റെ വഴിയിലൂടെയാണ് യാത്ര ചെയ്യുന്നത്, തേൻ പുരട്ടിയതും മധുരഭാഷിയും ആകുന്നു; ഞങ്ങളുടെ ചിന്തകൾ മനസ്സിലാക്കി സ്വീകരിക്കണം, ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞം ദൈവങ്ങളിൽ വിജയകരമാക്കണം.
ആജുഹ്വാന ഈഡ്യോ വന്ദ്യശ്ചാ യാഹ്യഗ്നേ വസുഭിഃ സജോഷാഃ । ത്വം ദേവാനാമസി യഹ്വ ഹോതാ സ ഏനാന്യക്ഷീഷിതോ യജീയാന്
സ്തുതിക്കും വന്ദനത്തിനും യോഗ്യനായ അഗ്നേ, വസുക്കളോടൊപ്പം ഇവിടെ വരിക; നീ ദേവന്മാരുടെ ശക്തിയുള്ള ഹോതാവാണ്—ഇങ്ങനെ വിളിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നീ യജ്ഞത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യനാകുന്നു.
പ്രാചീനം ബര്ഹിഃ പ്രദിശാ പൃഥിവ്യാ വസ്തോരസ്യാ വൃജ്യതേ അഗ്രേ അഹ്നാമ് । വ്യു പ്രഥതേ വിതരം വരീയോ ദേവേഭ്യോ അദിതയേ സ്യോനമ്
ഭൂമിയിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർഭ പടർത്തപ്പെടട്ടെ, വാസസ്ഥലത്തിന്റെ മുൻവശത്തും ദിവസങ്ങളുടെ തുടക്കത്തും; ദേവന്മാർക്കും അദിതിക്കും വിശാലവും ഉത്തമവുമായ ഇരിപ്പിടം സുഖകരമായി വ്യാപിക്കട്ടെ.
വ്യചസ്വതീരുര്വിയാ വി ശ്രയന്താം പതിഭ്യോ ന ജനയഃ ശുമ്ഭമാനാഃ । ദേവീര്ദ്വാരോ ബൃഹതീര്വിശ്വമിന്വാ ദേവേഭ്യോ ഭവത സുപ്രായണാഃ
പ്രകാശമുള്ള വിശാലമായ ഇരിപ്പിടങ്ങൾ ഭർത്താക്കന്മാർക്കായി അലങ്കരിച്ച ഭാര്യമാരുപോലെ പടർത്തപ്പെടട്ടെ; ദൈവീകവും മഹത്തുമായ വാതിലുകൾ ദേവന്മാർക്കായി എളുപ്പത്തിൽ പ്രവേശിക്കാവുന്നതാകട്ടെ.
ആ സുഷ്വയന്തീ യജതേ ഉപാകേ ഉഷാസാനക്താ സദതാം നി യോനൌ । ദിവ്യേ യോഷണേ ബൃഹതീ സുരുക്മേ അധി ശ്രിയം ശുക്രപിശം ദധാനേ
യജ്ഞം ഉണർത്തുന്നവൻ സമീപിക്കട്ടെ; ഉഷസ്സും രാത്രി ഇരുവരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്ത് ഇരിക്കട്ടെ; ദൈവീകയുവതികൾ മഹത്തും ഭംഗിയുമുള്ളവർ, പ്രകാശമുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച് തങ്ങളുടെ ഭംഗി പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.
ദൈവ്യാ ഹോതാരാ പ്രഥമാ സുവാചാ മിമാനാ യജ്ഞം മനുഷോ യജധ്യൈ । പ്രചോദയന്താ വിദഥേഷു കാരൂ പ്രാചീനം ജ്യോതിഃ പ്രദിശാ ദിശന്താ
ദൈവീക ഹോതാക്കൾ ആദ്യരും മധുരഭാഷികളും ആകുന്നു; അവർ മനുഷ്യർക്ക് യജ്ഞം അളന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു, കവി സമൂഹങ്ങളിൽ പ്രചോദനം നൽകുന്നു, കിഴക്കോട്ട് പ്രാചീന പ്രകാശം കാണിച്ചു തരുന്നു.
ആ നോ യജ്ഞം ഭാരതീ തൂയമേത്വിളാ മനുഷ്വദിഹ ചേതയന്തീ । തിസ്രോ ദേവീര്ബര്ഹിരേദം സ്യോനം സരസ്വതീ സ്വപസഃ സദന്തു
ഭാരതിയും ഇളയും സരസ്വതിയും—ഈ മൂന്ന് ദേവികൾ—മനുഷ്യരിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഞങ്ങളുടെ യജ്ഞത്തിൽ എത്തട്ടെ; അവർ ഈ ദർഭയിൽ ഇരിക്കട്ടെ, സന്തോഷവും സത്യദർശനവും നൽകുന്നവരായി.
യ ഇമേ ദ്യാവാപൃഥിവീ ജനിത്രീ രൂപൈരപിംശദ്ഭുവനാനി വിശ്വാ । തമദ്യ ഹോതരിഷിതോ യജീയാന്ദേവം ത്വഷ്ടാരമിഹ യക്ഷി വിദ്വാന്
ആകാശവും ഭൂമിയും ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം രൂപങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന രണ്ടു മാതാക്കളെ—ഇന്ന് ഹോതാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ആ ദൈവമായ ത്വഷ്ടാരെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് യജ്ഞം അർപ്പിക്കണം.
ഉപാവസൃജ ത്മന്യാ സമഞ്ജന്ദേവാനാം പാഥ ഋതുഥാ ഹവീംഷി । വനസ്പതിഃ ശമിതാ ദേവോ അഗ്നിഃ സ്വദന്തു ഹവ്യം മധുനാ ഘൃതേന
ദേവന്മാർക്കുള്ള ഹവികൾ ക്രമമായി ഒരുക്കി അയക്കണം; വനസ്പതി, ശമിപ്പിക്കുന്നവൻ, ദൈവമായ അഗ്നി, തേനും നെയ്യും ചേർത്ത് ഹവ്യം ആസ്വദിക്കട്ടെ.
സദ്യോ ജാതോ വ്യമിമീത യജ്ഞമഗ്നിര്ദേവാനാമഭവത്പുരോഗാഃ । അസ്യ ഹോതുഃ പ്രദിശ്യൃതസ്യ വാചി സ്വാഹാകൃതം ഹവിരദന്തു ദേവാഃ
ഉടൻ ജനിച്ച അഗ്നി യജ്ഞം അളന്നു ദേവന്മാരുടെ മുൻനിരയിലായി; ഹോതാവിന്റെ സത്യവാക്യത്തിൽ, 'സ്വാഹാ'യോടെ അർപ്പിച്ച ഹവ്യം ദേവന്മാർ ആസ്വദിക്കട്ടെ.
മനീഷിണഃ പ്ര ഭരധ്വം മനീഷാം യഥായഥാ മതയഃ സന്തി നൃണാമ് । ഇന്ദ്രം സത്യൈരേരയാമാ കൃതേഭിഃ സ ഹി വീരോ ഗിര്വണസ്യുര്വിദാനഃ
ചിന്താശക്തിയുള്ളവരേ, ഓരോരുത്തരുടെയും ചിന്തകൾ ഉയരുമ്പോൾ അതു പങ്കുവെക്കുക; നമുക്ക് സത്യമായ പ്രവർത്തികളാൽ ഇന്ദ്രനെ പ്രചോദിപ്പിക്കാം, കാരണം അവൻ വീരനും ഗായകനും ജ്ഞാനത്തിന്റെ അറിവുള്ളവനുമാണ്.
ഋതസ്യ ഹി സദസോ ധീതിരദ്യൌത്സം ഗാര്ഷ്ടേയോ വൃഷഭോ ഗോഭിരാനട് । ഉദതിഷ്ഠത്തവിഷേണാ രവേണ മഹാന്തി ചിത്സം വിവ്യാചാ രജാംസി
സത്യത്തിന്റെ സദസിൽ നിന്നു പ്രചോദനം ഇന്ന് തെളിഞ്ഞു; വീടിന്റെ പുത്രനായ കാള ദേഹത്തോടുകൂടെ എത്തി; ശക്തിയോടെ ഉച്ചത്തിൽ ഉയർന്ന്, മഹത്തായ ആകാശങ്ങൾ പോലും വേർതിരിച്ചു.
ഇന്ദ്രഃ കില ശ്രുത്യാ അസ്യ വേദ സ ഹി ജിഷ്ണുഃ പഥികൃത്സൂര്യായ । ആന്മേനാം കൃണ്വന്നച്യുതോ ഭുവദ്ഗോഃ പതിര്ദിവഃ സനജാ അപ്രതീതഃ
ഇന്ദ്രൻ തന്റെ മഹത്വംകൊണ്ട് ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു; അവൻ ജയിച്ചവനും സൂര്യന്റെ വഴിയുണ്ടാക്കുന്നവനും ആകുന്നു; ഈ ഭൂമിയെ ഉറപ്പാക്കി, അവൻ അചഞ്ചലനായി, പശുക്കളുടെ യജമാനനും ആകാശത്തിന്റെ പുരാതനവും ജയിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.
ഇന്ദ്രോ മഹ്നാ മഹതോ അര്ണവസ്യ വ്രതാമിനാദങ്ഗിരോഭിര്ഗൃണാനഃ । പുരൂണി ചിന്നി തതാനാ രജാംസി ദാധാര യോ ധരുണം സത്യതാതാ
ഇന്ദ്രൻ തന്റെ മഹത്വത്തിൽ, അംഗിരസ്സുമാരാൽ പുകഴപ്പെട്ടവനായി, മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു; അനേകം ലോകങ്ങൾ വ്യാപിച്ചു, സത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ ആധാരം അവൻ നിലനിർത്തി.
ഇന്ദ്രോ ദിവഃ പ്രതിമാനം പൃഥിവ്യാ വിശ്വാ വേദ സവനാ ഹന്തി ശുഷ്ണമ് । മഹീം ചിദ്ദ്യാമാതനോത്സൂര്യേണ ചാസ്കമ്ഭ ചിത്കമ്ഭനേന സ്കഭീയാന്
ഇന്ദ്രൻ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും അളവ് അറിയുന്നു; അവൻ എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും അറിയുന്നു, ശുഷ്ണനെ തോൽപ്പിക്കുന്നു; സൂര്യനാൽ മഹത്തായ ആകാശം വ്യാപിച്ചു, തന്റെ തൂണാൽ ആ ആധാരത്തെ പോലും ഉറപ്പിച്ചു.
വജ്രേണ ഹി വൃത്രഹാ വൃത്രമസ്തരദേവസ്യ ശൂശുവാനസ്യ മായാഃ । വി ധൃഷ്ണോ അത്ര ധൃഷതാ ജഘന്ഥാഥാഭവോ മഘവന്ബാഹ്വോജാഃ
വജ്രംകൊണ്ട് വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവൻ വൃത്രഹൻ ദൈവവിരുദ്ധന്റെ മായാജാലങ്ങൾ തകർത്തു; ധൈര്യശാലിയായവനേ, ഇവിടെ നിന്റെ ധൈര്യത്തോടെ അവയെ തകർത്തു—ഇങ്ങനെ, ദാനശീലനായവനേ, നിന്റെ കൈകളുടെ ശക്തിയിൽ നീ മഹത്തായവനായി.
സചന്ത യദുഷസഃ സൂര്യേണ ചിത്രാമസ്യ കേതവോ രാമവിന്ദന് । ആ യന്നക്ഷത്രം ദദൃശേ ദിവോ ന പുനര്യതോ നകിരദ്ധാ നു വേദ
യദു വംശത്തിന്റെ പതാകകൾ പ്രഭാതത്തിലും സൂര്യനിലും പ്രകാശിച്ച്, അതിന്റെ ഭംഗിയിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി. ആ നക്ഷത്രം ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, അതു എവിടെ നിന്നാണു വന്നതെന്നും എവിടേക്കാണു പോയതെന്നും ആരും അറിയുന്നില്ല.