സമൂഹത്തിൽ വന്നു കുതിരയുടെ വീര്യപ്രവൃത്തികളെ പ്രഖ്യാപിക്കാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, മിത്രനും വരുണനും ആര്യാമനും ഇന്ദ്രനും റിഭുക്ഷന്മാരും മരുതുകളും ഞങ്ങളോട് കുറ്റം ആരോപിക്കാതിരിക്കട്ടെ എന്ന് യജ്ഞികർ പ്രാർത്ഥിച്ചു. അലയാട്ടമില്ലാതെ, ഉണർവ്വോടെ, കുതിരയെ അർപ്പണത്തിന് നയിക്കുമ്പോൾ, അതിന് മുകളിലിട്ട് പൊതിഞ്ഞ വസ്ത്രത്തോടും, അർപ്പിതമായി എടുത്തു കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയുമായി, ഇന്ദ്രനും പൂഷനും പ്രിയപ്പെട്ട ഈ ദാർശനിക വഴിയിലൂടെ കുതിര മുന്നോട്ട് പോവുന്നു. പൂഷന്റെ ഭാഗമായ ആട്, ഉണർവ്വുള്ള കുതിരയ്ക്ക് മുന്നിൽ ദേവതകൾക്കായി നയിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, കുതിരക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട പാകം ചെയ്ത അർപ്പണവും, ത്വഷ്ടാ അതിനെ സൌശ്രവസിന് ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. യജ്ഞ സമയത്ത്, പുരുഷന്മാർ കുതിരയെ ദേവതകൾക്കായി മൂന്നു പ്രാവശ്യം ചുറ്റുമ്പോൾ, പൂഷന്റെ ആദ്യഭാഗം, ആട്, ദേവന്മാരെ അറിയിച്ച് അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഹോത്രു, അദ്ധ്വര്യു, അഗ്നി പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നവൻ, ശിലാധാരകൻ, പ്രജ്ഞാനിയായ സ്തോതാവ്—ഇവർ ഈ ക്രമമായ, ഉത്തമമായ യജ്ഞംകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ സമൃദ്ധമാക്കട്ടെ. യൂപം ഒരുക്കുന്നവരും, യൂപം വഹിക്കുന്നവരും, കുതിരയുടെ യൂപം നിർമ്മിക്കുന്നവരും, ക്ഷിപ്രനായ കുതിരയ്ക്കായി പാചകം ഒരുക്കുന്നവരും, ഇവരുടെ സ്തുതി ഞങ്ങളിലേക്കെത്തട്ടെ. എന്റെ പ്രചോദിതമായ ചിന്ത ദേവന്മാർക്ക് മുമ്പിൽ ഉചിതമായി നിലകൊള്ളട്ടെ; ആഗ്രഹം സമീപിക്കുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ ആനന്ദിക്കുന്നപോലെ; ഞങ്ങൾ കുതിരയെ ദേവന്മാരുടെ പോഷണത്തിനായി പ്രിയപ്പെട്ട സുഹൃത്ത് ആക്കി. കുതിരയുടെ കയ്പ്പ്, കെട്ടുകയർ, തലക്കയർ, നിയന്ത്രണക്കയർ, വായിൽ ഇടുന്ന പുല്ല്—ഇതെല്ലാം ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവർക്കായി അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കുതിരയുടെ മാംസത്തിൽ ഈച്ചകൾ തൊട്ടതോ, കത്തിയോ കുരുവാളിയോ വെട്ടിയതോ, കൈകളിലും നഖങ്ങൾക്കടിയിലും പതിഞ്ഞതോ—ഇവയും ദേവന്മാർക്കായി അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വയറ്റിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യേണ്ടതും, പച്ചമാംസത്തിന്റെ ഗന്ധവും, വിദഗ്ധരായ പാചകരാൽ തയ്യാറാക്കി, നന്നായി വേവിച്ച അർപ്പണം ദേവന്മാർക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു. കുതിരയുടെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയിൽ വേവിക്കുമ്പോൾ തുള്ളി വീഴുന്നതും, നിലത്തോ പുല്ലിലോ വീഴാതിരിക്കാൻ, അതെല്ലാം ദേവന്മാർക്കും അർഹന്മാർക്കും നൽകപ്പെടുന്നു. വേവിച്ച കുതിരയെ നോക്കുന്നവരും, സുഗന്ധമുള്ളത് കൊണ്ടുവരിക എന്നവരും, കുതിരമാംസത്തിൽ ഭാഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും—ഇവരുടെ സ്തുതി ഞങ്ങളിലേക്കെത്തട്ടെ. പാത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തുള്ളികൾ, കലശങ്ങൾ, പാനീയങ്ങൾ ചുരത്തുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ മൂടുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ, തൂക്കികൾ, മാംസം മുറിക്കുന്നവർ—ഇതെല്ലാം കുതിരയെ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കുതിരയുടെ നടപ്പും ഇരിപ്പും തിരിഞ്ഞുനോക്കലും, നാലു കാൽ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികളും, കുടിച്ചതും ഭക്ഷിച്ചതും—ഇതെല്ലാം ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പുകവീശുന്ന അഗ്നി നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കരുത്; കത്തിയുള്ള കുരുവാൾ നിന്നെ തൊടരുത്. യഥാവിധി തയ്യാറാക്കി, ശുദ്ധീകരിച്ച്, വഷട് വിളിച്ചുകൊണ്ട് അർപ്പിച്ച യജ്ഞം ദേവന്മാർ കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ സ്വീകരിക്കുന്നു. കുതിരയ്ക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും സ്വർണ്ണവും വിരിച്ചു, അതിന് അവയവങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച്, പ്രിയപ്പെട്ട, ക്ഷിപ്രനായ, നാലുകാലിയുള്ളവനെ ദേവന്മാരിലേക്ക് അയക്കുന്നു. കുതിരയെ പ്രേരിപ്പിച്ച ആധികാരിക പ്രഹരങ്ങൾ—മുളകോ ചവിട്ടിയോ—യജ്ഞത്തിൽ ഹോമം സ്പർശിക്കുന്നപോലെ, പവിത്രമായ ഉച്ചാരണത്തിലൂടെ അതെല്ലാം ഒഴിവാക്കുന്നു. കുതിരയുടെ മുപ്പത്തി നാലു വശക്കെട്ടുകളും, അതിന്റെ വളഞ്ഞ അസ്ഥിയും, വിദഗ്ധതയോടെ അവയവങ്ങൾ അക്ഷതമായി വേർതിരിച്ച്, സംയുക്തങ്ങൾ ശിഥിലമാക്കി, വെട്ടൽ ശുദ്ധമായി നടത്തുന്നു. ത്വഷ്ടാവാണ് ഒന്നാം വെട്ടൽ; രണ്ട് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശകരും ഒരു കാലഘട്ടവും; കാലാനുസൃതമായി അവയവങ്ങൾ വിഭജിച്ച്, അഹുതിയായി അഗ്നിയിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു. പ്രിയപ്പെട്ട താപം നിന്നെ ദഹിപ്പിക്കരുത്, കുരുവാൾ ദേഹത്ത് നിലക്കരുത്, അശ്രദ്ധയോടെ മാംസം മുറിക്കുന്നവൻ നിന്നെ ഹാനിക്കരുത്; കത്തിയാൽ അവയവങ്ങൾ തകർന്നുപോകരുത്, കൂട്ടിച്ചേരരുത്. നീ മരിക്കുന്നില്ല, നിനക്ക് ദോഷം സംഭവിക്കുന്നില്ല; നീ നല്ല വഴികളിലൂടെ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകുന്നു. കറുത്ത കുതിരകളും, പുള്ളിക്കുതിരകളും നിന്നെക്കായി കെട്ടുന്നു; കുതിര കഴുതയുടെ കയറിൽ നില്ക്കുന്നു. കുതിര നമ്മെ നല്ല പശുക്കളും, നല്ല കുതിരകളും, പുത്രന്മാരും, സമൃദ്ധി നിറഞ്ഞ ധനവും നേടിത്തരട്ടെ. അദിതി നമുക്ക് പാപരഹിതത്വം നൽകട്ടെ; കുതിര, ഹോമം വഹിച്ച്, ഞങ്ങൾക്ക് ഭരണാധികാരവും നേടിക്കൊടുക്കട്ടെ. കുതിരയുടെ ജനനസമയത്ത് ആദ്യത്തെ ആഹ്വാനം സമുദ്രത്തിൽ നിന്നോ ജലത്തിൽ നിന്നോ ഉയർന്നപ്പോൾ, കഴുകന്റെ ചിറകുകളും, മാൻ്റെ കൈകളും പോലെ, കുതിരയുടെ മഹത്വം ജനിച്ചു. യമൻ നൽകിയതും, തൃതൻ ശക്തിപ്പെടുത്തിയതും, ആദ്യം കയറിയത് ഇന്ദ്രനും; ഗന്ധർവൻ കുതിരയുടെ കയറെടുത്തു; സൂര്യൻ കുതിരയെ രൂപപ്പെടുത്തി; വസുക്കൾ അതിനെ വിട്ടുവിട്ടു. കുതിര, നീ യമൻ തന്നെയാണ്, ആദിത്യനും തൃതനും; രഹസ്യ വ്രതത്താൽ നീ സോമയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു, വ്യത്യസ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു; സ്വർഗത്തിൽ നിനക്ക് മൂന്നു ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. ആ മൂന്നു ബന്ധങ്ങൾ സ്വർഗത്തിൽ, മൂന്നു ജലത്തിൽ, മൂന്നു സമുദ്രത്തിനുള്ളിലുമാണ്. വരുൺ, നിന്റെ ഉന്നത ഉത്ഭവസ്ഥലത്ത്, ദയക്കണ്ണോടെ നോക്കട്ടെ. നിന്റെ ഒമ്പത് ശുദ്ധീകരണങ്ങൾ, കുതിരേ, നിന്റെ കാളുകളുടെ ചിഹ്നങ്ങൾ, ശക്തിയുടെ സ്ഥലം—ഇവിടെയാണ് ഞാൻ നിന്റെ നല്ല കയറുകൾ കണ്ടത്; അമൃതരക്ഷകർ അതിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. എന്റെ മനസ്സോടെ ഞാൻ നിന്റെ സാരത്തെ സമീപിച്ചു; പകൽ പറക്കുന്ന പക്ഷിയെപ്പോലെ നിന്നെ കണ്ടു; നിന്റെ തല നല്ല വഴികളിൽ, പൊടിക്കൂട്ടത്തോടെ, ചിറകുള്ളവനായി ഞാൻ കണ്ടു. നിന്റെ ഉന്നത രൂപം ഞാൻ ഇവിടെ കണ്ടു; പശുവിന്റെ കാൽക്കൽ പോഷണത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ; മനുഷ്യൻ, നിന്റെ ആസ്വാദനം പിന്തുടർന്ന്, ഔഷധികൾ ആദ്യം പിടിക്കുമ്പോൾ, അവൻ നിന്നെ തേടുന്നു. കുതിരേ, രഥവും, യുവാവും, പശുക്കളും, കന്യകകളുടെ പ്രഭുവും, കൂട്ടങ്ങൾ, ദേവതകളും—all follow you; ദേവന്മാർ നിന്റെ ശക്തി അളക്കുന്നു. സ്വർണ്ണശൃംഘളും, ക്ഷിപ്രപാദനും, മനസ്സിനെപ്പോലെ ചലിക്കുന്ന കാലുകളും—ഇന്ദ്രൻ താഴെ; ദേവന്മാർ ഹോമം ആഗ്രഹിച്ച് കയറിയത്; കുതിരയെ ആദ്യം കെട്ടുന്നു. ക്ഷിപ്രവും, സുന്ദരവക്ഷസ്സും, ശക്തിയും, വീര്യവും നിറഞ്ഞ ദൈവിക കുതിരകൾ, ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ നിരയായി, ദൈവകുതിരകൾ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ഒന്നിച്ച് മുന്നേറുന്നു. നിന്റെ ദേഹം പറക്കാൻ ഉത്സുകമാണ്; മനസ്സ് വഴികൾക്കനുസരിച്ച് കാറ്റുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; നിന്റെ കൊമ്പുകൾ പല സ്ഥലങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; കാടുകളിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ദൈവിക തേജസ്സോടെ, ഉജ്ജ്വലമായ ചിന്തയോടെ, കുതിര പോഷണസ്ഥലത്തേക്ക് സമീപിക്കുന്നു; ആട് അതിന്റെ നാഭിയായി മുന്നിൽ, ജ്ഞാനികൾ പിറകെ പാടിക്കൊണ്ട് പോകുന്നു. കുതിര ഉന്നത സിംഹാസനത്തിലേക്ക്, തന്റെ മാതാപിതാക്കളിലേക്കു സമീപിക്കുന്നു; ഇന്നത്തെ ദേവതകൾക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത് ഈ വഴിയാണ്; അപ്പോൾ, ആരാധകർക്കായി പ്രതിഫലം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഈ മനോഹരമായ, ചാരനിറം കവിഞ്ഞ ഹോത്രുവിന്, ഭക്ഷിക്കുന്ന മധ്യസഹോദരനും, നെയ്യിൽ പൊതിഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെയും സഹോദരനും ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് ഞാൻ ഏഴു പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ കുലാധിപതിയെ കണ്ടത്. ഏഴുപേർ ഒരു ചക്രമുള്ള രഥം കെട്ടുന്നു; ഏഴു പേരിൽ ഏഴു പേരും വിളിക്കുന്ന ഒരു കുതിര അതിനെ വലിക്കുന്നു; ചക്രത്തിന് മൂന്നു അക്ഷങ്ങൾ, അതിനെ മുറിയാനോ പഴകാനോ കഴിയില്ല; അതിന്മേൽ ലോകങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ രഥത്തിൽ ഏഴുപേർ നില്ക്കുന്നു; ഏഴു ചക്രങ്ങൾ, ഏഴു കുതിരകൾ അതിനെ വഹിക്കുന്നു; ഏഴു സഹോദരിമാർ ഒന്നിക്കുന്നു, അവിടെ പശുക്കളുടെ ഏഴു പേരുകളുണ്ട്. ആദ്യം ജനിച്ച boneless (അസ്ഥിയില്ലാത്ത) അവൻ ആരാണ്? അസ്ഥികൾ വഹിക്കുന്നവൻ ആരാണ്? ഭൂമിയുടെ ആത്മാവും ദേവന്മാരുടെ നിർമ്മാതാവും—അവൻ എവിടെയാണ്? ആരാണ് ഇതറിയാൻ സമീപിച്ചിരുന്നത്? ഞാൻ അറിയാതെ മനസ്സോടെ ചോദിക്കുന്നു: ദേവന്മാരുടെ കാൽപ്പാടുകൾ എവിടെയാണ്? കിടാവിലും കാളയിലും ജ്ഞാനികൾ ഏഴു നൂലുകൾ നെയ്തു, അവയെ ചേർത്തു. ഈ പ്രകാരം, യജ്ഞത്തിലെ കുതിരയുടെ മഹത്വവും, അതിന്റെ ദൈവികതയും, യജ്ഞത്തിന്റെ ക്രമീകരണങ്ങളും, ദേവന്മാരോടുള്ള അർപ്പണവും, സൃഷ്ടിയുടെ രഹസ്യങ്ങളും, ഈ വേദമന്ത്രങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.